Άγιοι και Πατέρες της Εκκλησίας
148 θέματα
ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Απόστολοι Πέτρος και ΠαύλοςΟι δύο Πρωτοκορυφαίοι Απόστολοι, που τιμώνται μαζί στις 29 Ιουνίου. Ο Άγιος Πέτρος ομολόγησε ότι ο Χριστός είναι «ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ τοῦ ζῶντος» (Ματθ. 16, 16), και οι Πατέρες ερμηνεύουν την πέτρα του Ματθ. 16, 18 ως την πίστη αυτής της ομολογίας και όχι ως αξίωμα που εναποτέθηκε σε έναν άνθρωπο: έτσι ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, και μετά από αυτόν η ελληνική παράδοση. Ο Πέτρος είναι πρώτος στην τάξη μεταξύ των Δώδεκα και θεωρείται ιδρυτής των Εκκλησιών της Αντιοχείας και της Ρώμης. Ο Άγιος Παύλος, ο Απόστολος των Εθνών, έγραψε δεκατέσσερις επιστολές και μετέφερε το Ευαγγέλιο σε όλη την αυτοκρατορία. Και οι δύο μαρτύρησαν στη Ρώμη επί Νέρωνος, περίπου μεταξύ 64 και 67. Μνήμη: 29 Ιουνίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος (329-390)Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, ένας από τους Τρεις Ιεράρχες και ένας από τους μόλις τρεις αγίους που η Εκκλησία ονομάζει Θεολόγους, μαζί με τον Άγιο Ιωάννη τον Ευαγγελιστή και τον Άγιο Συμεών τον Νέο Θεολόγο. Το 380, κηρύττοντας σε ένα μικρό παρεκκλήσι μιας πόλης όπου όλους τους ναούς τους κατείχαν οι Αρειανοί, εκφώνησε τους πέντε Θεολογικούς Λόγους, που καθόρισαν πώς μιλά η Εκκλησία για την Αγία Τριάδα: ένας Θεός, επειδή ένας είναι ο Πατήρ, ο Υιός γεννάται, το Πνεύμα εκπορεύεται, τρία πρόσωπα σε μία φύση. Σε όσους έδιναν στον Χριστό θείο νου στη θέση του ανθρώπινου απάντησε με την αρχή πάνω στην οποία στηρίζεται κάθε μεταγενέστερη χριστολογία: «Τὸ γὰρ ἀπρόσληπτον, ἀθεράπευτον». Προήδρευσε για ένα διάστημα της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου και παραιτήθηκε από τον θρόνο του για να μη γίνει αιτία έριδας, επέστρεψε στη Ναζιανζό και έγραψε ποίηση. Μνήμη: 25 Ιανουαρίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς (1296-1359)Αγιορείτης μοναχός, έπειτα Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης, και ο θεολόγος του ακτίστου φωτός. Όταν ο Βαρλαάμ ο Καλαβρός χλεύασε τους ησυχαστές και αρνήθηκε ότι μπορεί κανείς να δει το φως του Θαβώρ, ο Γρηγόριος απάντησε στις Τριάδες του (Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων): ο Θεός είναι άγνωστος κατά την ουσία Του και δίνεται αληθινά κατά τις ενέργειές Του, οι οποίες είναι Θεός και όχι κτίσμα· επομένως οι άγιοι που βλέπουν εκείνο το φως βλέπουν τον Θεό. Σύνοδοι στην Κωνσταντινούπολη το 1341, το 1347 και το 1351 τον δικαίωσαν, και από τότε το Συνοδικόν της Ορθοδοξίας διακηρύσσει κάθε χρόνο τη διδασκαλία του. Πέρασε έναν χρόνο αιχμάλωτος των Τούρκων, και οι επιστολές του από την αιχμαλωσία μιλούν με πραότητα για όσους τον κρατούσαν. Η Εκκλησία τον τιμά δύο φορές: την ημέρα της κοιμήσεώς του και τη Β΄ Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, όπου η νίκη του τοποθετείται δίπλα στη νίκη των εικόνων. Μνήμη: 14 Νοεμβρίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιωάννης ο Θεολόγος (ο Ευαγγελιστής)Γιος του Ζεβεδαίου, αδελφός του Ιακώβου, ψαράς της Γαλιλαίας και ο μαθητής που αγαπούσε ο Ιησούς, που έγειρε στο στήθος Του στον Μυστικό Δείπνο, στάθηκε κάτω από τον Σταυρό όταν οι άλλοι είχαν φύγει, και του δόθηκε η Θεοτόκος να την πάρει στο σπίτι του. Έγραψε το τέταρτο Ευαγγέλιο, που αρχίζει με τον Λόγο ο οποίος «ην προς τον Θεόν, και Θεός ην» και «σαρξ εγένετο» (Ιω. 1, 1, 14), και τρεις επιστολές που όλο τους το επιχείρημα είναι ότι ο Θεός είναι αγάπη· η Εκκλησία δέχεται επίσης με το όνομά του την Αποκάλυψη. Εξορίστηκε στην Πάτμο και κοιμήθηκε σε βαθιά γεράματα στην Έφεσο, όπου, κατά τη διήγηση του Αγίου Ιερωνύμου, έβαζε να τον μεταφέρουν στην εκκλησία και έλεγε μόνο: παιδιά μου, αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Είναι ο πρώτος από τους τρεις που η Εκκλησία ονομάζει Θεολόγους. Μνήμη: 26 Σεπτεμβρίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος και ΒαπτιστήςΟ τελευταίος των προφητών και ο πρώτος που έδειξε τον Χριστό: «Ίδε ο αμνός του Θεού» (Ιω. 1, 29). Γιος του ιερέα Ζαχαρία και της Ελισάβετ, που τον απέκτησαν στα γεράματά τους, σκίρτησε στην κοιλιά της μητέρας του όταν την επισκέφθηκε η Θεοτόκος, μεγάλωσε στην έρημο και κήρυξε μετάνοια στον Ιορδάνη στα πλήθη που έρχονταν από όλη την Ιουδαία. Βάπτισε τον Χριστό, είδε το Πνεύμα να κατεβαίνει και άκουσε τη φωνή του Πατέρα, γι’ αυτό και τα Θεοφάνεια είναι και δική του εορτή. Ο Χριστός τον αποκάλεσε τον μεγαλύτερο «εν γεννητοίς γυναικών» (Ματθ. 11, 11). Έλεγξε τον Ηρώδη Αντίπα επειδή πήρε τη γυναίκα του αδελφού του, και αποκεφαλίστηκε ύστερα από αίτημα της κόρης της. Η Εκκλησία εορτάζει τη Σύλληψή του, το Γενέσιό του, την Αποτομή της κεφαλής του, ημέρα αυστηρής νηστείας, και την Εύρεση της τιμίας κεφαλής του, τον τιμά κάθε Τρίτη και τον εικονίζει φτερωτό, ως τον άγγελο που στάλθηκε προ προσώπου του Κυρίου. Μνήμη: 24 Ιουνίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος (περ. 349-407)Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως και ένας από τους Τρεις Ιεράρχες, που ονομάστηκε Χρυσόστομος για το κήρυγμά του. Στην Αντιόχεια κήρυξε ερμηνεύοντας ολόκληρα βιβλία της Γραφής, στίχο προς στίχο, και οι ομιλίες του στο κατά Ματθαίον, στο κατά Ιωάννην και στις επιστολές του Παύλου παραμένουν το μεγάλο υπόμνημα της Εκκλησίας σε αυτά. Έγινε αρχιεπίσκοπος της πρωτεύουσας παρά τη θέλησή του· περιέκοψε τις πολυτέλειες του επισκοπικού μεγάρου, πούλησε τα έπιπλα της επισκοπής υπέρ των φτωχών και κήρυξε εναντίον της αυτοκράτειρας με λόγια που εκείνη τα εξέλαβε ως προσωπική επίθεση. Καθαιρέθηκε, εξορίστηκε δύο φορές και πέθανε το 407 σε μια αναγκαστική πορεία προς τον Εύξεινο Πόντο, λέγοντας «Δόξα τω Θεώ πάντων ένεκεν». Ο Κατηχητικός του Λόγος διαβάζεται σε κάθε Όρθρο του Πάσχα σε όλο τον κόσμο, και η Θεία Λειτουργία που φέρει το όνομά του είναι αυτή που τελείται τις περισσότερες Κυριακές. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν πίσω στην Κωνσταντινούπολη το 438. Μνήμη: 13 Νοεμβρίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Κύριλλος ΑλεξανδρείαςΑρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας και το μέτρο με το οποίο η Εκκλησία έκρινε τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας. Προήδρευσε στη Σύνοδο της Εφέσου το 431, και τα Δώδεκα Κεφάλαιά του κατά του Νεστορίου έκαναν αναπόφευκτο το ερώτημα στο οποίο απάντησε η Σύνοδος: αν Εκείνος που γεννήθηκε από την Παρθένο είναι Θεός, ώστε εκείνη να είναι Θεοτόκος και όχι απλώς Χριστοτόκος. Δύο χρόνια αργότερα υπέγραψε με τους Αντιοχείς την Ομολογία της Ενώσεως, την πλευρά του που ξεχνιέται συχνότερα, η οποία δείχνει άνθρωπο που αγωνιζόταν για μια αλήθεια και όχι για μια νίκη. Όταν συνήλθε η Σύνοδος της Χαλκηδόνας, επτά χρόνια μετά τον θάνατό του, το κριτήριο για κάθε διατύπωση ήταν αν ο Κύριλλος θα την αναγνώριζε ως δική του, και η Ε΄ Οικουμενική Σύνοδος αργότερα ερμήνευσε σκόπιμα τη Χαλκηδόνα μέσα από αυτόν. Μνήμη: 9 Ιουνίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Σέργιος του ΡαντονέζΟ μεγάλος ιδρυτής μοναστηριών της Ρωσίας και, κατά κοινή ομολογία, ο άνθρωπος που κράτησε ενωμένη τη χώρα στον αιώνα της μογγολικής κυριαρχίας. Αποσύρθηκε με τον αδελφό του στο δάσος βόρεια της Μόσχας, έχτισε έναν ξύλινο ναό της Αγίας Τριάδος, και γύρω του αναπτύχθηκε ένα μοναστήρι που ποτέ δεν το είχε σκοπό και από το οποίο προσπάθησε επανειλημμένα να φύγει. Αρνήθηκε τον μητροπολιτικό θρόνο όταν του τον πρόσφεραν. Ευλόγησε τον Μεγάλο Πρίγκιπα Δημήτριο πριν από το Κουλικόβο το 1380 και έστειλε μαζί του δύο μοναχούς. Η πνευματικότητα που άφησε είναι τριαδική και απλή: οι μαθητές του ίδρυσαν δεκάδες μονές σε όλο τον Βορρά, και ο Άγιος Ανδρέας Ρουμπλιόφ ιστόρησε την Αγία Τριάδα στη μνήμη του για τον ναό πάνω από τον τάφο του. Μνήμη: 25 Σεπτεμβρίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΜέγας Αθανάσιος (περ. 296-373)Πατριάρχης Αλεξανδρείας για σαράντα πέντε χρόνια, από τα οποία τα δεκαεπτά τα πέρασε σε πέντε εξορίες επί τεσσάρων αυτοκρατόρων, και ο άνθρωπος που περισσότερο από κάθε άλλον κράτησε την Εκκλησία πιστή στη Σύνοδο της Νικαίας, όταν η αυτοκρατορία είχε αποφασίσει διαφορετικά. Ως νεαρός διάκονος ήταν παρών στη Σύνοδο· ως επίσκοπος αρνήθηκε να δεχθεί ξανά τον Άρειο, και καθαιρέθηκε, εξορίστηκε στο Τρίερ, τον έκρυψαν μοναχοί στην έρημο της Αιγύπτου, και αποκαταστάθηκε, ξανά και ξανά. Το έργο του Περί της ενανθρωπήσεως του Λόγου, γραμμένο όταν ήταν ακόμη νέος, δίνει τον λόγο για τον οποίο είχε σημασία όλος αυτός ο αγώνας: «Αυτός γαρ ενηνθρώπησεν, ίνα ημείς θεοποιηθώμεν», ο Θεός έγινε άνθρωπος για να γίνει ο άνθρωπος θεός. Ένας Σωτήρας που θα ήταν κτίσμα δεν θα μπορούσε να μας δώσει ό,τι δεν είχε ο ίδιος. Ο Βίος του Αγίου Αντωνίου που συνέγραψε διέδωσε τον μοναχισμό σε όλη την αυτοκρατορία, και η 39η Εορταστική Επιστολή του είναι ο πρώτος κατάλογος της Καινής Διαθήκης που συμφωνεί με εκείνον που ισχύει σήμερα. Η φράση «Athanasius contra mundum» (Αθανάσιος κατά του κόσμου) ειπώθηκε ως έπαινος. Μνήμη: 18 Ιανουαρίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΜέγας Βασίλειος (330-379)Αρχιεπίσκοπος Καισαρείας της Καππαδοκίας και ένας από τους Τρεις Ιεράρχες. Σπούδασε στην Αθήνα μαζί με τον Γρηγόριο τον Θεολόγο, επέστρεψε στην πατρίδα του διάσημος ρήτορας, και η αδελφή του Μακρίνα τον έστρεψε στη μοναχική ζωή, για την οποία έγραψε τους Όρους που τηρούν ακόμη τα ορθόδοξα μοναστήρια. Ως επίσκοπος υπερασπίστηκε τη θεότητα του Αγίου Πνεύματος σε μια πραγματεία που προετοίμασε το Σύμβολο του 381, και έχτισε έξω από την Καισάρεια μια ολόκληρη νέα πόλη με νοσοκομεία, ξενώνες και εργαστήρια για τους φτωχούς, που ο λαός την ονόμασε Βασιλειάδα. Το κήρυγμά του για τον πλούτο είναι το αυστηρότερο που έχει η Εκκλησία: «Του πεινώντός εστιν ο άρτος, ον συ κατέχεις· του γυμνητεύοντος το ιμάτιον, ο συ φυλάσσεις εν αποθήκαις». Η Λειτουργία που φέρει το όνομά του τελείται δέκα φορές τον χρόνο και περιέχει την εκτενέστερη και αρχαιότερη αναφορά που βρίσκεται σε χρήση. Εκοιμήθη σε ηλικία σαράντα εννέα ετών. Μνήμη: 1 Ιανουαρίου.ΒασικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Αντώνιος ο Μέγας (περ. 251-356)Ο πατέρας των μοναχών. Νεαρός Αιγύπτιος γαιοκτήμονας, άκουσε στην εκκλησία το ευαγγελικό ανάγνωσμα, «ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς» (Ματθ. 19, 21), και έκανε ακριβώς αυτό, γύρω στο 270. Έζησε κοντά στο χωριό του, έπειτα σε ένα μνήμα, έπειτα είκοσι χρόνια κλεισμένος σε ένα εγκαταλελειμμένο φρούριο στον Νείλο, και βγήκε από εκεί, κατά τη μαρτυρία όσων ήταν παρόντες, ούτε εξαντλημένος ούτε αγριεμένος, αλλά ακέραιος. Προχώρησε έπειτα στην εσωτερική έρημο κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου στέκει ακόμη η μονή που φέρει το όνομά του. Ο Βίος του, γραμμένος από τον Μέγα Αθανάσιο που τον γνώριζε, διέτρεξε την αυτοκρατορία μέσα σε μία γενιά και έκανε τον μοναχισμό τρόπο ζωής για χιλιάδες. Τα Αποφθέγματα των Πατέρων τον διασώζουν απλό και ανθρώπινο: είδε τις παγίδες του εχθρού απλωμένες σε όλη τη γη, ρώτησε ποιος μπορεί να περάσει ανάμεσά τους, και άκουσε: η ταπεινοφροσύνη. Μνήμη: 17 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Ιωακείμ και Άννα, οι ΘεοπάτορεςΟι γονείς της Θεοτόκου, που μνημονεύονται στο τέλος κάθε ακολουθίας, όταν ο ιερέας αναφέρει τους αγίους και δικαίους Θεοπάτορες. Η Γραφή δεν τους κατονομάζει. Η παράδοση που ψάλλει η Εκκλησία, από το αρχαίο βιβλίο που λέγεται Πρωτευαγγέλιο του Ιακώβου, μιλά για ένα ζεύγος που υπέμενε το όνειδος της ατεκνίας, για την προσφορά του Ιωακείμ που απορρίφθηκε στον Ναό, για την Άννα που προσευχόταν στον κήπο της δίπλα σε μια φωλιά σπουργιτιών, και για έναν άγγελο που στάλθηκε και στους δύο. Η Εκκλησία εορτάζει τη σύλληψη της κόρης τους στις 9 Δεκεμβρίου, τη γέννησή της στις 8 Σεπτεμβρίου και τους ίδιους την επομένη. Κατά την ορθόδοξη διδασκαλία εκείνη συνελήφθη όπως κάθε παιδί: το λατινικό δόγμα ότι προφυλάχθηκε από την κληρονομιά του Αδάμ δεν γίνεται δεκτό. Μνήμη: 9 Σεπτεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Κύριλλος και Μεθόδιος (9ος αι.)