Συνέργεια (αυτεξούσιο και χάρη)

Η Ορθοδοξία διδάσκει τη συνέργεια, τη σύμπραξη της θείας χάρης και της ανθρώπινης ελευθερίας. Η χάρη προηγείται, αφυπνίζει και ενδυναμώνει· η θέληση πρέπει να συγκατατεθεί και να συνεχίζει να συγκατατίθεται, και παραμένει ελεύθερη να αρνηθεί. Αυτό αποκλείει τον πελαγιανισμό, που κάνει τη σωτηρία έργο της ανθρώπινης προσπάθειας, και αποκλείει τον απόλυτο προορισμό, την απόφαση που σώζει ή καταδικάζει χωρίς να λαμβάνει υπόψη τη θέληση. Η Γραφή μιλά πράγματι για εκείνους που ο Θεός προγνώρισε και προόρισε (Ρωμ. 8, 29-30), και οι Πατέρες το διαβάζουν ως πρόγνωση, όχι ως καταναγκασμό: ο Θεός γνωρίζει τι θα επιλέξει ένα ελεύθερο πλάσμα, χωρίς να το επιλέγει Εκείνος στη θέση του.