Δύο αδελφοί από τη Θεσσαλονίκη που μεγάλωσαν μιλώντας τα σλαβικά των χωριών γύρω από την πόλη. Ο Κωνσταντίνος, λόγιος, και ο Μεθόδιος, πρώην διοικητής που έγινε μοναχός, στάλθηκαν το 863 από τον αυτοκράτορα και τον Πατριάρχη Φώτιο στη Μεγάλη Μοραβία, ύστερα από αίτημα του ηγεμόνα της για διδασκάλους που θα μπορούσαν να κηρύττουν στη γλώσσα του ίδιου του λαού. Ο Κωνσταντίνος δημιούργησε ένα αλφάβητο, το γλαγολιτικό, και μετέφρασαν τα Ευαγγέλια και τις ακολουθίες. Γερμανοί κληρικοί αντέτειναν ότι ο Θεός μπορεί να λατρεύεται μόνο στα εβραϊκά, στα ελληνικά και στα λατινικά, και οι αδελφοί έφεραν τη διαφωνία στη Ρώμη και δικαιώθηκαν. Ο Κωνσταντίνος πέθανε εκεί το 869, αφού είχε λάβει ως μοναχός το όνομα Κύριλλος· ο Μεθόδιος, που φυλακίστηκε για χρόνια από Βαυαρούς επισκόπους, ολοκλήρωσε το έργο. Οι μαθητές τους, όταν εκδιώχθηκαν, το μετέφεραν στη Βουλγαρία, όπου δημιουργήθηκε το κυριλλικό αλφάβητο στη μνήμη του Κυρίλλου. Μνήμη: 11 Μαΐου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ανδρέας ο ΠρωτόκλητοςΨαράς από τη Βηθσαϊδά και μαθητής του Ιωάννη του Βαπτιστή, που τον άκουσε να δείχνει τον Χριστό, Τον ακολούθησε και ήταν ο πρώτος από τους Δώδεκα που κλήθηκε· έπειτα πήγε, βρήκε τον αδελφό του Σίμωνα Πέτρο και τον έφερε. Η παράδοση τον στέλνει βόρεια και δυτικά να κηρύξει γύρω από τον Εύξεινο Πόντο, στους Σκύθες και στην Ελλάδα, και τον θέλει σταυρωμένο στην Πάτρα σε σταυρό σχήματος Χ. Η Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως ανάγει την αρχή της σε αυτόν, γι’ αυτό και ο Οικουμενικός Πατριάρχης εορτάζει την ημέρα του με όλη τη λαμπρότητα του Θρόνου· η Ρώμη εορτάζει τον αδελφό του Πέτρο στις 29 Ιουνίου, και κάθε χρόνο οι δύο θρόνοι στέλνουν αντιπροσωπείες ο ένας στην εορτή του άλλου. Είναι προστάτης της Ρωσίας και της Ρουμανίας, και η τιμία κάρα του επιστράφηκε στην Πάτρα το 1964. Μνήμη: 30 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Βαρνάβας ο ΑπόστολοςΟ Ιωσής, Λευίτης από την Κύπρο, τον οποίο οι Απόστολοι ονόμασαν Βαρνάβα, δηλαδή «υιός παρακλήσεως» (Πράξ. 4, 36). Πούλησε ένα χωράφι και έθεσε τα χρήματα στα πόδια των Αποστόλων, και όταν ο Παύλος ήρθε στα Ιεροσόλυμα, νεοφώτιστος που κανείς δεν τον εμπιστευόταν, ο Βαρνάβας ήταν εκείνος που τον πήρε από το χέρι και τον οδήγησε στους Αποστόλους. Έφερε τον Παύλο στην Αντιόχεια, και οι δυο τους έπλευσαν στην Κύπρο στην πρώτη περιοδεία, όπου πίστεψε ο ανθύπατος. Χώρισαν εξαιτίας του Ιωάννη Μάρκου, και ο Βαρνάβας πήρε τον Μάρκο μαζί του στην Κύπρο, στην πατρίδα του. Κατά την παράδοση λιθοβολήθηκε στη Σαλαμίνα. Το 478 βρέθηκε ο τάφος του με ένα αντίγραφο του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου πάνω στο στήθος του, και με βάση αυτό ο αυτοκράτορας επιβεβαίωσε ότι η Εκκλησία της Κύπρου, ιδρυμένη από Απόστολο, δεν όφειλε τίποτε στην Αντιόχεια: το αυτοκέφαλό της στηρίζεται σε αυτόν τον τάφο. Μνήμη: 11 Ιουνίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Βλαδίμηρος ο ΙσαπόστολοςΜέγας Πρίγκιπας του Κιέβου, ειδωλολάτρης που, κατά την ίδια τη διήγηση του χρονικού, είχε στήσει νέα είδωλα, είχε σκοτώσει έναν αδελφό του και είχε εκατοντάδες παλλακίδες, και που έστειλε απεσταλμένους να εξετάσουν τις θρησκείες και άκουσε από αυτούς για τη Μεγάλη Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης ότι δεν ήξεραν αν βρίσκονταν στον ουρανό ή στη γη. Βαπτίστηκε στη Χερσώνα το 988, παντρεύτηκε την Άννα, αδελφή του αυτοκράτορα, και έβαλε να βαπτιστεί ο λαός του Κιέβου στον Δνείπερο. Το χρονικό σημειώνει την αλλαγή του ανθρώπου: έτρεφε τους φτωχούς από το δικό του τραπέζι και δίσταζε να εκτελέσει ακόμη και ληστές, από φόβο μήπως αμαρτήσει. Ίδρυσε σχολεία και ναούς και εκοιμήθη το 1015. Μνήμη: 15 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Γρηγόριος Νύσσης (περ. 335-395)Επίσκοπος Νύσσης, μικρότερος αδελφός του Μεγάλου Βασιλείου και ο πιο τολμηρός νους ανάμεσα στους Καππαδόκες Πατέρες. Πριν γίνει επίσκοπος ήταν έγγαμος ρήτορας· καθαιρέθηκε μία φορά από την αρειανική μερίδα, και μετά τη Β΄ Οικουμενική Σύνοδο, το 381, ονομάστηκε με αυτοκρατορικό νόμο ένας από τους επισκόπους των οποίων η κοινωνία όριζε την Ορθοδοξία. Το Περί του βίου Μωυσέως ερμηνεύει την ανάβαση στο Σινά ως ανάβαση της ψυχής στον γνόφο όπου είναι ο Θεός, και η διδασκαλία του για την επέκταση, ότι δηλαδή η ψυχή δεν παύει ποτέ να εκτείνεται προς τον Θεό, επειδή ο Θεός είναι άπειρος και άπειρη είναι και η πορεία, είναι το δώρο του στην Εκκλησία. Οι διατυπώσεις του για την αποκατάσταση των πάντων είναι το μόνο σημείο όπου η Εκκλησία τον διαβάζει με προσοχή και όχι κατά γράμμα, και το δηλώνει. Ο Μέγας Κατηχητικός Λόγος και το Περί κατασκευής ανθρώπου παραμένουν θεμελιώδη έργα. Μνήμη: 10 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Δημήτριος ο ΜυροβλύτηςΝεαρός αξιωματικός της Θεσσαλονίκης, που μαρτύρησε γύρω στο 306 επί Μαξιμιανού, και ο πολιούχος που η πόλη θεωρεί από τότε δικό της. Κατά τη διήγηση που διαβάζει η Εκκλησία, φυλακίστηκε επειδή δίδασκε τον Χριστό και ευλόγησε τον νεαρό Νέστορα, που μπήκε στην αρένα και σκότωσε τον κορυφαίο μονομάχο του αυτοκράτορα· οι στρατιώτες στάλθηκαν στη φυλακή και λόγχισαν τον Δημήτριο. Πάνω από τον τάφο του υψώθηκε τον πέμπτο αιώνα μια μεγάλη βασιλική, που στέκει ακόμη. Τα Θαύματα του Αγίου Δημητρίου, γραμμένα τον έβδομο αιώνα, του αποδίδουν την υπεράσπιση της πόλης στις πολιορκίες των Σλάβων και των Αβάρων. Ένα ευωδιαστό μύρο που συγκεντρωνόταν στον τάφο του του έδωσε το όνομα Μυροβλύτης. Η εορτή του είναι αργία στην πόλη. Μνήμη: 26 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Διονύσιος ο ΑρεοπαγίτηςΟ δικαστής του Αρείου Πάγου που πίστεψε όταν ο Απόστολος Παύλος κήρυξε στην Αθήνα, και κατά την παράδοση ο πρώτος επίσκοπος της πόλης και μάρτυρας. Τα συγγράμματα που φέρουν το όνομά του, Περί θείων ονομάτων, Περί μυστικής θεολογίας, Περί της ουρανίας ιεραρχίας και Περί της εκκλησιαστικής ιεραρχίας, διαμόρφωσαν ολόκληρη την αποφατική παράδοση της Ανατολής και επιπλέον μεγάλο μέρος της Δύσης. Η σύγχρονη έρευνα τα χρονολογεί γύρω στο 500, τέσσερις αιώνες μετά τον άνδρα των Πράξεων, και η Εκκλησία δεν το θεώρησε λόγο να τα παραμερίσει: τα σχόλια του Ιωάννη Σκυθοπόλεως, που παραδόθηκαν με το όνομα του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή, και οι ερμηνείες του ίδιου του Μαξίμου κατοχύρωσαν την ορθόδοξη ανάγνωσή τους, και με αυτή την ανάγνωση γίνονται δεκτά. Ο άγιος τιμάται στη δική του ημέρα, και τα Αρεοπαγιτικά συγγράμματα στέκονται με το δικό τους κύρος. Μνήμη: 3 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ειρηναίος Λουγδούνου (περ. 130-202)Επίσκοπος Λουγδούνου (Λυών) στη Γαλατία, γεννημένος στη Μικρά Ασία, που ως παιδί άκουσε τον Άγιο Πολύκαρπο να μιλά για όσα είχε ακούσει από τον Απόστολο Ιωάννη: απείχε δύο κρίκους από τους Αποστόλους, και το έλεγε ο ίδιος. Εναντίον των Γνωστικών, που δίδασκαν μια μυστική γνώση ανώτερη από την πίστη της Εκκλησίας και έναν θεό δημιουργό κατώτερο από τον αληθινό, έγραψε τα πέντε βιβλία του Έλεγχος και ανατροπή της ψευδωνύμου γνώσεως (Κατά αιρέσεων), το πρώτο μεγάλο έργο χριστιανικής θεολογίας μετά την Καινή Διαθήκη. Οι απαντήσεις του είναι εκείνες που δίνει ακόμη η Εκκλησία: υπάρχει ένας Θεός, που δημιούργησε τον κόσμο και τον έσωσε· η πίστη είναι φανερή και παραδίδεται μέσω των επισκόπων των Εκκλησιών που ίδρυσαν οι Απόστολοι· και ο Χριστός ανακεφαλαιώνει τον Αδάμ, ζώντας ξανά τη ζωή μας ορθά από την αρχή της. Δόξα του Θεού είναι ο ζωντανός άνθρωπος, έγραψε, και ζωή του ανθρώπου είναι η θέα του Θεού. Μνήμη: 23 Αυγούστου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιάκωβος ο ΑδελφόθεοςΟ πρώτος επίσκοπος Ιεροσολύμων και η φωνή που έλυσε το ζήτημα στην Αποστολική Σύνοδο, όταν η Εκκλησία έπρεπε να αποφασίσει αν οι εξ εθνών οφείλουν να τηρούν τον Νόμο: η κρίση του ήταν να μην τους παρενοχλούν. Έγραψε την επιστολή που λέει ότι η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή. Η ορθόδοξη παράδοση κατανοεί το «αδελφός του Κυρίου» όπως το κατανοούσε πάντοτε η Εκκλησία, ως γιο του Ιωσήφ από προηγούμενο γάμο, επειδή η Μητέρα του Θεού έμεινε παρθένος. Ο Ιώσηπος αναφέρει ότι ο αρχιερέας διέταξε να τον λιθοβολήσουν το 62, και η διήγηση που διασώζει ο Ευσέβιος λέει ότι τον έριξαν από τον Ναό και τον χτύπησαν με ρόπαλο ενώ προσευχόταν για τους φονιάδες του. Η αρχαιότερη λειτουργία που είναι ακόμη σε χρήση φέρει το όνομά του και τελείται την ημέρα της μνήμης του. Μνήμη: 23 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος (περ. 35-108)Επίσκοπος Αντιοχείας μετά τους Αποστόλους, συνελήφθη επί Τραϊανού και οδηγήθηκε υπό φρούρηση μέσα από τη Μικρά Ασία για να ριχτεί στα θηρία στη Ρώμη. Καθ’ οδόν έγραψε επτά επιστολές προς τις Εκκλησίες, που είναι το πιο καθαρό παράθυρο που υπάρχει προς την Εκκλησία της γενιάς μετά τους Αποστόλους: ένας επίσκοπος, πρεσβύτεροι και διάκονοι σε κάθε πόλη· μια Ευχαριστία που είναι η σάρκα του Χριστού, «φάρμακον ἀθανασίας»· και μια Εκκλησία που πρώτος αυτός την ονόμασε καθολική, σε μια φράση που συνήθως παρατίθεται λανθασμένα: «ὅπου ἂν φανῇ ὁ ἐπίσκοπος, ἐκεῖ τὸ πλῆθος ἔστω, ὥσπερ ὅπου ἂν ᾖ Χριστὸς Ἰησοῦς, ἐκεῖ ἡ καθολικὴ ἐκκλησία». Παρακάλεσε τους Ρωμαίους να μην τον σώσουν. «Σῖτός εἰμι Θεοῦ», έγραψε, «καὶ δι᾽ ὀδόντων θηρίων ἀλήθομαι, ἵνα καθαρὸς ἄρτος εὑρεθῶ τοῦ Χριστοῦ». Μνήμη: 20 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιωάννης της ΚλίμακοςΗγούμενος της μονής του Σινά τον έβδομο αιώνα και συγγραφέας της Κλίμακος, τριάντα βαθμίδες για τα τριάντα χρόνια της κρυφής ζωής του Χριστού. Ήρθε στο Σινά δεκαέξι ετών, έζησε σαράντα χρόνια σε σιωπή στην τοποθεσία Θωλάς πριν γίνει ηγούμενος, και έγραψε το βιβλίο ύστερα από παράκληση ενός άλλου ηγουμένου που ήθελε έναν κανόνα για τους μοναχούς του. Η Εκκλησία τον διαβάζει δύο φορές μέσα στη Σαρακοστή: η μνήμη του πέφτει στις 30 Μαρτίου και η Δ΄ Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής είναι αφιερωμένη σε αυτόν, ώστε η Κλίμαξ να τίθεται μπροστά σε κάθε ενορία και όχι μόνο σε κάθε μοναστήρι. Μνήμη: 30 Μαρτίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιωάννης της Σαγκάης και του Σαν ΦρανσίσκοΟ Μιχαήλ Μαξίμοβιτς, πρόσφυγας της Ρωσικής Επανάστασης, έγινε μοναχός στη Σερβία και στάλθηκε το 1934 επίσκοπος στη Σαγκάη. Κοιμόταν, όποτε κοιμόταν, καθιστός, τελούσε τη Θεία Λειτουργία κάθε μέρα, περπατούσε ξυπόλυτος και περιμάζευε ορφανά από τους δρόμους: περίπου τρεις χιλιάδες πεντακόσια πέρασαν από το σπίτι του. Όταν ήρθαν οι κομμουνιστές, το 1949, έβγαλε όλο του το ποίμνιο σε έναν καταυλισμό στο νησί Τουμπαμπάο των Φιλιππίνων και πήγε ο ίδιος στην Ουάσιγκτον να πείσει το Κογκρέσο να τους δεχτεί. Έπειτα έγινε αρχιεπίσκοπος στη Δυτική Ευρώπη, όπου αποκατέστησε την τιμή των δυτικών αγίων της εποχής πριν από το Σχίσμα, και από το 1962 στο Σαν Φρανσίσκο. Κοιμήθηκε το 1966 στο Σιάτλ. Αγιοκατατάχθηκε από τη Ρωσική Εκκλησία της Διασποράς το 1994. Μνήμη: 19 Ιουνίου (με το παλαιό ημερολόγιο, 2 Ιουλίου).ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Κύριλλος ΙεροσολύμωνΕπίσκοπος Ιεροσολύμων στα μέσα του 4ου αιώνα, που εξορίστηκε τρεις φορές από αυτοκράτορες της αρειανικής μερίδας και αποκαταστάθηκε άλλες τόσες, και που στο τέλος της ζωής του έλαβε μέρος στη Β΄ Οικουμενική Σύνοδο. Οι Κατηχήσεις του, που εκφωνήθηκαν στον ναό του Παναγίου Τάφου προς όσους προετοιμάζονταν για το βάπτισμα τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή γύρω στο 350, είναι η πληρέστερη εικόνα που διαθέτουμε για το πώς δίδασκε η αρχαία Εκκλησία το Σύμβολο της Πίστεως. Οι πέντε Μυσταγωγικές Κατηχήσεις που τις ακολουθούν, οι οποίες εξηγούν το βάπτισμα, το χρίσμα και τη Θεία Ευχαριστία στους νεοφώτιστους τη Διακαινήσιμο εβδομάδα, είναι η αρχαιότερη μαρτυρία για την ευχαριστιακή μεταβολή με την επίκληση του Αγίου Πνεύματος· ορισμένοι μελετητές τις αποδίδουν στον διάδοχό του Ιωάννη. Μνήμη: 18 Μαρτίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Λουκάς ο Ευαγγελιστής«Ο ιατρός ο αγαπητός» (Κολ. 4, 14), εθνικός και συνοδός του Αποστόλου Παύλου στις περιοδείες του, που έμεινε μαζί του όταν οι άλλοι είχαν φύγει. Έγραψε το Ευαγγέλιο που αρχίζει με την αναγγελία του αγγέλου στον Ζαχαρία, έπειτα με τον Ευαγγελισμό και τη διήγηση της Γεννήσεως όπως τη φύλαγε η Θεοτόκος στην καρδιά της, και τη συνέχειά του, τις Πράξεις των Αποστόλων, όπου το «εμείς» του σημειώνει τα τμήματα του ταξιδιού που μοιράστηκε. Οι παραβολές του ασώτου υιού και του καλού Σαμαρείτη βρίσκονται μόνο σε αυτό. Η παράδοση τον θέλει πρώτο αγιογράφο, που ζωγράφισε τη Μητέρα του Θεού εκ του φυσικού, και η Εκκλησία το κατανοεί ως διαβεβαίωση ότι η εικόνα ανάγεται στους Αποστόλους. Τελείωσε τη ζωή του, κατά την παράδοση, στη Βοιωτία. Μνήμη: 18 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Μάρκος ο ΕυαγγελιστήςΟ Ιωάννης Μάρκος, στο σπίτι της μητέρας του οποίου, στα Ιεροσόλυμα, συναθροιζόταν η Εκκλησία για να προσευχηθεί, ξάδελφος του Βαρνάβα, που ακολούθησε τον Παύλο στην πρώτη περιοδεία και γύρισε πίσω, και τον οποίο ο Παύλος ζήτησε αργότερα, επειδή του ήταν χρήσιμος. Ο Παπίας αναφέρει ότι έγινε ερμηνευτής του Πέτρου και κατέγραψε το κήρυγμα του Πέτρου, γι’ αυτό και το Ευαγγέλιό του είναι σύντομο, γοργό και γεμάτο από όσα θυμάται ένας αυτόπτης μάρτυρας. Η Εκκλησία της Αλεξανδρείας αποκαλεί τον εαυτό της Θρόνο του Αγίου Μάρκου: κατά την παράδοσή της, εκείνος την ίδρυσε και σύρθηκε ως τον θάνατο στους δρόμους της γύρω στο 68. Τα λείψανά του μεταφέρθηκαν στη Βενετία το 828. Μνήμη: 25 Απριλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως (1846-1920)Ο Αναστάσιος Κεφαλάς γεννήθηκε στη Θράκη το 1846, δούλεψε ως μικρός υπάλληλος σε κατάστημα στην Κωνσταντινούπολη και έγραφε ρητά της Γραφής πάνω στα χαρτιά με τα οποία τύλιγε τα εμπορεύματα που πουλούσε. Έγινε μοναχός στη Χίο, σπούδασε στην Αθήνα και χειροτονήθηκε Μητροπολίτης Πενταπόλεως στην Αίγυπτο, όπου οι συκοφαντίες στην πατριαρχική αυλή προκάλεσαν την απομάκρυνσή του το 1890, χωρίς να του δοθεί η ευκαιρία να απολογηθεί. Ποτέ δεν υπερασπίστηκε τον εαυτό του. Κήρυξε στα χωριά της Ελλάδας ως περιοδεύων ιεροκήρυκας, διηύθυνε τη Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή στην Αθήνα επί δεκατέσσερα χρόνια, και το 1904 ίδρυσε τη γυναικεία Μονή της Αγίας Τριάδος στην Αίγινα, όπου έζησε ως πνευματικός και κηπουρός της. Εκοιμήθη σε θάλαμο απόρων νοσοκομείου της Αθήνας το 1920. Είναι από τους πιο αγαπημένους αγίους της νεότερης Ελλάδας, και τον τάφο του στην Αίγινα τον επισκέπτονται καθημερινά. Αγιοκατατάχθηκε το 1961. Μνήμη: 9 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Νικόλαος Μύρων της Λυκίας (περ. 270-343)Επίσκοπος Μύρων της Λυκίας τον 4ο αιώνα, φυλακίστηκε επί Διοκλητιανού και απελευθερώθηκε επί Μεγάλου Κωνσταντίνου, και είναι ίσως, ύστερα από τη Θεοτόκο, ο πιο αγαπητός άγιος σε όλο τον χριστιανικό κόσμο. Οι διηγήσεις γι’ αυτόν μιλούν για δικαιοσύνη πριν μιλήσουν για θαύματα: το χρυσάφι που έριξε νύχτα από το παράθυρο ενός ανθρώπου καταστραμμένου οικονομικά, για να μην πουληθούν οι τρεις κόρες του, και οι τρεις αθώοι που τους κατέβασε από το ικρίωμα του δημίου αρπάζοντας το ξίφος. Η παράδοση τον τοποθετεί στη Νίκαια και λέει ότι ράπισε τον Άρειο· οι αρχαιότεροι κατάλογοι των επισκόπων που ήταν εκεί δεν τον αναφέρουν, και όμως η Εκκλησία το ψάλλει, ως διήγηση για το πόσο αξίζει η αλήθεια. Τα λείψανά του αφαιρέθηκαν και μεταφέρθηκαν στο Μπάρι το 1087, και η ημέρα αυτή τιμάται. Ο Σάντα Κλάους της Δύσης είναι μακρινός απόγονός του. Μνήμη: 6 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Παντελεήμων ο ΙαματικόςΓιατρός από τη Νικομήδεια, γιος ειδωλολάτρη πατέρα και χριστιανής μητέρας, που διδάχτηκε την πίστη από τον ιερέα Ερμόλαο, θεράπευε στο όνομα του Χριστού και δεν έπαιρνε αμοιβή: η Εκκλησία τον κατατάσσει ανάμεσα στους Αναργύρους, τους αγίους γιατρούς που δεν δέχονταν να πληρωθούν. Τον κατήγγειλαν συνάδελφοί του, των οποίων οι ασθενείς είχαν πάει σε εκείνον, και μαρτύρησε γύρω στο 305 επί Μαξιμιανού. Το όνομά του ήταν Παντολέων, όλος λέων, και φωνή από τον ουρανό το άλλαξε σε Παντελεήμων, πανελεήμων. Μνημονεύεται στον αγιασμό, στο ευχέλαιο και σε πολλές ακολουθίες για τους ασθενείς, και η ρωσική μονή του Αγίου Όρους φέρει το όνομά του και φυλάσσει την κάρα του. Μνήμη: 27 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης (1866-1938)Ο Συμεών Αντόνωφ, ένας ρωμαλέος νεαρός χωρικός από την επαρχία του Ταμπόφ, ήρθε το 1892 στη ρωσική Μονή του Αγίου Παντελεήμονος στο Άγιον Όρος και έμεινε εκεί σαράντα έξι χρόνια, τα περισσότερα ως οικονόμος του μύλου και των εργαστηρίων. Ύστερα από μήνες αγώνα τόσο σκοτεινού που νόμιζε ότι ήταν εγκαταλελειμμένος, είδε τον Χριστό μέσα στον ναό, και αργότερα άκουσε τον λόγο που έγινε ολόκληρη η διδασκαλία του: κράτα τον νου σου στον άδη και μην απελπίζεσαι. Όσα έγραψε στα τετράδια που βρέθηκαν μετά τον θάνατό του είναι απλά και πολύ δύσκολα: η αγάπη για τους εχθρούς είναι το κριτήριο για το αν κάποιος γνωρίζει καθόλου τον Θεό, και έργο του μοναχού είναι να προσεύχεται για όλο τον κόσμο, για όλον τον Αδάμ, όπως για τον εαυτό του. Ο μαθητής του, ο Όσιος Σωφρόνιος του Έσσεξ, τα εξέδωσε. Εκοιμήθη το 1938 και αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 1987. Μνήμη: 24 Σεπτεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Σπυρίδων ΤριμυθούντοςΒοσκός από την Κύπρο, έγγαμος, με μια κόρη, που έγινε επίσκοπος Τριμυθούντος και συνέχισε να βόσκει πρόβατα. Υπέφερε στον τελευταίο διωγμό και κατά την παράδοση ήρθε στη Νίκαια, όπου λέγεται ότι απάντησε σε έναν φιλόσοφο με ένα μόνο κεραμίδι, από το οποίο ξεπήδησε φωτιά, έτρεξε νερό, και στο χέρι του έμεινε πηλός: τρία και ένα. Η Εκκλησία τον υμνεί ως απλό και αγράμματο και ισάξιο των σοφών, και ως θαυματουργό που τα χαρίσματά του ήταν για τους φτωχούς. Το σώμα του, άφθαρτο, μεταφέρθηκε έξω από την Κωνσταντινούπολη όταν έπεσε η Πόλη και έφτασε στην Κέρκυρα το 1456, και η Κέρκυρα τον φυλάσσει από τότε, λιτανεύοντάς τον στους δρόμους τέσσερις φορές τον χρόνο. Μνήμη: 12 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Στέφανος ο ΠρωτομάρτυςΈνας από τους επτά άνδρες που όρισαν οι Απόστολοι για να διακονούν στις τράπεζες, ώστε οι ίδιοι να αφοσιωθούν στην προσευχή και στον λόγο, τους πρώτους διακόνους, και ο πρώτος που πέθανε για τον Χριστό. Κατηγορημένος ενώπιον του Συνεδρίου, απάντησε με έναν λόγο που ξεκινά από τον Αβραάμ, φτάνει ως τον Ναό και τελειώνει κατηγορώντας τους δικαστές του, είδε τους ουρανούς ανοιγμένους και τον Υιό του Ανθρώπου να στέκεται στα δεξιά του Θεού, και λιθοβολήθηκε έξω από την πόλη προσευχόμενος: «Κύριε, μη στήσης αυτοίς την αμαρτίαν ταύτην» (Πράξ. 7, 60). Ο νέος που φύλαγε τα ιμάτια ήταν ο Σαύλος. Η Εκκλησία τον ονομάζει αρχιδιάκονο και τον εορτάζει την τρίτη ημέρα των Χριστουγέννων, ώστε την εορτή της γεννήσεως να την ακολουθεί αμέσως η πρώτη γέννηση στον ουρανό. Τα λείψανά του βρέθηκαν το 415. Μνήμη: 27 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΟσία Μαρία η ΑιγυπτίαΚορίτσι που έφυγε από το σπίτι της στα δώδεκά της και πήγε στην Αλεξάνδρεια, όπου έζησε δεκαεπτά χρόνια στην ακολασία, και που επιβιβάστηκε σε ένα πλοίο προσκυνητών για τα Ιεροσόλυμα, για την εορτή του Τιμίου Σταυρού, επειδή δεν είχε τίποτε καλύτερο να κάνει. Στην πόρτα του ναού μια αόρατη δύναμη την κρατούσε πίσω, ενώ όλοι οι άλλοι έμπαιναν, και τη στιγμή εκείνη η Μαρία είδε τη ζωή της. Προσευχήθηκε στην εικόνα της Θεοτόκου στον νάρθηκα, της επετράπη να μπει για να προσκυνήσει τον Σταυρό, και έφυγε πέρα από τον Ιορδάνη στην έρημο, όπου έζησε μόνη σαράντα επτά χρόνια. Ο μοναχός Ζωσιμάς τη βρήκε εκεί, άκουσε την ιστορία της και της έφερε τη Θεία Κοινωνία, και έναν χρόνο αργότερα βρήκε το σώμα της. Ο Άγιος Σωφρόνιος Ιεροσολύμων έγραψε τον Βίο της, και η Εκκλησία τον διαβάζει τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή μαζί με τον Μέγα Κανόνα και της αφιερώνει μια Κυριακή. Μνήμη: 1 Απριλίου και Ε΄ Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Εφραίμ ο ΣύροςΔιάκονος στη Νίσιβη και έπειτα στην Έδεσσα, στη συριόφωνη Εκκλησία του ανατολικού άκρου της αυτοκρατορίας, που έγραψε τη θεολογία του σε ύμνους και τους έδωσε σε χορούς γυναικών να τους ψάλλουν, ώστε η πίστη να διδάσκεται στους δρόμους όπως δίδασκαν οι αιρετικοί τη δική τους. Τον ονομάζουν Κιθάρα του Πνεύματος. Τα ποιήματά του για την πίστη, τον Παράδεισο, τη Γέννηση και την Εκκλησία αρνούνται να ορίσουν τον Θεό και είναι γεμάτα θαυμασμό για το ότι ο Θεός δέχτηκε καν να ονομάζεται. Όταν η Νίσιβη παραδόθηκε στους Πέρσες, έφυγε μαζί με τους πρόσφυγες για την Έδεσσα, και εκεί κοιμήθηκε το 373, οργανώνοντας βοήθεια σε καιρό λιμού. Η ελληνόφωνη Εκκλησία τον γνωρίζει από έργα που μεταφράστηκαν με το όνομά του και προπάντων από τη σύντομη ευχή που λέει με μετάνοιες κάθε Ορθόδοξος χριστιανός στις ακολουθίες της Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Μνήμη: 28 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Ισαάκ ο ΣύροςΜοναχός του 7ου αιώνα από το Μπεθ Κατράγιε στον Περσικό Κόλπο, που χειροτονήθηκε επίσκοπος Νινευή και ύστερα από πέντε μήνες έφυγε, για να ζήσει στη σιωπή στα βουνά και να γράφει. Ήταν επίσκοπος της Εκκλησίας της Ανατολής, η οποία δεν δέχθηκε τη Σύνοδο της Εφέσου, κι όμως η Ορθόδοξη Εκκλησία τον τιμά εδώ και πάνω από χίλια χρόνια, μέσα από την ελληνική μετάφραση των Ασκητικών Λόγων του που έγινε στη Λαύρα του Αγίου Σάββα, επειδή αναγνώρισε σε αυτούς τη δική της πίστη και τη δική της προσευχή. Είναι ο διδάσκαλος της ελεήμονος καρδίας, την οποία περιγράφει ως καρδιά που φλέγεται για όλη την κτίση, για τους ανθρώπους, τα πουλιά, τα ζώα, ακόμη και για τους δαίμονες, και δεν αντέχει να δει την παραμικρή βλάβη να γίνεται σε οτιδήποτε. Μνήμη: 28 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός (περ. 676-749)Γόνος χριστιανικής οικογένειας που υπηρετούσε τον χαλίφη στη Δαμασκό, και ο ίδιος οικονομικός αξιωματούχος στην αυλή των Ομεϋαδών, προτού γίνει μοναχός στη Λαύρα του Αγίου Σάββα κοντά στα Ιεροσόλυμα. Από εκεί, ασφαλής έξω από τη δικαιοδοσία του αυτοκράτορα, έγραψε τους τρεις Απολογητικούς λόγους κατά όσων κατέστρεφαν τις εικόνες, με το επιχείρημα που η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος έκανε δικό της: ο αόρατος Θεός έγινε ορατός, άρα ό,τι είναι ορατό μπορεί να ζωγραφιστεί, και η τιμή που αποδίδεται στην εικόνα διαβαίνει σε εκείνον που εικονίζεται. Η Έκδοσις ακριβής της ορθοδόξου πίστεως συγκέντρωσε τη διδασκαλία των Πατέρων στην πρώτη συστηματική έκθεση της πίστεως. Υπήρξε επίσης υμνογράφος πρώτου μεγέθους: ο Κανόνας του Πάσχα και μεγάλο μέρος της Οκτωήχου είναι δικά του. Η παράδοση διασώζει τη διήγηση για το κομμένο χέρι του, που το αποκατέστησε η Θεοτόκος, και γι’ αυτό μία εικόνα της ζωγραφίζεται με τρία χέρια. Μνήμη: 4 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Μάξιμος ο Ομολογητής (περ. 580-662)Αυλικός αξιωματούχος που έγινε μοναχός, και ο θεολόγος που κράτησε την Εκκλησία πιστή στην πλήρη ανθρώπινη φύση του Χριστού, όταν ο αυτοκράτορας, οι πατριάρχες τριών θρόνων και σχεδόν όλοι οι άλλοι είχαν συμφωνήσει να διδάσκουν ότι σε Αυτόν υπάρχει ένα μόνο θέλημα. Ο Μάξιμος απάντησε ότι μια φύση χωρίς δικό της θέλημα δεν είναι φύση, άρα ένας Χριστός χωρίς ανθρώπινο θέλημα δεν έχει σώσει το ανθρώπινο θέλημα, που ήταν ακριβώς αυτό που χρειαζόταν σωτηρία: στη Γεθσημανή θέλησε ως άνθρωπος αυτό που θέλησε ως Θεός. Επειδή αρνήθηκε να σωπάσει, δικάστηκε στην Κωνσταντινούπολη, του έκοψαν τη γλώσσα και το δεξί χέρι, και πέθανε εξόριστος στη Λαζική το 662. Η ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδος τον δικαίωσε δεκαοκτώ χρόνια αργότερα. Τα Περί διαφόρων απόρων (Ambigua) και τα έργα του για τους λόγους της κτίσεως συγκαταλέγονται σε ό,τι βαθύτερο έχει η ορθόδοξη θεολογία. Μνήμη: 21 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης (1749-1809)Ο Νικόλαος Καλλιβούρτσης από τη Νάξο ήρθε στο Άγιον Όρος στα είκοσι έξι του και πέρασε εκεί την υπόλοιπη ζωή του επιμελούμενος εκδόσεις, και έκανε περισσότερα από κάθε άλλον στον αιώνα του για να ξαναβάλει τους Πατέρες στα χέρια των Ελλήνων. Με τον Άγιο Μακάριο Κορίνθου εξέδωσε τη Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών στη Βενετία το 1782· με τον μοναχό Αγάπιο, το Πηδάλιον, τους ιερούς κανόνες με ερμηνεία που χρησιμοποιείται ακόμη· και επιμελήθηκε τον Ευεργετινό και έγραψε το Εξομολογητάριον για τους πνευματικούς. Υπήρξε ένας από τους ηγέτες των Κολλυβάδων, οι οποίοι υπερασπίστηκαν τη συχνή Θεία Κοινωνία και την τέλεση των μνημοσύνων το Σάββατο και όχι την Κυριακή, και διώχθηκαν γι’ αυτό. Ο Αόρατος Πόλεμος και τα Πνευματικά Γυμνάσματά του είναι διασκευές δυτικών ρωμαιοκαθολικών βιβλίων ευσεβείας, προσαρμοσμένες για ορθόδοξους αναγνώστες, γεγονός που οι επικριτές του επισημαίνουν και οι θαυμαστές του δεν αποκρύπτουν. Αγιοκατατάχθηκε το 1955. Μνήμη: 14 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Παΐσιος ο Αγιορείτης (1924-1994)Γεννήθηκε το 1924 στα Φάρασα της Καππαδοκίας με το όνομα Αρσένιος Εζνεπίδης, βαπτίστηκε από τον άγιο του χωριού, τον Άγιο Αρσένιο τον Καππαδόκη, και μεταφέρθηκε βρέφος στην Ελλάδα με την ανταλλαγή των πληθυσμών. Ήταν ξυλουργός και, στον Εμφύλιο, ασυρματιστής, πριν γίνει μοναχός, και έζησε στο Στόμιο κοντά στην Κόνιτσα, στο Σινά και από το 1979 στο κελί που ονομάζεται Παναγούδα, στο Άγιον Όρος, όπου επί δεκαπέντε χρόνια χιλιάδες άνθρωποι έρχονταν κοντά του. Οι συμβουλές του είναι πρακτικές, γεμάτες χιούμορ και διεισδυτικές, και στρέφουν πάντοτε τον επισκέπτη από την κατηγορία των άλλων στο ένα πράγμα που μπορούσε ο ίδιος να αλλάξει· είναι καταγεγραμμένες στους έξι τόμους των Λόγων. Εκοιμήθη από καρκίνο στις 12 Ιουλίου 1994 στο Ησυχαστήριο της Σουρωτής κοντά στη Θεσσαλονίκη, όπου είναι ενταφιασμένος, και αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2015. Μνήμη: 12 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης (1906-1991)Βοσκόπουλο από την Εύβοια που είχε τελειώσει μόνο την πρώτη τάξη του δημοτικού, έφυγε κρυφά στα δώδεκά του για το Άγιον Όρος, στη σκήτη των Καυσοκαλυβίων, και έλαβε εκεί το διορατικό χάρισμα, που οι γέροντές του τού είπαν να το φυλάξει με την υπακοή. Η ασθένεια τον έστειλε πίσω στον κόσμο, και ο ίδιος υπηρέτησε επί τριάντα τρία χρόνια ως εφημέριος στην Πολυκλινική, στο κέντρο της Αθήνας, και εξομολογούσε σε μια πόλη που αγαπούσε. Η διδασκαλία του αποφεύγει την κατά μέτωπο μάχη με το κακό: γέμισε την ψυχή με την αγάπη του Χριστού, έλεγε, και δεν μένει χώρος για τίποτε άλλο· γι’ αυτό η χριστιανική ζωή είναι πρώτα χαρά και ύστερα αγώνας. Τα λόγια του συγκεντρώθηκαν μετά την κοίμησή του στο βιβλίο Βίος και Λόγοι. Επέστρεψε στα Καυσοκαλύβια για να πεθάνει εκεί, το 1991, και αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2013. Μνήμη: 2 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Σάββας ο ΗγιασμένοςΚαππαδόκης που πήγε στην Παλαιστίνη στα δεκαοκτώ του, έγινε μαθητής του Οσίου Ευθυμίου και το 483 ίδρυσε στη χαράδρα του Κέδρων τη Μεγάλη Λαύρα, που φέρει ακόμη το όνομά του και κατοικείται σχεδόν αδιάκοπα εδώ και δεκαπέντε αιώνες. Στην ακμή της είχε περίπου εκατόν πενήντα μοναχούς σε κελιά λαξευμένα στον βράχο. Υπερασπίστηκε τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας απέναντι σε αυτοκράτορες που ευνοούσαν τους αντιπάλους της και ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη σε ηλικία ενενήντα ετών για χάρη του λαού της Παλαιστίνης. Ο κανόνας προσευχής που ίσχυε στη Λαύρα του έγινε το Ιεροσολυμιτικό Τυπικό, η τάξη των ακολουθιών που τηρεί ολόκληρη η Ορθόδοξη Εκκλησία. Εκοιμήθη το 532. Μνήμη: 5 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Σάββας, πρώτος Αρχιεπίσκοπος ΣερβίαςΟ Ράστκο, ο μικρότερος γιος του Σέρβου ηγεμόνα Στεφάνου Νεμάνια, που στα δεκαεπτά του έφυγε κρυφά στο Άγιον Όρος και εκάρη εκεί μοναχός· ο πατέρας του τον ακολούθησε και έγινε ο μοναχός Συμεών, και μαζί ίδρυσαν τη σερβική Μονή Χιλανδαρίου το 1198. Το 1219 ο Σάββας πέτυχε από τον Πατριάρχη στη Νίκαια την αυτοκεφαλία της Σερβικής Εκκλησίας και χειροτονήθηκε ο πρώτος αρχιεπίσκοπός της. Οργάνωσε τις επισκοπές της, συνέταξε τον Νομοκάνονά της και έγραψε την πρώτη της γραμματεία, και συμφιλίωσε τους αδελφούς του που φιλονικούσαν. Εκοιμήθη το 1236 στο Τύρνοβο. Το 1594 οι Οθωμανοί έκαψαν τα λείψανά του στο Βελιγράδι για να συντρίψουν το φρόνημα του λαού· στον τόπο εκείνο στέκει ο μεγάλος ναός του Αγίου Σάββα. Μνήμη: 14 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Σεραφείμ του Σάρωφ (1754-1833)Γιος εμπόρου από το Κουρσκ, μπήκε στη μονή του Σάρωφ στα είκοσι τέσσερά του και πέρασε τα περισσότερα από τα επόμενα πενήντα χρόνια μόνος: σε μια καλύβα στο δάσος, πάνω σε έναν βράχο όπου, όπως διηγήθηκε ο ίδιος, προσευχήθηκε χίλιες νύχτες, και έγκλειστος σε ένα κελί. Συγχώρησε τους ληστές που τον χτύπησαν σχεδόν μέχρι θανάτου και ζήτησε να μην τιμωρηθούν. Από το 1825 άνοιξε την πόρτα του, και πλήθη έρχονταν σε έναν άνθρωπο που υποδεχόταν τον καθένα, όποια εποχή του χρόνου κι αν ήταν, με τον χαιρετισμό: χαρά μου, Χριστός ανέστη. Η συνομιλία του με τον γαιοκτήμονα Μοτοβίλωφ είναι η πιο καθαρή διατύπωση στη ρωσική πνευματικότητα του σκοπού της χριστιανικής ζωής: η απόκτηση του Αγίου Πνεύματος, που ο Μοτοβίλωφ το είδε να λάμπει από το πρόσωπό του μέσα στο χιόνι. Απόκτησε ειρηνικό πνεύμα, έλεγε, και χιλιάδες γύρω σου θα σωθούν. Αγιοκατατάχθηκε το 1903. Μνήμη: 2 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος (949-1022)Ο τρίτος από τους τρεις που η Εκκλησία ονομάζει Θεολόγους, και εκείνος του οποίου η θεολογία είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου αφήγηση όσων είδε. Νεαρός αυλικός στην Κωνσταντινούπολη, μαθήτευσε στον μοναχό Συμεών τον Ευλαβή, είδε το άκτιστο φως ενώ ήταν ακόμη λαϊκός, και έγινε μοναχός στη Μονή του Στουδίου και έπειτα ηγούμενος της Μονής του Αγίου Μάμαντος επί είκοσι πέντε χρόνια. Δίδασκε ότι όποιος δεν έχει λάβει συνειδητά το Άγιο Πνεύμα δεν έχει γίνει ακόμη χριστιανός με την πλήρη έννοια, και ότι η θέα του Θεού δεν είναι μόνο για τους αγίους των παλαιών χρόνων αλλά για τον καθένα και σήμερα· οι εκκλησιαστικές αρχές είδαν σε αυτό μια πρόκληση, και εξορίστηκε στην απέναντι ακτή του Βοσπόρου το 1009. Οι Έρωτες των θείων ύμνων του συγκαταλέγονται στη μεγάλη μυστική ποίηση της Εκκλησίας. Εκοιμήθη το 1022. Μνήμη: 12 Μαρτίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΠροφήτης ΗλίαςΟ Θεσβίτης, που έκλεισε τον ουρανό για τρία χρόνια εξαιτίας της ειδωλολατρίας του Αχαάβ και της Ιεζάβελ, τράφηκε από κόρακες στον χείμαρρο και από μια χήρα στα Σάρεπτα, της οποίας ανέστησε τον γιο, και κατέβασε φωτιά στον Κάρμηλο μπροστά στους προφήτες του Βάαλ. Φεύγοντας για να σώσει τη ζωή του, βάδισε σαράντα ημέρες ως το Χωρήβ και βρήκε τον Θεό όχι στον άνεμο ούτε στον σεισμό ούτε στη φωτιά, αλλά σε «φωνή αύρας λεπτής» (Γ΄ Βασ. 19, 12). Δεν πέθανε: ένα πύρινο άρμα τον ανέλαβε, και εμφανίστηκε πάλι μαζί με τον Μωυσή στο Θαβώρ, συνομιλώντας με τον Χριστό για την έξοδό Του. Οι μοναχοί του Καρμήλου και κάθε ερήμου τον θεώρησαν πατέρα τους, και στην Ελλάδα και την Κύπρο τα εκκλησάκια του στέκουν στις κορυφές των λόφων, όσο πιο κοντά στον ουρανό όπου ανέβηκε εκείνος. Μνήμη: 20 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Αικατερίνη η ΜεγαλομάρτυςΚατά τη διήγηση που διαβάζει η Εκκλησία, νεαρή ευγενής της Αλεξάνδρειας με μεγάλη παιδεία, που αντιμετώπισε τον αυτοκράτορα σε μια ειδωλολατρική γιορτή, κλήθηκε να αντιπαρατεθεί με πενήντα φιλοσόφους και τους οδήγησε στην πίστη, κι εκείνοι κάηκαν γι’ αυτό. Ένας τροχός με αιχμές που προοριζόταν γι’ αυτήν έσπασε, και αποκεφαλίστηκε. Η παράδοση λέει ότι άγγελοι μετέφεραν το σώμα της στο Όρος Σινά, και η μονή εκεί φέρει το όνομά της από τον Μεσαίωνα και φυλάσσει τα λείψανά της. Οι ιστορικοί δεν μπορούν να τη βρουν στις πρώιμες πηγές, και η Εκκλησία την τιμά ωστόσο ως αυτό που ήταν πάντοτε στη λατρεία: προστάτιδα όσων αναζητούν τη σοφία και μάρτυρα ότι η παιδεία ανήκει στον Χριστό. Μνήμη: 25 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Βαρβάρα η ΜεγαλομάρτυςΚατά τη διήγηση που διαβάζει η Εκκλησία, κόρη ενός πλούσιου ειδωλολάτρη που την έκλεισε σε έναν πύργο για να την κρατήσει μακριά από τους μνηστήρες και από τους χριστιανούς. Έγινε κρυφά χριστιανή και έβαλε να ανοίξουν ένα τρίτο παράθυρο στο λουτρό που της έχτιζε εκείνος, για την Αγία Τριάδα. Όταν το έμαθε, την παρέδωσε στον ηγεμόνα, και μετά τα βασανιστήρια την αποκεφάλισε ο ίδιος, και στον δρόμο της επιστροφής τον σκότωσε κεραυνός. Εξαιτίας αυτού του θανάτου την επικαλούνται από παλιά όσοι φοβούνται αιφνίδιο τέλος χωρίς μετάνοια, και είναι αγαπητή σε όλο τον ορθόδοξο κόσμο, από την Εγγύς Ανατολή, όπου το πιάτο με βραστό σιτάρι που φτιάχνεται την ημέρα της φέρει το όνομά της, ως τη Ρωσία. Μνήμη: 4 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Ελισάβετ η ΝεομάρτυςΗ πριγκίπισσα Ελισάβετ της Έσσης, εγγονή της βασίλισσας Βικτωρίας και αδελφή της τελευταίας αυτοκράτειρας της Ρωσίας, παντρεύτηκε τον Μεγάλο Δούκα Σέργιο και έγινε δεκτή στην Ορθόδοξη Εκκλησία με δική της επιλογή. Όταν ο σύζυγός της σκοτώθηκε από τη βόμβα ενός επαναστάτη το 1905, πήγε στη φυλακή και ζήτησε από τον δολοφόνο του να μετανοήσει. Πούλησε τα κοσμήματά της, ίδρυσε στη Μόσχα τη Μονή των Αγίων Μάρθας και Μαρίας για τη νοσηλεία των ασθενών και τους φτωχούς, και ήταν η ηγουμένη της. Συνελήφθη το 1918 και ρίχτηκε ζωντανή στο φρέαρ ενός ορυχείου στο Αλαπάγεφσκ μαζί με τους συντρόφους της, όπου ακούστηκαν να ψάλλουν. Το λείψανό της αναπαύεται στα Ιεροσόλυμα, στον ναό της Αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής στο Όρος των Ελαιών. Αγιοκατατάχθηκε από τη Ρωσική Εκκλησία της Διασποράς το 1981 και από τη Μόσχα το 1992. Μνήμη: 5 Ιουλίου (με το παλαιό ημερολόγιο, 18 Ιουλίου).ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Θέκλα η ΙσαπόστολοςΝεαρή γυναίκα από το Ικόνιο, που άκουσε από ένα παράθυρο τον Απόστολο Παύλο να κηρύττει στο διπλανό σπίτι, διέλυσε τον αρραβώνα της και τον ακολούθησε. Την ιστορία της αφηγούνται οι Πράξεις Παύλου και Θέκλης, του 2ου αιώνα, τις οποίες η Εκκλησία διαβάζει για τη μαρτυρία τους και όχι ως ιστορία: καταδικασμένη να καεί, σώθηκε από μια καταιγίδα· ριγμένη στα θηρία, την υπερασπίστηκε μια λέαινα. Δίδαξε και πέρασε το υπόλοιπο της ζωής της κοντά στη Σελεύκεια, όπου το ιερό της έγινε ένας από τους μεγάλους τόπους προσκυνήματος του αρχαίου κόσμου· το επισκέφθηκε η προσκυνήτρια Αιθερία, και εκεί πήγε να προσευχηθεί ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. Η Εκκλησία την ονομάζει Πρωτομάρτυρα μεταξύ των γυναικών και Ισαπόστολο. Μνήμη: 24 Σεπτεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Μαρία η ΜαγδαληνήΓυναίκα από τα Μάγδαλα της Γαλιλαίας, από την οποία ο Χριστός έβγαλε επτά δαιμόνια· εκείνη Τον ακολούθησε και Τον διακονούσε με τα υπάρχοντά της, στάθηκε κοντά στον Σταυρό όταν οι μαθητές είχαν φύγει, ήρθε στον τάφο με μύρα πριν ξημερώσει, και ήταν η πρώτη που Τον είδε αναστημένο, και Εκείνος την έστειλε να το αναγγείλει στους Αποστόλους. Η Εκκλησία την ονομάζει Ισαπόστολο. Η ορθόδοξη παράδοση ποτέ δεν την ταύτισε με την αμαρτωλή γυναίκα του Λουκά 7: η ταύτιση αυτή προέρχεται από ένα κήρυγμα του Πάπα Γρηγορίου του Μεγάλου (του Διαλόγου) το 591, και γι’ αυτό η Δύση τη ζωγράφιζε επί χίλια χρόνια ως μετανοούσα. Η Ανατολή τη διαφύλαξε ως αυτόπτη μάρτυρα. Κατά την παράδοση κήρυξε στη Ρώμη και παρουσιάστηκε στον Τιβέριο με ένα κόκκινο αυγό, από όπου προέρχονται τα αυγά του Πάσχα, και εκοιμήθη στην Έφεσο. Μνήμη: 22 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Μαρίνα η ΜεγαλομάρτυςΚατά τη διήγηση που αναγινώσκει η Εκκλησία, ήταν κόρη δεκαπέντε ετών στην Αντιόχεια της Πισιδίας, θυγατέρα ειδωλολάτρη ιερέα, που την ανέθρεψε χριστιανή τροφός, και αρνήθηκε στον έπαρχο και τους θεούς του και τον γάμο που της πρότεινε. Στη φυλακή, όπως λέει η διήγηση, της παρουσιάστηκε ο διάβολος, κι εκείνη τον άρπαξε και τον χτύπησε με σφυρί, και έτσι εικονίζεται· αποκεφαλίστηκε γύρω στο 304. Στη Δύση είναι γνωστή ως Μαργαρίτα. Η δεξιά χείρα της φυλάσσεται στη Μονή Βατοπαιδίου του Αγίου Όρους, και την αγαπούν ιδιαίτερα τα νησιά, όπου η γιορτή της είναι ένα από τα πανηγύρια του καλοκαιριού. Μνήμη: 17 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Νίνα η ΙσαπόστολοςΝεαρή γυναίκα από την Καππαδοκία που, κατά τη γεωργιανή παράδοση, ήρθε στην Καρτλί τον τέταρτο αιώνα, αιχμάλωτη ή προσκυνήτρια, κρατώντας έναν σταυρό από δύο κληματόβεργες δεμένες με τα ίδια της τα μαλλιά. Έζησε κοντά στη βασιλική πόλη Μτσχέτα, προσευχόταν και θεράπευε: ένα παιδί, έπειτα τη βασίλισσα Νάνα. Ο βασιλιάς Μιριάν αντιστεκόταν, ώσπου, χαμένος μέσα σε ένα ξαφνικό σκοτάδι σε ένα κυνήγι, προσευχήθηκε στον Θεό της Νίνας και είδε το φως να επιστρέφει· βαπτίστηκαν αυτός και ο λαός του, και ζήτησε από τον αυτοκράτορα ιερείς. Ο ναός Σβετιτσχοβέλι υψώθηκε στον τόπο όπου προσευχόταν. Κοιμήθηκε στην Μπόντμπε της Καχετίας, όπου είναι θαμμένη και όπου μια γυναικεία μονή φυλάσσει τον τάφο της, και ο σταυρός της από κληματόβεργες είναι το έμβλημα της Γεωργιανής Εκκλησίας. Μνήμη: 14 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Όλγα η ΙσαπόστολοςΠριγκίπισσα του Κιέβου, χήρα του πρίγκιπα Ιγκόρ, τον οποίο σκότωσαν οι Δρεβλιανοί, και της οποίας την εκδίκηση εναντίον τους το χρονικό αφηγείται χωρίς να την ωραιοποιεί. Κυβερνώντας για λογαριασμό του ανήλικου γιου της, πήγε στην Κωνσταντινούπολη γύρω στο 957 και βαπτίστηκε εκεί, η πρώτη του ηγεμονικού οίκου των Ρως που έγινε χριστιανή. Δεν μπόρεσε να πείσει τον γιο της Σβιατοσλάβ, που έλεγε ότι οι πολεμιστές του θα τον περιγελούσαν, ανέθρεψε όμως τον εγγονό της Βλαδίμηρο, που έμελλε να βαπτίσει τη χώρα. Εκοιμήθη το 969, αφού ζήτησε χριστιανική ταφή χωρίς ειδωλολατρικό νεκρόδειπνο. Η Εκκλησία την ονομάζει αυγερινό που προηγείται του ήλιου. Μνήμη: 11 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Παρασκευή η ΟσιομάρτυςΧριστιανή της Ρώμης του δεύτερου αιώνα, που πήρε το όνομά της από την Παρασκευή, την ημέρα του Σταυρού, επειδή γεννήθηκε τέτοια ημέρα. Κατά τη διήγηση που διαβάζει η Εκκλησία, μοίρασε την κληρονομιά της, κήρυξε και βασανίστηκε επί Αντωνίνου του Ευσεβούς, και ξανάδωσε το φως σε έναν αυτοκράτορα που είχε τυφλωθεί· αποκεφαλίστηκε. Η Εκκλησία την επικαλείται για τη θεραπεία των ματιών, και εικονίζεται να κρατά ένα πιάτο με δύο μάτια. Σε όλη την Ελλάδα, την Κύπρο και τα Βαλκάνια υπάρχουν εκκλησάκια αφιερωμένα σε αυτήν και πηγές με το όνομά της, και η ημέρα της, στο κατακαλόκαιρο, είναι πανηγύρι σε εκατοντάδες χωριά. Μνήμη: 26 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Ταμάρ, βασίλισσα της ΓεωργίαςΣτέφθηκε το 1184 με τον τίτλο του βασιλέα των βασιλέων και κυβέρνησε τη Γεωργία στην ακμή της δύναμης και του πολιτισμού της. Συγκάλεσε εκκλησιαστική σύνοδο στην αρχή της βασιλείας της για τη μεταρρύθμιση του κλήρου, έχτισε ναούς και μονές, ανάμεσά τους τη σπηλαιούπολη Βάρτζια, έστειλε δώρα στις μονές του Άθω, του Σινά και των Ιεροσολύμων, και έμεινε στη μνήμη επειδή κατάργησε τη θανατική ποινή και τον ακρωτηριασμό στα δικαστήριά της. Το μεγάλο γεωργιανό ποίημα, Ο ιππότης με δέρμα τίγρη, είναι αφιερωμένο σε αυτήν. Ο τόπος της ταφής της κρατήθηκε μυστικός και δεν έχει βρεθεί ποτέ. Η Γεωργιανή Εκκλησία την τιμά ως δίκαιη βασίλισσα. Μνήμη: 1 Μαΐου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Κωνσταντίνος και ΕλένηΟ αυτοκράτορας που τερμάτισε τον διωγμό και η μητέρα που αναζήτησε τους τόπους του Ευαγγελίου, που τιμώνται μαζί την ίδια ημέρα ως Ισαπόστολοι. Ο Κωνσταντίνος είδε το σημείο του Σταυρού πριν από τη μάχη της Μουλβίας Γέφυρας το 312, έδωσε στην Εκκλησία την ελευθερία της τον επόμενο χρόνο, συγκάλεσε τους επισκόπους στη Νίκαια το 325 και ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη. Βαπτίστηκε μόλις στο νεκροκρέβατό του, το 337, από επίσκοπο με αρειανικές συμπάθειες, και η Εκκλησία δεν προσποιήθηκε ποτέ ότι έγινε αλλιώς. Η Ελένη, σε ηλικία άνω των εβδομήντα ετών, ταξίδεψε στους Αγίους Τόπους γύρω στο 326, όπου βρέθηκε ο Σταυρός στον Γολγοθά, και ο γιος της έχτισε πάνω από τον τόπο τον Ναό του Παναγίου Τάφου, καθώς και ναούς στη Βηθλεέμ και στο Όρος των Ελαιών. Η Ύψωση του Τιμίου Σταυρού τιμά αυτό που εκείνη βρήκε. Μνήμη: 21 Μαΐου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Μπόρις και Γκλεμπ οι ΠαθοφόροιΔύο νεαροί γιοι του Αγίου Βλαδιμήρου, που σκοτώθηκαν το 1015 με εντολή του μεγαλύτερου αδελφού τους Σβιατοπόλκ στη διαμάχη για το Κίεβο. Ο Μπόρις είχε μαζί του τον στρατό του πατέρα του και δεν θέλησε να τον οδηγήσει εναντίον του αδελφού του· τον έστειλε μακριά και περίμενε, προσευχόμενος, τους ανθρώπους που ήρθαν να τον σκοτώσουν, και ο Γκλεμπ σκοτώθηκε λίγο αργότερα. Δεν μαρτύρησαν για την ομολογία της πίστεως, κι όμως η Ρωσική Εκκλησία τους ανακήρυξε πρώτους από τους αγίους της, ως παθοφόρους: όσους δέχονται άδικο θάνατο χωρίς να αντισταθούν, κατ’ ομοίωση του Χριστού. Η κατηγορία αυτή είναι ιδιαίτερη της Ρωσικής Εκκλησίας και αρχίζει με αυτούς. Μνήμη: 24 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Τεσσαράκοντα Μάρτυρες της ΣεβάστειαςΣαράντα στρατιώτες ρωμαϊκής λεγεώνας που στάθμευε στη Σεβάστεια της Αρμενίας, οι οποίοι αρνήθηκαν να θυσιάσουν επί Λικινίου γύρω στο 320 και γυμνώθηκαν και αφέθηκαν όλη τη νύχτα πάνω σε μια παγωμένη λίμνη, με ένα ζεστό λουτρό αναμμένο στην όχθη για όποιον θα αρνιόταν τον Χριστό. Ένας πήγε. Πέθανε στο κατώφλι, και ένας από τους φρουρούς, βλέποντας στεφάνια να κατεβαίνουν πάνω στους τριάντα εννέα, πέταξε τα ρούχα του και βγήκε στον πάγο για να συμπληρωθούν οι σαράντα. Ο Μέγας Βασίλειος κήρυξε γι’ αυτούς στην Καισάρεια μία γενιά αργότερα, και μέσα από την ομιλία του η Εκκλησία διηγείται έκτοτε την ιστορία τους. Η ημέρα τους πέφτει συνήθως μέσα στη Μεγάλη Τεσσαρακοστή και τότε εορτάζεται με Λειτουργία των Προηγιασμένων Δώρων. Μνήμη: 9 Μαρτίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Αλέξανδρος ΝιέφσκιΠρίγκιπας του Νόβγκοροντ και έπειτα Μέγας Πρίγκιπας του Βλαντιμίρ τον αιώνα της μογγολικής κατάκτησης. Νίκησε τους Σουηδούς στον ποταμό Νέβα το 1240, νίκη από την οποία πήρε το όνομά του, και τους Τεύτονες Ιππότες στον πάγο της λίμνης Πεϊπούς το 1242, και απέρριψε την πρόταση του Πάπα για συμμαχία κατά των Μογγόλων με όρο την υποταγή στη Ρώμη. Στους Μογγόλους έγινε φόρου υποτελής και πήγε τέσσερις φορές στην Ορδή για να παρακαλέσει υπέρ του λαού του, επιλέγοντας, όπως τον θυμάται η Εκκλησία, να σώσει τη Ρωσία με την ταπείνωση εκεί όπου δεν μπορούσε να τη σώσει με τα όπλα. Έλαβε το μοναχικό σχήμα στην επιθανάτια κλίνη του και εκοιμήθη το 1263. Μνήμη: 23 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Αμβρόσιος ΜεδιολάνωνΟ Ρωμαίος διοικητής της βόρειας Ιταλίας που μπήκε στον καθεδρικό ναό των Μεδιολάνων το 374 για να τηρήσει την τάξη σε μια αμφισβητούμενη εκλογή και άκουσε το πλήθος να φωνάζει να γίνει εκείνος επίσκοπος· δεν ήταν ακόμη βαπτισμένος, και μέσα σε μία εβδομάδα βαπτίστηκε και χειροτονήθηκε επίσκοπος. Κράτησε την πόλη πιστή στο Σύμβολο της Νικαίας απέναντι στην αρειανή αυτοκράτειρα, καταλαμβάνοντας έναν ναό μαζί με τον λαό του και διδάσκοντάς τους ύμνους για να ψάλλουν σε όλη τη διάρκεια της πολιορκίας, και έτσι η Δύση έμαθε να ψάλλει ύμνους στην εκκλησία. Όταν ο αυτοκράτορας Θεοδόσιος έβαλε να σφαγιαστούν χιλιάδες άνθρωποι στη Θεσσαλονίκη το 390, ο Αμβρόσιος τον απέκλεισε από τη Θεία Κοινωνία ώσπου να κάνει δημόσια μετάνοια, και εκείνος την έκανε. Βάπτισε τον Αυγουστίνο. Μνήμη: 7 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Αμφιλόχιος Ικονίου (περ. 340-394)Γεννήθηκε στην Καισάρεια της Καππαδοκίας, γιος ενός άλλου Αμφιλοχίου, αδελφού της Νόννας, πράγμα που τον έκανε εξάδελφο του Γρηγορίου του Θεολόγου. Σπούδασε ρητορική κοντά στον Λιβάνιο στην Αντιόχεια και άσκησε τη δικηγορία στην Κωνσταντινούπολη, έπειτα όμως την εγκατέλειψε για τρία χρόνια προσευχής στα Οζίζαλα της Καππαδοκίας, γράφοντας στον Γρηγόριο και στον Βασίλειο. Το 374, με την προτροπή του Βασιλείου, έγινε επίσκοπος Ικονίου, και ύστερα από δική του παράκληση έγραψε ο Βασίλειος το Περί του Αγίου Πνεύματος, που απευθύνεται σε αυτόν. Συγκάλεσε σύνοδο στο Ικόνιο για τη θεότητα του Πνεύματος, μετείχε στη Β΄ Οικουμενική Σύνοδο το 381, και οι στίχοι του Προς Σέλευκον, που απαριθμούν τα βιβλία της Γραφής, συγκαταλέγονται στους κανόνες της Εκκλησίας. Μνήμη: 23 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ανδρέας ΚρήτηςΑρχιεπίσκοπος Γόρτυνας στην Κρήτη και ο υμνογράφος που χάρισε στην Εκκλησία τον κανόνα ως υμνογραφικό είδος. Ο Μέγας Κανών του, διακόσια πενήντα τροπάρια που διατρέχουν ολόκληρη την Αγία Γραφή και στρέφουν κάθε μορφή της προς τον ίδιο τον ψάλλοντα, διαβάζεται σε τέσσερα μέρη την πρώτη εβδομάδα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής και ολόκληρος την Πέμπτη της πέμπτης εβδομάδας. Κατά την παράδοση γεννήθηκε άλαλος και μίλησε για πρώτη φορά σε ηλικία επτά ετών, αφού κοινώνησε, κάτι που η Εκκλησία δεν κουράστηκε ποτέ να επισημαίνει για τον άνθρωπο που έγραψε έπειτα περισσότερους ύμνους από όσους σχεδόν οποιοσδήποτε άλλος. Μνήμη: 4 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Αρτέμιος ο Μεγαλομάρτυς († 362)Στρατηγός του Μεγάλου Κωνσταντίνου, που τον έκανε πατρίκιο, και του γιου του Κωνσταντίου, επί του οποίου διοίκησε στην Αίγυπτο: ένας πάπυρος του 360 κατονομάζει τον Φλάβιο Αρτέμιο ως δούκα της. Το 357 ο Κωνστάντιος τον έστειλε στην Πάτρα για τα λείψανα του Αποστόλου Ανδρέα, και το Μαρτύριό του προσθέτει εκείνα του Λουκά και του Τιμοθέου, που κατατέθηκαν όλα στον ναό των Αγίων Αποστόλων στην Κωνσταντινούπολη. Όταν ο Ιουλιανός, που είχε στραφεί ξανά στους θεούς, καταδίωξε την Εκκλησία, ο Αρτέμιος πήγε να τον βρει στην Αντιόχεια, ομολόγησε τον Χριστό κατά πρόσωπο και τον ήλεγξε, και το 362 βασανίστηκε και αποκεφαλίστηκε. Η διακόνισσα Αρίστη μετέφερε το σώμα του στην Κωνσταντινούπολη, όπου το προσκύνημά του έγινε γνωστό για τις θεραπείες: ένα βιβλίο με σαράντα πέντε θαύματά του, γραμμένο στα τέλη του έβδομου αιώνα, αφορά κυρίως άνδρες που θεραπεύτηκαν από κήλη, και μέχρι σήμερα ζητούν τη βοήθειά του γι' αυτήν. Μνήμη: 20 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Γερμανός ΚωνσταντινουπόλεωςΠατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως από το 715, που αρνήθηκε να συμμορφωθεί προς τον αυτοκράτορα Λέοντα Γ΄ όταν εκείνος άρχισε τον πόλεμο κατά των εικόνων το 726, και προτίμησε να καθαιρεθεί τέσσερα χρόνια αργότερα παρά να υπογράψει. Την υπεράσπιση των εικόνων από αυτόν την επικαλείται η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος. Η πραγματεία του για τη Θεία Λειτουργία (Ιστορία εκκλησιαστική και μυστική θεωρία), που ερμηνεύει κάθε μέρος της ακολουθίας ως στιγμή της ζωής του Χριστού και της ουράνιας λατρείας, ήταν επί αιώνες το καθιερωμένο βυζαντινό υπόμνημα στη Λειτουργία, και έγραψε ύμνους που η Εκκλησία ψάλλει ακόμη στις θεομητορικές εορτές. Εκοιμήθη αποσυρμένος γύρω στο 740. Μνήμη: 12 Μαΐου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Γεώργιος ο Μεγαλομάρτυς (περ. 275-303)Ρωμαίος αξιωματικός από χριστιανική οικογένεια της Καππαδοκίας και της Παλαιστίνης, μαρτύρησε στη Νικομήδεια το 303, όταν ο Διοκλητιανός άρχισε τον τελευταίο και μεγαλύτερο διωγμό, και είναι από τους πρώτους μάρτυρες των οποίων η τιμή διαδόθηκε σε ολόκληρη την Εκκλησία. Η Εκκλησία τον ονομάζει Μεγαλομάρτυρα και Τροπαιοφόρο, και ο ναός του στη Λύδδα, όπου ενταφιάστηκε, είχε γίνει τόπος προσκυνήματος μέσα σε έναν αιώνα. Ο δράκος των εικόνων του είναι μεταγενέστερος της τιμής του κατά αρκετές εκατοντάδες χρόνια και διαβάζεται όπως ζωγραφίζεται: η νίκη της πίστεως επί του εχθρού, ένας πολεμιστής που ανήκει στον Χριστό. Είναι προστάτης της Γεωργίας και της Αγγλίας, των στρατιωτών και των γεωργών, και η εορτή του την άνοιξη είναι από τις μεγάλες ημέρες του χρόνου στα Βαλκάνια και στον Καύκασο. Μνήμη: 23 Απριλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Γρηγόριος ο Ε΄ ΚωνσταντινουπόλεωςΤρεις φορές Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ανεγέρτης σχολείων και εκδότης βιβλίων, που βρισκόταν στον πατριαρχικό θρόνο όταν ξέσπασε η Ελληνική Επανάσταση το 1821. Υπό την πίεση του σουλτάνου είχε εκφωνήσει αφορισμό κατά της εξέγερσης, και αυτό δεν έσωσε ούτε τον ίδιο ούτε το ποίμνιό του. Την Κυριακή του Πάσχα, 10 Απριλίου 1821, αφού τέλεσε τη Θεία Λειτουργία, απαγχονίστηκε με τα άμφιά του στην κεντρική πύλη του Πατριαρχείου, και το σώμα του ρίχτηκε στον Βόσπορο· Έλληνες ναυτικοί το ανέσυραν και το μετέφεραν στην Οδησσό, και το 1871 μεταφέρθηκε στην Αθήνα. Η πύλη παραμένει κλειστή από τότε. Αγιοκατατάχθηκε το 1921. Μνήμη: 10 Απριλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Γρηγόριος ο Θαυματουργός (περ. 210-270)Γεννημένος στη Νεοκαισάρεια του Πόντου γύρω στο 210, από επιφανείς ειδωλολάτρες γονείς, ξεκίνησε να σπουδάσει νομικά και βρήκε αντί γι' αυτό τη σχολή του Ωριγένη στην Καισάρεια της Παλαιστίνης, όπου έμεινε πέντε χρόνια και έγινε χριστιανός. Όταν έγινε επίσκοπος της πόλης του, βρήκε εκεί δεκαεπτά χριστιανούς, και λέγεται ότι όταν πέθανε, γύρω στο 270, είχαν απομείνει δεκαεπτά ειδωλολάτρες. Ο Γρηγόριος Νύσσης έγραψε τον Βίο του, που διηγείται πώς η Θεοτόκος και ο Ιωάννης ο Θεολόγος του εμφανίστηκαν και του έδωσαν την ομολογία πίστεως στην Τριάδα που φέρει το όνομά του· ο Μέγας Βασίλειος τον επικαλείται στο Περί του Αγίου Πνεύματος ως μάρτυρα της πίστεως, την οποία η γιαγιά του Βασιλείου, η Μακρίνα, είχε μάθει από τους μαθητές του. Τα θαύματα που τέλεσε στον Πόντο του χάρισαν την επωνυμία του. Μνήμη: 17 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Γρηγόριος ο ΦωστήρΟ απόστολος της Αρμενίας. Ανατράφηκε χριστιανός στην Καισάρεια της Καππαδοκίας, επέστρεψε στην Αρμενία, και ο βασιλιάς Τιριδάτης Γ΄ τον έριξε σε έναν λάκκο στο Χορ Βιράπ, όπου κατά την παράδοση έμεινε δεκατρία χρόνια. Όταν ο βασιλιάς έπεσε σε παραφροσύνη, ο Γρηγόριος, αφού τον ανέβασαν από τον λάκκο, ήταν εκείνος που τον θεράπευσε, και γύρω στις αρχές του τέταρτου αιώνα ο Τιριδάτης βαπτίστηκε και η Αρμενία έγινε το πρώτο βασίλειο που ομολόγησε τον Χριστό. Ο Γρηγόριος χειροτονήθηκε επίσκοπος στην Καισάρεια και οργάνωσε την Εκκλησία της χώρας του, και ο καθεδρικός του ναός στο Ετσμιατζίν στέκει ακόμη. Έζησε πολύ πριν η Σύνοδος της Χαλκηδόνας χωρίσει την Αρμενική Εκκλησία από την Ορθόδοξη, και τον τιμούν και οι δύο. Μνήμη: 30 Σεπτεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Επιφάνιος ΚύπρουΜοναχός από την Παλαιστίνη που γνώριζε εβραϊκά, συριακά, ελληνικά, κοπτικά και λίγα λατινικά, και έγινε επίσκοπος Σαλαμίνος στην Κύπρο το 367, όπου ποίμανε τριάντα έξι χρόνια. Το έργο του Πανάριον, δηλαδή κιβώτιο φαρμάκων, περιγράφει ογδόντα αιρέσεις και δίνει το αντίδοτο για καθεμιά, και για πολλές από αυτές είναι η μόνη μαρτυρία που σώζεται. Πολέμησε τον ωριγενισμό με έναν ζήλο που τον έφερε στην Κωνσταντινούπολη σε βαθύτατα γεράματα για να αντιταχθεί στον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, για τον οποίο τον είχαν παραπλανήσει, και έφυγε από την Πόλη και κοιμήθηκε στη θάλασσα, στο ταξίδι της επιστροφής, το 403. Οι εικονομάχοι κυκλοφόρησαν αργότερα με το όνομά του κείμενα κατά των εικόνων, που η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος δεν τα δέχτηκε ως δικά του. Ο Αγκυρωτός του περιέχει ένα Σύμβολο της Πίστεως κοντά σε εκείνο που ομολογεί η Εκκλησία. Μνήμη: 12 Μαΐου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Θεόδωρος ο ΤήρωνΝεοσύλλεκτος στρατιώτης στην Αμάσεια του Πόντου, που αρνήθηκε να θυσιάσει, πήρε προθεσμία για να το ξανασκεφτεί και την αξιοποίησε για να πυρπολήσει τον ναό της μητέρας των θεών. Κάηκε ζωντανός γύρω στο 306. Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης εκφώνησε το εγκώμιό του στο προσκύνημα του μάρτυρα, και αυτό αποτελεί την αρχαιότερη μαρτυρία γι’ αυτόν. Η Εκκλησία τον τιμά και δεύτερη φορά, το πρώτο Σάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, θυμούμενη την παράδοση ότι, όταν ο Ιουλιανός ο Παραβάτης έβαλε να ραντιστούν τα τρόφιμα στις αγορές της Κωνσταντινούπολης με αίμα θυσιών, ο Θεόδωρος εμφανίστηκε στον επίσκοπο και του είπε να θρέψει τον λαό με βρασμένο σιτάρι αντί γι’ αυτά: γι’ αυτό ευλογούνται κόλλυβα εκείνη την ημέρα. Μνήμη: 17 Φεβρουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Θωμάς ο ΑπόστολοςΟ Δίδυμος, που είπε «άγωμεν και ημείς ίνα αποθάνωμεν μετ’ αυτού» (Ιω. 11, 16) όταν ο Χριστός στράφηκε προς τα Ιεροσόλυμα, και που δεν ήταν παρών το βράδυ της Αναστάσεως. Αν δεν δω και δεν αγγίξω, δεν θα πιστέψω, είπε (Ιω. 20, 25), και μια εβδομάδα αργότερα ο Χριστός ήρθε και του το επέτρεψε, και ο Θωμάς απάντησε με την πρώτη ρητή ομολογία στα Ευαγγέλια ότι ο Ιησούς είναι Θεός: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου» (Ιω. 20, 28). Η Εκκλησία του αφιερώνει εκείνη την Κυριακή, την πρώτη μετά το Πάσχα, και αποκαλεί καλή την απιστία του, γιατί χάρη σε αυτήν η Ανάσταση ψηλαφήθηκε. Κατά την παράδοση των χριστιανών της Ινδίας, που φέρουν το όνομά του, κήρυξε εκεί και θανατώθηκε με λόγχη κοντά στο Μαδράς. Μνήμη: 6 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιννοκέντιος της ΑλάσκαςΈγγαμος ιερέας από το Ιρκούτσκ, που προσφέρθηκε να πάει στις Αλεούτιες Νήσους, έπλευσε με την οικογένειά του στην Ουναλάσκα το 1824 και έμεινε στην Αμερική τα περισσότερα από τα επόμενα σαράντα χρόνια. Έφτιαξε μόνος του τον ναό του και τα έπιπλά του, έμαθε τη γλώσσα ουνανγκάν, της έφτιαξε αλφάβητο, μετέφρασε το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο και έγραψε σε αυτήν μια Υπόδειξη της οδού προς τη Βασιλεία των Ουρανών που κυκλοφορεί ακόμη. Έγινε επίσκοπος Καμτσάτκας και Αλεουτίων Νήσων μετά τον θάνατο της συζύγου του, και κατέληξε Μητροπολίτης Μόσχας. Η ορθόδοξη ιεραποστολή στην Αμερική είναι έργο δικό του όσο και οποιουδήποτε άλλου. Αγιοκατατάχθηκε το 1977. Μνήμη: 31 Μαρτίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιουστίνος ο Φιλόσοφος και Μάρτυς (περ. 100-165)Φιλόσοφος από τη Φλαβία Νεάπολη της Σαμάρειας, που πέρασε από τις σχολές (στωική, περιπατητική, πυθαγόρεια, πλατωνική) και οδηγήθηκε στον Χριστό από έναν γέροντα σε μια ακρογιαλιά, ο οποίος του είπε ότι οι προφήτες είχαν δει αυτό που αναζητούσαν οι φιλόσοφοι. Κράτησε τον μανδύα του φιλοσόφου, άνοιξε σχολή στη Ρώμη και έγραψε μερικές από τις πρώτες λογικά τεκμηριωμένες απολογίες της πίστεως, απευθυνόμενες στους αυτοκράτορες. Η διδασκαλία του ότι σπέρματα του Λόγου ήταν σκορπισμένα ανάμεσα στους Έλληνες, ώστε ό,τι είπε σωστά οποιοσδήποτε ανήκει στους χριστιανούς, έδωσε στην Εκκλησία έναν τρόπο να δεχθεί ό,τι αληθινό υπήρχε στη φιλοσοφία. Η Α΄ Απολογία του περιέχει την αρχαιότερη περιγραφή της κυριακάτικης Ευχαριστίας εκτός της Καινής Διαθήκης. Καταγγέλθηκε από έναν αντίπαλό του και αποκεφαλίστηκε στη Ρώμη μαζί με έξι μαθητές του γύρω στο 165. Μνήμη: 1 Ιουνίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιωάννης ο Ελεήμων († 619)Ο Ιωάννης γεννήθηκε στην Αμαθούντα της Κύπρου από πλούσια οικογένεια, και είχε παντρευτεί και χηρέψει πριν ο λαός της Αλεξάνδρειας τον ζητήσει από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο για πατριάρχη του, γύρω στο 610. Πίστευε ότι όποιος μπορεί να δίνει, οφείλει να δίνει: έβαλε να καταγράψουν τους φτωχούς της πόλης, περίπου επτά χιλιάδες πεντακόσιους, τους έτρεφε καθημερινά και τους ονόμαζε κυρίους του, και ξόδευε τον πλούτο της Εκκλησίας για να εξαγοράζει αιχμαλώτους και να περιθάλπει τους πρόσφυγες που έφευγαν από την περσική κατάκτηση της Παλαιστίνης. Όταν οι Πέρσες επιτέθηκαν στην Αλεξάνδρεια, έπλευσε πίσω στην πατρίδα του, την Κύπρο, και κοιμήθηκε στην Αμαθούντα το 619. Τον Βίο του έγραψε ένας Κύπριος επίσκοπος, ο Λεόντιος Νεαπόλεως, και η Λεμεσός τιμά τη μνήμη του στον δικό του ναό. Μνήμη: 12 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιωάννης της Κρονστάνδης (1829-1908)Εφημέριος επί πενήντα τρία χρόνια στον ίδιο τόπο: στον καθεδρικό ναό του Αγίου Ανδρέα στην Κρονστάνδη, τη ναυτική βάση έξω από την Πετρούπολη, όπου έφτασε το 1855 και βρήκε μια πόλη λιμενεργατών, εξορίστων και μεθύστακων. Τελούσε τη Θεία Λειτουργία κάθε ημέρα, κάτι σχεδόν ανήκουστο, και κοινωνούσε συχνά το ποίμνιό του, κάτι ακόμη σπανιότερο. Το 1882 ίδρυσε έναν Οίκο Εργασίας με εργαστήρια, σχολείο, άσυλο και δωρεάν συσσίτιο, και μοίραζε σχεδόν ό,τι του έδιναν. Στο τέλος χιλιάδες έρχονταν σε κάθε Λειτουργία, και άκουγε τις αμαρτίες τους σε γενική εξομολόγηση, επειδή κανένας άνθρωπος δεν θα μπορούσε να τους εξομολογήσει έναν έναν. Το ημερολόγιό του, Η εν Χριστώ ζωή μου, παραμένει ένα από τα πιο πολυδιαβασμένα βιβλία της ρωσικής πνευματικότητας. Αγιοκατατάχθηκε από τη Ρωσική Εκκλησία της Διασποράς το 1964 και από το Πατριαρχείο Μόσχας το 1990. Μνήμη: 20 Δεκεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Κλήμης ΑχρίδοςΜαθητής των Αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, που εκδιώχθηκε από τη Μοραβία μαζί με τους άλλους μετά τον θάνατο του Μεθοδίου και ήρθε στη Βουλγαρία, όπου ο ηγεμόνας Βόρις τον έστειλε στην Αχρίδα να διδάξει. Σε επτά χρόνια εκπαίδευσε χιλιάδες Σλάβους κληρικούς, και του αποδίδεται η δημιουργία του κυριλλικού αλφαβήτου ή η καθιέρωσή του, ώστε η Εκκλησία των Σλάβων να διαβάζει με γράμματα απλούστερα από το γλαγολιτικό αλφάβητο των διδασκάλων του. Έγραψε ομιλίες για τις εορτές σε απλή σλαβονική γλώσσα, για να τις αναγινώσκουν οι ιερείς, και το 893 έγινε ο πρώτος επίσκοπος σλαβικής καταγωγής. Εκοιμήθη το 916 και είναι ένας από τους Αγίους Επταρίθμους, τους επτά φωτιστές της Βουλγαρικής Εκκλησίας. Μνήμη: 27 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Κλήμης Ρώμης († περ. 101)Ο Κλήμης, από ευγενή ρωμαϊκή οικογένεια και καλλιεργημένος στα ελληνικά γράμματα, ήρθε στην πίστη μέσω του Αποστόλου Πέτρου και έγινε, κατά τους παλαιούς καταλόγους, ο τρίτος επίσκοπος Ρώμης μετά από εκείνον, από το 92 περίπου. Η επιστολή του, της Εκκλησίας της Ρώμης προς την Εκκλησία της Κορίνθου, γραμμένη περί το 96 για να θεραπεύσει μια διένεξη κατά την οποία είχαν εκδιωχθεί οι πρεσβύτεροί της, είναι το αρχαιότερο χριστιανικό κείμενο εκτός της Καινής Διαθήκης του οποίου ο συγγραφέας είναι γνωστός. Η παράδοση λέει ότι εξορίστηκε στα λατομεία της Κριμαίας, όπου πολλοί ήρθαν στο βάπτισμα χάρη σε αυτόν, και ότι ρίχτηκε στη θάλασσα με μια άγκυρα δεμένη στον λαιμό. Το 861 ο Κωνσταντίνος, ο μετέπειτα Άγιος Κύριλλος, βρήκε στη Χερσόνησο λείψανα που θεωρούνταν δικά του και τα μετέφερε στη Ρώμη. Μνήμη: 24 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Λάζαρος ο ΤετραήμεροςΟ φίλος του Χριστού από τη Βηθανία, του οποίου ο θάνατος έκανε τον Ιησού να δακρύσει και τον οποίο Εκείνος κάλεσε έξω από τον τάφο ύστερα από τέσσερις ημέρες, δεμένο ακόμη με τα νεκρικά σάβανα. Οι αρχιερείς σχεδίασαν να σκοτώσουν κι αυτόν, επειδή πολλοί πίστευαν εξαιτίας του. Η παράδοση της Εκκλησίας της Κύπρου λέει ότι κατέφυγε εκεί, χειροτονήθηκε επίσκοπος Κιτίου από τον Βαρνάβα και τον Παύλο και έζησε άλλα τριάντα χρόνια· ο τάφος του βρίσκεται κάτω από τον ναό που φέρει το όνομά του στη Λάρνακα, όπου το 1972 βρέθηκαν οστά κάτω από την Αγία Τράπεζα. Όλη η Εκκλησία του αφιερώνει το Σάββατο πριν από την Κυριακή των Βαΐων, το Σάββατο του Λαζάρου, όταν η Ανάσταση αναγγέλλεται μια εβδομάδα νωρίτερα. Μνήμη: 17 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Λέων ο Μέγας, Πάπας ΡώμηςΕπίσκοπος Ρώμης από το 440 έως το 461, τον οποίο η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά μεταξύ των Πατέρων. Η επιστολή του προς τον Φλαβιανό Κωνσταντινουπόλεως, ο Τόμος, διατύπωσε ότι ο Χριστός είναι ένα Πρόσωπο σε δύο φύσεις, καθεμιά από τις οποίες ενεργεί ό,τι της ανήκει, και στη Χαλκηδόνα αναγνώστηκε και έγινε δεκτή με την επευφημία ότι ο Πέτρος μίλησε διά του Λέοντος και ότι τα ίδια δίδαξε και ο Κύριλλος: οι επίσκοποι την αποδέχθηκαν επειδή την είχαν ελέγξει με κριτήριο τον Άγιο Κύριλλο, όχι επειδή μίλησε η Ρώμη. Ο ίδιος αρνήθηκε να αποδεχθεί τον 28ο κανόνα της Συνόδου, ο οποίος έδινε στην Κωνσταντινούπολη τη δεύτερη θέση. Συνάντησε τον Αττίλα κοντά στον ποταμό Μίντσιο, στη βόρεια Ιταλία, το 452, και η Ρώμη γλίτωσε. Μνήμη: 18 Φεβρουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Λογγίνος ο ΕκατόνταρχοςΟ εκατόνταρχος που επέβλεπε τη Σταύρωση και που, όταν σείστηκε η γη καθώς εξέπνεε ο Χριστός, είπε: «Ἀληθῶς Θεοῦ υἱὸς ἦν οὗτος» (Ματθ. 27, 54). Η παράδοση τον ονομάζει Λογγίνο, Καππαδόκη που υπηρετούσε υπό τον Πιλάτο στα χρόνια του Τιβερίου, και αποδίδει στη μονάδα του επίσης τη σφράγιση και τη φρούρηση του τάφου, ώστε υπήρξε και μάρτυρας της Αναστάσεως. Εγκατέλειψε το αξίωμα και τον πλούτο του και γύρισε στην πατρίδα του, την Καππαδοκία, με δύο από τους στρατιώτες του, για να κηρύξει την Ανάσταση. Όταν ήρθαν στρατιώτες στην Καππαδοκία για να τον θανατώσουν, τους δέχτηκε ως φιλοξενουμένους του και φρόντισε να ετοιμαστεί ο τάφος του, και αποκεφαλίστηκε μαζί με τους δύο συντρόφους του. Η κεφαλή του μεταφέρθηκε στην Ιερουσαλήμ ως απόδειξη του θανάτου του, και μια τυφλή χήρα από την Καππαδοκία, στην οποία φανερώθηκε σε όνειρο πού βρισκόταν, τη βρήκε έξω από την πόλη και ανέβλεψε. Μνήμη: 16 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Μάρκος Εφέσου ο Ευγενικός (1394-1444)Ο Μανουήλ Ευγενικός, δάσκαλος της ρητορικής, έγινε μοναχός και, το 1437, Μητροπολίτης Εφέσου, του θρόνου του Αγίου Ιωάννου, για να μεταβεί στην ενωτική Σύνοδο της Φερράρας και της Φλωρεντίας ως ο κορυφαίος θεολόγος της ελληνικής αντιπροσωπείας. Επί δεκαπέντε μήνες, ενώ η αυτοκρατορία ζητούσε βοήθεια από τη Δύση εναντίον των Τούρκων, συζήτησε με επιχειρήματα το Φιλιόκβε, το καθαρτήριο πυρ, την επίκληση και τις παπικές αξιώσεις, και όταν ο όρος της ενώσεως τέθηκε ενώπιον των Ελλήνων, μόνος αυτός από τους παρόντες επισκόπους αρνήθηκε να τον υπογράψει. Στην πατρίδα έγινε η φωνή όσων απέρριπταν την ένωση, και αυτοί ήταν το μεγαλύτερο μέρος της Εκκλησίας: ο κλήρος και ο λαός της Κωνσταντινουπόλεως δεν δέχθηκαν την ένωση, και οι Πατριάρχες της Ανατολής την αποκήρυξαν. Εκοιμήθη το 1444, ζητώντας να μην προσευχηθεί στην κηδεία του κανείς από όσους την είχαν δεχθεί. Αγιοκατατάχθηκε το 1734. Μνήμη: 19 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ματθαίος ο ΕυαγγελιστήςΟ Λευίς, τελώνης στην Καπερναούμ, δωσίλογος στα μάτια του λαού του, που σηκώθηκε από το τελώνιό του όταν ο Χριστός του είπε «ακολούθει μοι» (Ματθ. 9, 9) και παρέθεσε γεύμα στους συναδέλφους του τελώνες, όπου οι Φαρισαίοι ρώτησαν γιατί ο Διδάσκαλος τρώει με αμαρτωλούς. Το Ευαγγέλιό του γράφτηκε, κατά την αρχαιότερη μαρτυρία, για Ιουδαίους που είχαν πιστέψει, και δείχνει τον Χριστό να εκπληρώνει σε κάθε βήμα τον Νόμο και τους Προφήτες· περιέχει την Επί του Όρους Ομιλία και την Κυριακή Προσευχή στη μορφή που τη λέει η Εκκλησία. Η παράδοση τον στέλνει να κηρύξει στην Ανατολή και λέει ότι πέθανε μαρτυρικά. Μνήμη: 16 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Μεθόδιος ο ΟμολογητήςΜοναχός από τις Συρακούσες της Σικελίας, που μετέφερε στον εικονομάχο αυτοκράτορα Μιχαήλ Β΄ επιστολή του Πάπα υπέρ των εικόνων, και μαστιγώθηκε και κλείστηκε για χρόνια σε έναν τάφο πάνω σε ένα νησί μαζί με δύο ληστές. Όταν αφέθηκε ελεύθερος, συνέχισε να υπερασπίζεται τις εικόνες. Το 843, μετά τον θάνατο του τελευταίου εικονομάχου αυτοκράτορα, η αυτοκράτειρα Θεοδώρα φρόντισε να αναδειχθεί εκείνος Πατριάρχης, και την πρώτη Κυριακή της Μεγάλης Τεσσαρακοστής εκείνου του έτους επανέφεραν τις εικόνες στην Αγία Σοφία: είναι ο Θρίαμβος της Ορθοδοξίας, που η Εκκλησία εορτάζει κάθε χρόνο εκείνη την Κυριακή και για τον οποίο συντάχθηκε το Συνοδικόν της Ορθοδοξίας. Εκοιμήθη το 847. Μνήμη: 14 Ιουνίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Μηνάς ο Μεγαλομάρτυς († περ. 304)Αιγύπτιος, γεννημένος από ειδωλολάτρες γονείς στα μέσα του τρίτου αιώνα και χριστιανός από τη νεότητά του, που υπηρέτησε με διάκριση στο ρωμαϊκό ιππικό. Όταν ο Διοκλητιανός και ο Μαξιμιανός διέταξαν τον διωγμό, παραιτήθηκε από τη διοίκησή του και αποσύρθηκε για να ζήσει ασκητικά· γύρω στα πενήντα του κατέβηκε στην πόλη μια ημέρα ειδωλολατρικής γιορτής, ομολόγησε τον Χριστό μπροστά στο πλήθος, και φυλακίστηκε, βασανίστηκε και αποκεφαλίστηκε, περί το 304, στο Κοτυάειο της Φρυγίας κατά τον ελληνικό Συναξαριστή. Το σώμα του μεταφέρθηκε πίσω στην Αίγυπτο, και το προσκύνημά του στο Αμπού Μίνα, δυτικά της Αλεξάνδρειας, έγινε ένα από τα μεγάλα προσκυνήματα του αρχαίου κόσμου, και τα μικρά πήλινα φιαλίδια του με λάδι τα έπαιρναν οι προσκυνητές στους τόπους τους σε όλη τη Μεσόγειο. Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας τον τιμά ως δικό του, και το Ηράκλειο της Κρήτης ως πολιούχο του από το Πάσχα του 1826, όταν οι χριστιανοί της πόλης πίστεψαν ότι τους έσωσε. Μνήμη: 11 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Νικόλαος ο ΚαβάσιλαςΛαϊκός της Θεσσαλονίκης τον 14ο αιώνα, αξιωματούχος της αυλής και φίλος αυτοκρατόρων, που έγραψε δύο από τα ωραιότερα βιβλία της ορθόδοξης θεολογίας χωρίς να χειροτονηθεί ποτέ. Η Ερμηνεία της Θείας Λειτουργίας του εξηγεί την ακολουθία ως έργο του Χριστού και προσφορά ολόκληρης της Εκκλησίας, και υπερασπίζεται την επίκληση απέναντι στους Λατίνους θεολόγους της εποχής του. Το Περί της εν Χριστώ ζωής παρουσιάζει τη χριστιανική ζωή ως κάτι που πηγάζει από το βάπτισμα, το χρίσμα και τη Θεία Κοινωνία και όχι από την ατομική προσπάθεια: τα μυστήρια είναι ο ίδιος ο Χριστός που δίνεται, και η αγιότητα είναι να ζει κανείς αυτό που έχει λάβει. Στάθηκε στο πλευρό του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο τον αγιοκατέταξε το 1983. Μνήμη: 20 Ιουνίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Νικόλαος της ΙαπωνίαςΟ Ιωάννης Κασάτκιν, απόφοιτος της ιερατικής σχολής του Σμολένσκ, διάβασε μια περιγραφή της Ιαπωνίας και προσφέρθηκε να υπηρετήσει στο παρεκκλήσι του προξενείου στο Χακοντάτε, όπου έφτασε το 1861. Αφιέρωσε οκτώ χρόνια στη γλώσσα, στην ιστορία και στα κλασικά κείμενα του βουδισμού και του σιντοϊσμού πριν επιχειρήσει να κηρύξει, με την αρχή ότι ο ιεραπόστολος που δεν έχει κατανοήσει έναν λαό δεν έχει τίποτε να του πει. Ο πρώτος που έφερε στην πίστη ήταν ο Σαουάμπε Τακούμα, σιντοϊστής ιερέας και ξιφομάχος, που ήρθε να τον σκοτώσει και έμεινε να συζητά μαζί του. Μετέφρασε τις ακολουθίες και μεγάλο μέρος της Αγίας Γραφής στα ιαπωνικά, έχτισε τον καθεδρικό ναό στο Τόκιο, και στον πόλεμο του 1904 είπε στους Ιάπωνες Ορθοδόξους να προσεύχονται για τη δική τους πατρίδα, ενώ ο ίδιος δεν λειτουργούσε, και φρόντισε τους Ρώσους αιχμαλώτους. Αγιοκατατάχθηκε το 1970. Μνήμη: 3 Φεβρουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Πολύκαρπος Σμύρνης (περ. 69-155)Επίσκοπος Σμύρνης, μαθητής του Αποστόλου Ιωάννη και με τη σειρά του διδάσκαλος του Αγίου Ειρηναίου. Σε προχωρημένη ηλικία ταξίδεψε στη Ρώμη για να συζητήσει με τον επίσκοπό της την ημερομηνία του Πάσχα, και οι δύο χώρισαν ειρηνικά κρατώντας ο καθένας τη δική του συνήθεια, κάτι που η Εκκλησία θυμάται από τότε ως τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να τελειώνει μια διαφωνία για ζητήματα πρακτικής. Όταν συνελήφθη, στα ογδόντα έξι του, και του είπαν να καταραστεί τον Χριστό για να σωθεί, απάντησε: ογδόντα έξι χρόνια Τον υπηρετώ, και σε τίποτε δεν με αδίκησε· πώς μπορώ να βλασφημήσω τον Βασιλιά μου που με έσωσε; Η διήγηση του θανάτου του, γραμμένη από τη δική του Εκκλησία προς μια άλλη, είναι η αρχαιότερη αφήγηση μαρτυρίου εκτός της Καινής Διαθήκης, και το πρώτο σημείο όπου βλέπουμε την Εκκλησία να τιμά την ημέρα του θανάτου ενός μάρτυρα ως ημέρα των γενεθλίων του. Μνήμη: 23 Φεβρουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ραφαήλ του ΜπρούκλινΟ Ραφαήλ Χαουαουίνι, που γεννήθηκε στη Βηρυτό από οικογένεια της Δαμασκού και σπούδασε στη Χάλκη και στη Θεολογική Ακαδημία του Κιέβου, ήρθε στη Νέα Υόρκη το 1895 ύστερα από αίτημα των ορθόδοξων μεταναστών από τη Συρία που ζούσαν εκεί, οι οποίοι δεν είχαν ιερέα που να μιλά τη γλώσσα τους. Έχτισε τον καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου στο Μπρούκλιν, περιόδευσε την ήπειρο πεζός και με το τρένο αναζητώντας διάσπαρτες ορθόδοξες οικογένειες, ίδρυσε περίπου τριάντα ενορίες και ένα αραβικό περιοδικό, και το 1904 έγινε ο πρώτος ορθόδοξος επίσκοπος που χειροτονήθηκε στη Βόρεια Αμερική, από τα χέρια του Αγίου Τύχωνα. Εκοιμήθη το 1915. Αγιοκατατάχθηκε από την Ορθόδοξη Εκκλησία στην Αμερική και την Αντιοχειανή Αρχιεπισκοπή το 2000. Μνήμη: 27 Φεβρουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Σωφρόνιος ΙεροσολύμωνΛόγιος από τη Δαμασκό που περιηγήθηκε τα μοναστήρια της Ανατολής με τον φίλο του Ιωάννη Μόσχο, του οποίου το Λειμωνάριο καταγράφει όσα βρήκαν. Ήταν ο πρώτος που κατάλαβε ότι ο συμβιβασμός της μίας ενέργειας στον Χριστό, με τον οποίο ο αυτοκράτορας ήλπιζε να ενώσει ξανά την Εκκλησία, πρόδιδε την ανθρώπινη φύση Του, και ως Πατριάρχης Ιεροσολύμων από το 634 διατύπωσε με τη Συνοδική Επιστολή του την απάντηση που έδωσε αργότερα η ΣΤ΄ Οικουμενική Σύνοδος. Το 638, με την πόλη πολιορκημένη, παρέδωσε τα Ιεροσόλυμα στον χαλίφη Ομάρ και εκοιμήθη μέσα σε λίγους μήνες. Έγραψε τον Βίο της Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας, και ευχές του Μεγάλου Αγιασμού αποδίδονται κατά την παράδοση σε αυτόν. Μνήμη: 11 Μαρτίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ταράσιος ΚωνσταντινουπόλεωςΛαϊκός και αυτοκρατορικός γραμματέας, που έγινε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως το 784 κατ’ επιθυμία της αυτοκράτειρας Ειρήνης και με τον δικό του όρο ότι μια σύνοδος θα αποκαθιστούσε τις εικόνες. Η πρώτη απόπειρα, το 786, διαλύθηκε από στρατιώτες πιστούς στην εικονομαχική παράταξη· η δεύτερη, στη Νίκαια το 787, συνήλθε υπό την προεδρία του και έγινε η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος, η οποία όρισε ότι οι εικόνες πρέπει να προσκυνούνται και ότι η τιμή τους διαβαίνει σε εκείνον που εικονίζουν. Ήταν γνωστός για τη φροντίδα του προς τους φτωχούς και για την αυστηρότητα του δικού του βίου. Εκοιμήθη το 806. Μνήμη: 25 Φεβρουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Τύχων Μόσχας (1865-1925)Ο Βασίλειος Μπελλάβιν, γιος ιερέα χωριού, έγινε επίσκοπος των Αλεουτίων Νήσων και της Βόρειας Αμερικής από το 1898 έως το 1907, μετέφερε την έδρα της επισκοπής στη Νέα Υόρκη, έχτισε εκεί τον καθεδρικό ναό του Αγίου Νικολάου και ίδρυσε τη Μονή του Αγίου Τύχωνος στην Πενσυλβάνια. Τον Νοέμβριο του 1917, έντεκα ημέρες αφότου οι Μπολσεβίκοι κατέλαβαν την εξουσία, η Σύνοδος της Ρωσικής Εκκλησίας, που είχε αναβιώσει, τον εξέλεξε Πατριάρχη Μόσχας, τον πρώτο ύστερα από δύο αιώνες, και εκείνος οδήγησε την Εκκλησία στα πρώτα χρόνια του διωγμού. Αναθεμάτισε όσους έχυναν αθώο αίμα, διαμαρτυρήθηκε για την κατάσχεση των εκκλησιαστικών τιμαλφών το 1922, συνελήφθη και κρατήθηκε για έναν χρόνο, και έμεινε υπό επιτήρηση στη Μονή Ντονσκόι μέχρι την κοίμησή του, ανήμερα του Ευαγγελισμού, το 1925. Αγιοκατατάχθηκε από τη Ρωσική Εκκλησία της Διασποράς το 1981 και από το Πατριαρχείο Μόσχας το 1989. Μνήμη: 25 Μαρτίου (με το παλαιό ημερολόγιο, 7 Απριλίου).ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Τύχων του ΖαντόνσκΓιος φτωχού νεωκόρου ενός χωριού, έγινε Επίσκοπος Βορονέζ, μέσα σε τέσσερα χρόνια αρρώστησε από την υπερβολική εργασία και αποσύρθηκε στη μονή του Ζαντόνσκ, όπου πέρασε τα τελευταία δεκατέσσερα χρόνια του σε ένα κελί, δίνοντας στους φτωχούς ό,τι είχε. Έγραψε τα έργα Περί του αληθινού Χριστιανισμού και Πνευματικός θησαυρός συλλεγόμενος από τον κόσμο, που βρίσκει ένα δίδαγμα του Ευαγγελίου σε καθετί, από ένα οργωμένο χωράφι μέχρι μια σόμπα. Ήταν γνωστό ότι υπέμενε τις προσβολές χωρίς να απαντά, και κάποτε ζήτησε συγχώρηση από έναν ευγενή που τον είχε χτυπήσει. Ο Ντοστογιέφσκι άντλησε από αυτόν για τη μορφή του γέροντα Ζωσιμά. Εκοιμήθη το 1783 και αγιοκατατάχθηκε το 1861. Μνήμη: 13 Αυγούστου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Φώτιος ο Μέγας (περ. 810-893)Ο πιο πολυμαθής άνθρωπος του Βυζαντίου του 9ου αιώνα, λαϊκός και αυτοκρατορικός γραμματέας, έγινε Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως το 858 μέσα σε έξι ημέρες, από λαϊκός πατριάρχης, όταν ο προκάτοχός του απομακρύνθηκε με τη βία. Ο Πάπας Νικόλαος Α΄ αρνήθηκε να τον αναγνωρίσει, και η διαμάχη που ακολούθησε ήταν η πρώτη ανοιχτή ρήξη ανάμεσα στη Ρώμη και την Ανατολή. Ο Φώτιος απάντησε στο πεδίο που είχε σημασία: στην Εγκύκλιο επιστολή του το 867 και στη Μυσταγωγία του Αγίου Πνεύματος κατονόμασε το Φιλιόκβε, που τότε διαδιδόταν στη Δύση, ως αλλαγή του Συμβόλου της Πίστεως και πλάνη σχετικά με την Αγία Τριάδα. Καθαιρέθηκε και αποκαταστάθηκε, και προήδρευσε στη Σύνοδο του 879-880, στην οποία μετείχαν οι τοποτηρητές της ίδιας της Ρώμης και η οποία απαγόρευσε κάθε προσθήκη στο Σύμβολο. Επί πατριαρχίας του ο Κύριλλος και ο Μεθόδιος πήγαν στους Σλάβους. Η Βιβλιοθήκη του διασώζει περιλήψεις και αποσπάσματα εκατοντάδων αρχαίων βιβλίων, πολλά από τα οποία έχουν χαθεί. Μνήμη: 6 Φεβρουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΟσία Μακρίνα, αδελφή του Μεγάλου ΒασιλείουΗ πρωτότοκη από τα δέκα παιδιά μιας καππαδοκικής οικογένειας που χάρισε στην Εκκλησία τρεις επισκόπους και, κατά τη μαρτυρία του αδελφού της Γρηγορίου Νύσσης, εκείνη που τους δίδαξε όλους. Όταν πέθανε ο μνηστήρας της, αρνήθηκε να παντρευτεί, μετέτρεψε το οικογενειακό κτήμα των Αννήσων σε κοινότητα γυναικών, όπου εκείνη και η μητέρα της ζούσαν ως ίσες με τις πρώην υπηρέτριές τους, και έστρεψε προς τον μοναχικό βίο τον αδελφό της Βασίλειο, που είχε γυρίσει από την Αθήνα γεμάτος έπαρση. Ο Γρηγόριος έγραψε τον Βίο της και τοποθέτησε τον διάλογό του Περί ψυχής και αναστάσεως στο επιθανάτιο κρεβάτι της, όπου εκείνη συζητά μαζί του για τον θάνατο και τον νικά. Εκοιμήθη το 379. Μνήμη: 19 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΟσία Ματρώνα της ΜόσχαςΓεννήθηκε τυφλή και χωρίς μάτια σε ένα χωριό της επαρχίας της Τούλας το 1881, και από τα δεκαεπτά της δεν μπορούσε να περπατήσει. Τις δεκαετίες του σοβιετικού καθεστώτος τις πέρασε μεταφερόμενη από δωμάτιο σε δωμάτιο σε όλη τη Μόσχα από όποιον δεχόταν να την πάρει, προσευχόμενη με τους ανθρώπους που έρχονταν αδιάκοπα να τη βρουν, και κοιμήθηκε το 1952 λέγοντας να έρχονται στον τάφο της και να της μιλούν σαν να ήταν ζωντανή. Έτσι έκαναν, και σε τέτοιο πλήθος, ώστε ο τάφος έγινε ένας από τους λίγους ανοιχτούς τόπους προσκυνήματος στη Σοβιετική Ένωση. Αγιοκατατάχθηκε το 1999 και σήμερα είναι από τους αγίους με τους περισσότερους προσκυνητές στη Ρωσία. Μνήμη: 19 Απριλίου (με το παλαιό ημερολόγιο, 2 Μαΐου).ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΟσία Ξένη της ΠετρούποληςΔιά Χριστόν σαλή στην Πετρούπολη του δέκατου όγδοου αιώνα. Χήρεψε είκοσι έξι ετών, όταν ο άνδρας της πέθανε χωρίς εξομολόγηση και θεία κοινωνία, και τότε χάρισε το σπίτι και ό,τι υπήρχε μέσα, φόρεσε τη στολή του, αποκρινόταν στο όνομά του και όχι στο δικό της, και πέρασε σαράντα πέντε χρόνια στους δρόμους της πόλης παίρνοντας επάνω της τη μετάνοιά του. Την είχαν για τρελή και ύστερα για αγία. Κουβαλούσε τη νύχτα τούβλα για τους χτίστες του ναού στο κοιμητήριο του Σμολένσκ, και οι άνθρωποι της γράφουν ακόμη, στο παρεκκλήσι πάνω από τον τάφο της. Αγιοκατατάχθηκε από τη Ρωσική Εκκλησία το 1988. Μνήμη: 24 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΟσία Παρασκευή η ΕπιβατινήΓυναίκα του 11ου αιώνα από τις Επιβάτες της Προποντίδας, που ως παιδί έδωσε τα ρούχα της σε έναν ζητιάνο, έφυγε από το σπίτι της και έζησε μόνη ως ασκήτρια στην έρημο του Ιορδάνη, ώσπου σε ένα όνειρο δέχθηκε την προειδοποίηση να γυρίσει στην πατρίδα της για να πεθάνει. Τα λείψανά της έκαναν ύστερα ένα μακρύ ταξίδι, ακολουθώντας τις τύχες των ορθόδοξων λαών: στο Τύρνοβο της Βουλγαρίας, στο Βελιγράδι, στην Κωνσταντινούπολη και το 1641 στο Ιάσιο της Μολδαβίας, όπου φυλάσσονται στον μητροπολιτικό ναό. Κάθε Οκτώβριο εκατοντάδες χιλιάδες προσκυνητές περιμένουν στην ουρά μέρες ολόκληρες για να τα προσκυνήσουν. Οι Σέρβοι και οι Βούλγαροι την ονομάζουν Πέτκα. Μνήμη: 14 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΟσιομάρτυς Μαρία (Σκομπτσόβα)Η Ελισάβετ Πιλένκο, ποιήτρια του λογοτεχνικού κόσμου της Πετρούπολης και επαναστάτρια, αντιδήμαρχος της Ανάπας το 1918, μετανάστευσε στο Παρίσι, έθαψε μια κόρη της και εκάρη μοναχή το 1932, με τον όρο να μη σταλεί σε μοναστήρι. Νοίκιασε ένα σπίτι στην οδό Λουρμέλ και το γέμισε με άπορους: ξενώνας, συσσίτιο, ένα παρεκκλήσι που το διακόσμησε η ίδια. Στη γερμανική κατοχή, εκείνη και ο π. Δημήτριος Κλεπίνιν έδιναν πιστοποιητικά βαπτίσεως σε Εβραίους και έκρυβαν ανθρώπους στο σπίτι. Συνελήφθη το 1943 και πέθανε στο Ράβενσμπρουκ στις 31 Μαρτίου 1945, στον θάλαμο αερίων, όπου στάλθηκε, κατά μια παράδοση που προέρχεται από το στρατόπεδο, στη θέση μιας άλλης γυναίκας. Αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2004 μαζί με τον γιο της και τον π. Δημήτριο. Μνήμη: 20 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Αββάς ΔωρόθεοςΜορφωμένος νέος που μπήκε στη μονή του Αββά Σερίδου κοντά στη Γάζα τον 6ο αιώνα, υπό την καθοδήγηση των δύο μεγάλων γερόντων Βαρσανουφίου και Ιωάννου, των οποίων σώζονται οι επιστολές προς αυτόν, και που αργότερα ίδρυσε δική του μονή. Οι Διδασκαλίες του προς τους μοναχούς του είναι το πιο πρακτικό βιβλίο της ασκητικής παράδοσης και αναγινώσκονται στα μοναστήρια εδώ και χίλια τετρακόσια χρόνια. Η πιο γνωστή σελίδα τους σχεδιάζει έναν κύκλο με τον Θεό στο κέντρο και τους ανθρώπους πάνω στις γραμμές που οδηγούν προς Αυτόν: όσο πλησιάζουν τον Θεό, τόσο πλησιάζουν ο ένας τον άλλον, και όσο πλησιάζουν ο ένας τον άλλον, τόσο πλησιάζουν τον Θεό. Μνήμη: 13 Αυγούστου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Αμβρόσιος της ΌπτιναΟ Αλέξανδρος Γκρένκοφ, δάσκαλος σε εκκλησιαστικό σχολείο, έγινε μοναχός του ερημητηρίου της Όπτινα και από το 1860 ο γέροντάς του, δεχόμενος από την αυγή μέχρι τη νύχτα το ρεύμα των ανθρώπων κάθε τάξης που έρχονταν σε αυτόν: χωρικούς με μια άρρωστη αγελάδα, φοιτητές που έχαναν την πίστη τους και συγγραφείς, τον Ντοστογιέφσκι μετά τον θάνατο του γιου του και τον Τολστόι περισσότερες από μία φορές. Οι συμβουλές του ήταν σύντομες, καθημερινές και συχνά αστείες, και ο ίδιος ήταν σχεδόν πάντα άρρωστος. Ίδρυσε τη γυναικεία μονή στο Σαμορντίνο και εκοιμήθη εκεί το 1891. Ο γεροντισμός, που τον έκανε ξακουστό η Όπτινα, παραδομένος από τον Όσιο Παΐσιο Βελιτσκόφσκι, έφτασε στην κορύφωσή του σε αυτόν. Αγιοκατατάχθηκε το 1988. Μνήμη: 10 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Αντώνιος των Σπηλαίων του ΚιέβουΆνθρωπος από τη Λιούμπετς, που πήγε νέος στο Άγιον Όρος, εκάρη εκεί μοναχός και στάλθηκε από τον ηγούμενό του πίσω στη Ρωσία για να φυτέψει εκεί τον μοναχισμό. Γύρω στο 1051 έσκαψε μια σπηλιά στις απόκρημνες όχθες πάνω από τον Δνείπερο στο Κίεβο και έζησε εκεί στη σιωπή· ήρθαν μαθητές και έσκαψαν τις δικές τους, και από εκείνα τα σπήλαια αναπτύχθηκε η Λαύρα των Σπηλαίων. Άφησε την οικοδόμηση της κοινότητας στον Όσιο Θεοδόσιο, ο οποίος της έδωσε το τυπικό της Μονής του Στουδίου, και συνέχισε να ζει κάτω από τη γη. Οι δυο τους είναι οι πατέρες του ρωσικού μοναχισμού, και οι άγιοι των Σπηλαίων αναπαύονται στις στοές που έσκαψαν. Εκοιμήθη το 1073. Μνήμη: 10 Ιουλίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Αρσένιος ο ΚαππαδόκηςΙερέας και δάσκαλος των Φαράσων, ελληνικού χωριού της Καππαδοκίας, για περισσότερα από πενήντα χρόνια, που μάθαινε στα παιδιά τα γράμματα και σε όλο το χωριό την πίστη, και τον αναζητούσαν χριστιανοί και μουσουλμάνοι για να θεραπευτούν. Το 1924 βάπτισε ένα μωρό του χωριού και του έδωσε το δικό του όνομα, Αρσένιος, λέγοντας ότι θα άφηνε πίσω του έναν μοναχό: το παιδί έγινε ο Όσιος Παΐσιος. Την ίδια χρονιά η ανταλλαγή των πληθυσμών ξερίζωσε τα Φάρασα, και εκείνος πορεύτηκε με τα πόδια μαζί με το ποίμνιό του μέχρι τη θάλασσα, τους έφερε στην Ελλάδα και εκοιμήθη στην Κέρκυρα σαράντα ημέρες μετά την αποβίβαση, όπως το είχε πει. Αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 1986. Μνήμη: 10 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Αρσένιος ο ΜέγαςΡωμαίος συγκλητικής τάξης, κατά την παράδοση παιδαγωγός των γιων του αυτοκράτορα Θεοδοσίου, που εγκατέλειψε κρυφά το παλάτι γύρω στο 394 και πήγε στους μοναχούς της Σκήτης. Το Γεροντικό διασώζει τη φωνή που άκουσε: Αρσένιε, φεύγε από τους ανθρώπους και θα σωθείς· και πάλι: φεύγε, σιώπα, ησύχαζε, γιατί αυτές είναι οι ρίζες της αναμαρτησίας. Έζησε πενήντα πέντε χρόνια στην έρημο, τόσο σιωπηλός που οι επισκέπτες έφευγαν χωρίς να ακούσουν λέξη από αυτόν, και έμεινε στη μνήμη για τα δάκρυα που έχυνε όλη του τη ζωή την ώρα του εργόχειρου. Εκοιμήθη γύρω στο 449 κοντά στη Μέμφιδα, λέγοντας ότι ο φόβος που ένιωθε εκείνη την ώρα ήταν μαζί του από την ημέρα που έγινε μοναχός. Μνήμη: 8 Μαΐου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Γερμανός της Αλάσκας (περ. 1756-1836)Ένας από τους μοναχούς της Μονής Βαλαάμ που στάλθηκαν το 1794 με την ιεραποστολή στο Κόντιακ, στη λεγόμενη τότε Ρωσική Αμερική, και εκείνος που έμεινε. Δεν χειροτονήθηκε ποτέ. Υπερασπίστηκε τους Αλεούτιους και τους Αλουτίικ απέναντι στους εμπόρους της Ρωσοαμερικανικής Εταιρείας που τους κακομεταχειρίζονταν, και γι’ αυτό η εταιρεία τον μισούσε. Εγκαταστάθηκε στο νησί Σπρους, που το ονόμασε Νέο Βαλαάμ, καλλιεργούσε έναν κήπο, είχε σχολείο για ορφανά, και φρόντισε τους αρρώστους σε μια επιδημία, όταν κανείς άλλος δεν ήθελε. Είπε στους αξιωματικούς ενός πλοίου από την Πετρούπολη ότι από αυτή την ημέρα, από αυτή την ώρα, από αυτό το λεπτό, πρέπει να αγαπούμε τον Θεό πάνω από όλα. Εκοιμήθη το 1836 και ήταν ο πρώτος άγιος που αγιοκατατάχθηκε στην Αμερική, από την Ορθόδοξη Εκκλησία στην Αμερική το 1970. Μνήμη: 9 Αυγούστου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Γρηγόριος ο ΣιναΐτηςΜοναχός του Σινά τον 14ο αιώνα, που έμαθε την καρδιακή προσευχή από έναν γέροντα στην Κρήτη και ήρθε στο Άγιον Όρος, όπου δεν βρήκε σχεδόν κανέναν να την ασκεί. Τη δίδαξε εκεί, και έπειτα, όταν οι επιδρομείς έκαναν τον Άθω επισφαλή, μετακινήθηκε στην Παρορία, στα βουνά ανάμεσα στο Βυζάντιο και τη Βουλγαρία, όπου ίδρυσε μονή που εκπαίδευε μαζί Βούλγαρους, Σέρβους και Έλληνες μοναχούς. Μέσω των μαθητών του, και πρώτα απ’ όλους του Οσίου Θεοδοσίου του Τυρνόβου, ο ησυχασμός πέρασε στις σλαβικές Εκκλησίες μία γενιά πριν φτάσει στη Ρωσία. Τα κείμενά του για την προσευχή περιλαμβάνονται στη Φιλοκαλία. Εκοιμήθη το 1346. Μνήμη: 8 Αυγούστου (στην Ελληνική και στη Ρουμανική Εκκλησία, 6 Απριλίου).ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Ευθύμιος ο ΜέγαςΙερέας από τη Μελιτηνή της Αρμενίας, που πήγε στην Παλαιστίνη το 406 και έγινε ο πατέρας των μοναχών της ερήμου της Ιουδαίας, ιδρύοντας λαύρες όπου οι ερημίτες ζούσαν μόνοι τους στη διάρκεια της εβδομάδας και συγκεντρώνονταν το Σάββατο και την Κυριακή. Βάπτισε έναν Άραβα φύλαρχο και τη φυλή του, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν δίπλα στη λαύρα, και τους δόθηκε δικός τους επίσκοπος. Μετά τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας, όταν οι περισσότεροι μοναχοί της Παλαιστίνης την απέρριψαν, εκείνος έμεινε σταθερός σε αυτήν σχεδόν μόνος, και η δική του συμβουλή επανέφερε την αυτοκράτειρα Ευδοκία στην κοινωνία της Εκκλησίας. Ανάμεσα στους μαθητές του ήταν ο Όσιος Σάββας. Εκοιμήθη το 473, σε ηλικία ενενήντα έξι ετών. Μνήμη: 20 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Θεοδόσιος ο ΚοινοβιάρχηςΚαππαδόκης που ίδρυσε κοντά στη Βηθλεέμ το μεγάλο κοινόβιο της ερήμου της Ιουδαίας, με ξενώνες, νοσοκομείο, γηροκομείο και οίκο για τους ψυχικά ασθενείς, και με ναούς ώστε οι Έλληνες, οι Αρμένιοι και οι Βέσσοι από τη Θράκη να τελούν τις ακολουθίες ο καθένας στη γλώσσα του, ενώ όλοι μαζί συγκεντρώνονταν για τη Θεία Κοινωνία. Αυτός και ο Όσιος Σάββας ορίστηκαν επικεφαλής όλων των μοναχών της Παλαιστίνης, ο ίδιος των κοινοβιατών, απ’ όπου και ο τίτλος του. Όταν ο αυτοκράτορας Αναστάσιος επιχείρησε να επιβάλει ένα σύμβολο πίστεως αντίθετο στη Σύνοδο της Χαλκηδόνας, οι δυο τους διάβασαν από τον άμβωνα στα Ιεροσόλυμα ανάθεμα κατά του συμβόλου αυτού. Εκοιμήθη το 529, σε ηλικία εκατόν πέντε ετών. Μνήμη: 11 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης (759-826)Ηγούμενος της Μονής του Στουδίου στην Κωνσταντινούπολη, την οποία έκανε κοινότητα χιλίων μοναχών με κανόνα εργασίας, υπακοής, συχνής εξομολογήσεως και λειτουργικής τάξεως, που αργότερα τον υιοθέτησαν το Άγιον Όρος και η Λαύρα των Σπηλαίων του Κιέβου. Εξορίστηκε τρεις φορές: δύο φορές επειδή αρνήθηκε να ευλογήσει τον μοιχικό δεύτερο γάμο ενός αυτοκράτορα, και μία φορά για έξι χρόνια κατά το δεύτερο κύμα της εικονομαχίας, αφού οδήγησε τους μοναχούς του σε λιτανεία γύρω από τη μονή την Κυριακή των Βαΐων του 815 κρατώντας τις εικόνες που είχε απαγορεύσει ο αυτοκράτορας. Οι Αντιρρητικοί λόγοι του κατά των εικονομάχων ακόνισαν το επιχείρημα της Ζ΄ Οικουμενικής Συνόδου: η εικόνα δείχνει το πρόσωπο, και ο Χριστός είναι πρόσωπο που μπορεί να εικονιστεί, επομένως όποιος αρνείται την εικόνα Του αρνείται ότι έγινε σάρκα. Οι επιστολές του, περισσότερες από πεντακόσιες, στήριξαν την αντίσταση όσο ήταν στη φυλακή. Εκοιμήθη το 826. Μνήμη: 11 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος (1815-1894)Ο Γεώργιος Γκοβόροφ, γιος ιερέα, έγινε λόγιος μοναχός, υπηρέτησε στη ρωσική εκκλησιαστική αποστολή στα Ιεροσόλυμα και στην Κωνσταντινούπολη, και ήταν επίσκοπος στο Ταμπόφ και στο Βλαντιμίρ πριν ζητήσει να αποσυρθεί το 1866. Στο ερημητήριο της Βίσα κλείστηκε σε δύο δωμάτια τα τελευταία είκοσι δύο χρόνια της ζωής του, τελούσε μόνος τη Θεία Λειτουργία και έγραφε. Μετέφρασε τη Φιλοκαλία στα ρωσικά σε πέντε τόμους και την προσάρμοσε για αναγνώστες που ζουν στον κόσμο, έγραψε ένα βιβλίο για τον δρόμο της σωτηρίας, ερμήνευσε τους Ψαλμούς και τις επιστολές του Παύλου, και απαντούσε σε επιστολές: είκοσι ή σαράντα την ημέρα, σε όποιον του έγραφε, και έτσι το μεγαλύτερο μέρος της διδασκαλίας του για την καρδιακή προσευχή έφτασε στους απλούς ανθρώπους. Αγιοκατατάχθηκε το 1988. Μνήμη: 10 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Ιουστίνος ΠόποβιτςΣέρβος μοναχός, θεολόγος και ομολογητής, τον οποίο οι κομμουνιστικές αρχές κράτησαν επί δεκαετίες στη μονή Τσέλιε, όπου του είχε απαγορευτεί να διδάσκει, κι εκείνος έγραφε παρ’ όλα αυτά. Η Δογματική της Ορθοδόξου Εκκλησίας που έγραψε εκτείνεται σε τρεις τόμους και οι Βίοι των Αγίων του σε δώδεκα, γραμμένους με το χέρι, μήνα προς μήνα, για μια Εκκλησία που είχε χάσει τα βιβλία της. Το θέμα του είναι ότι η Εκκλησία είναι ο Θεάνθρωπος Χριστός παρατεινόμενος στους αιώνες, και ότι κάθε ανθρωπισμός που σταματά στον άνθρωπο είναι γι’ αυτό ακρωτηριασμός. Υπήρξε οξύς επικριτής του οικουμενισμού όπως ασκούνταν στην εποχή του, και το έγραψε δημόσια, πληρώνοντας κάποιο τίμημα. Αγιοκατατάχθηκε από τη Σερβική Εκκλησία το 2010. Μνήμη: 1 Ιουνίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Ιωάννης της ΡίλαςΒούλγαρος που μοίρασε όλα του τα υπάρχοντα όταν ήταν νέος και πήγε στα βουνά να ζήσει μόνος, πρώτα μέσα σε μια κούφια βελανιδιά και έπειτα σε μια σπηλιά στην οροσειρά της Ρίλας, όπου έζησε επί δεκαετίες με χόρτα και προσευχή. Μαθητές μαζεύτηκαν γύρω του παρά τη θέλησή του, και η μονή που έχτισαν έγινε η Μονή της Ρίλας, που κράτησε ζωντανή τη βουλγαρική παιδεία και πίστη στους αιώνες της οθωμανικής κυριαρχίας. Ο τσάρος ήρθε να τον δει, και εκείνος του έστειλε πίσω τα περισσότερα από τα δώρα του. Η Διαθήκη του προς τους μαθητές του τους προειδοποιεί κατά των χρημάτων και των τιμών. Εκοιμήθη το 946 και είναι ο προστάτης της Βουλγαρίας. Μνήμη: 19 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Ιωσήφ ο ΗσυχαστήςΟ άνθρωπος μέσω του οποίου η Ευχή του Ιησού επέστρεψε στο Άγιον Όρος τον εικοστό αιώνα. Έζησε στις σπηλιές της σκήτης της Μικράς Αγίας Άννης σε πραγματική φτώχεια, τηρούσε την ολονύκτια αγρυπνία και την καρδιακή προσευχή με μια αυστηρότητα που ανησυχούσε τους ανθρώπους, και δίδασκε μια μικρή συνοδεία με επιστολές και με το παράδειγμά του. Όταν κοιμήθηκε, το 1959, το Άγιον Όρος άδειαζε. Οι μαθητές του και οι μαθητές εκείνων ανέλαβαν αργότερα και ξαναγέμισαν τις μονές Φιλοθέου, Καρακάλλου, Ξηροποτάμου, Κωνσταμονίτου και Βατοπαιδίου, και ίδρυσαν μονές στην Ελλάδα, την Κύπρο και την Αμερική, ώστε το μεγαλύτερο μέρος της αγιορειτικής αναγέννησης να ανάγεται σε εκείνη τη σπηλιά. Αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2020. Μνήμη: 16 Αυγούστου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Μακάριος ο Αιγύπτιος (ο Μέγας)Καμηλιέρης από το Δέλτα του Νείλου, που αποσύρθηκε στην έρημο της Σκήτης σε ηλικία τριάντα ετών και έμεινε εκεί εξήντα χρόνια, και γύρω του αναπτύχθηκε ένα από τα τέσσερα μεγάλα μοναστικά κέντρα της Αιγύπτου. Το Γεροντικό τον διασώζει ως έναν από τους πατέρες της ερήμου που παρατίθενται συχνότερα, και ως εκείνον που, όταν ένας αδελφός τον ρώτησε πώς να σωθεί, του είπε να πάει να μιλήσει στους νεκρούς, να τους επαινέσει και να τους βρίσει, και να μάθει από τη σιωπή τους. Οι Πνευματικές Ομιλίες που κυκλοφορούν με το όνομά του είναι αμφισβητούμενης πατρότητας και διαβάζονται για τη διδασκαλία τους για την καρδιά ως τον τόπο όπου συναντά κανείς τον Θεό, διδασκαλία που είναι μία από τις πηγές της ησυχαστικής παράδοσης. Μνήμη: 19 Ιανουαρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Μωυσής ο ΑιθίοψΑιθίοπας δούλος στην Αίγυπτο, που τον έδιωξε ο κύριός του για κλοπές και βιαιοπραγίες· έγινε αρχηγός συμμορίας ληστών, τον φοβούνταν σε όλο το μήκος του Νείλου, και ύστερα έγινε μοναχός στη Σκήτη και ιερέας. Το Γεροντικό τον διασώζει ως τον πατέρα που δεν έκρινε: όταν τον κάλεσαν σε σύναξη για να καταδικάσουν έναν αδελφό, ήρθε κουβαλώντας ένα τρύπιο καλάθι γεμάτο άμμο και είπε: οι αμαρτίες μου τρέχουν πίσω μου και δεν τις βλέπω, και ήρθα σήμερα να κρίνω τις αμαρτίες ενός άλλου. Όταν γύρω στο 405 ήρθαν Βέρβεροι επιδρομείς, είπε στους αδελφούς του να φύγουν και έμεινε, μαζί με επτά που δεν θέλησαν να τον αφήσουν, και θανατώθηκαν. Μνήμη: 28 Αυγούστου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Νείλος ΣόρσκυΜοναχός που πήγε στο Άγιον Όρος τον 15ο αιώνα, έμαθε εκεί την καρδιακή προσευχή και επέστρεψε στην πατρίδα του για να ιδρύσει μια σκήτη στα δάση του ποταμού Σόρα, όπου λίγοι μοναχοί ζούσαν σε χωριστά κελιά, εργάζονταν με τα χέρια τους και δεν είχαν τίποτα δικό τους. Έγραψε έναν κανόνα για τη ζωή της σκήτης αντλημένο από τους Πατέρες της Φιλοκαλίας. Στη σύνοδο του 1503 μίλησε υπέρ όσων υποστήριζαν ότι οι μονές δεν πρέπει να κατέχουν χωριά και δουλοπάροικους, εναντίον του Οσίου Ιωσήφ του Βολοκολάμσκ, και ηττήθηκε· και οι δύο είναι άγιοι, και η διαμάχη ανάμεσα στους ακτήμονες και τους κτήμονες διέτρεξε τον ρωσικό μοναχισμό επί αιώνες. Εκοιμήθη το 1508. Μνήμη: 7 Μαΐου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Παΐσιος Βελιτσκόφσκυ (1722-1794)Γιος ιερέα από την Πολτάβα, εγκατέλειψε την Ακαδημία του Κιέβου επειδή δεν του δίδασκε τίποτε από όσα ήθελε να μάθει, περιπλανήθηκε στα μοναστήρια της Μολδαβίας και ήρθε στο Άγιον Όρος, όπου άρχισε να συλλέγει και να διορθώνει τα ελληνικά κείμενα για την καρδιακή προσευχή. Συγκέντρωσε μια αδελφότητα που έφτασε να αριθμεί αρκετές εκατοντάδες μοναχούς και τη μετέφερε πέρα από τον Δούναβη στη Μολδαβία, στη Δραγομίρνα, στη Σέκκου και τελικά στο Νεάμτς, όπου οι αδελφοί τελούσαν τις ακολουθίες στα σλαβονικά και στα ρουμανικά και αντέγραφαν και μετέφραζαν νύχτα και μέρα. Η σλαβονική Φιλοκαλία του, που τυπώθηκε στη Μόσχα το 1793, μετέφερε τον ησυχασμό βόρεια, στη Ρωσία, και μέσω των μαθητών του γεννήθηκε ο γεροντισμός της Όπτινα και των Ρώσων στάρετς. Εκοιμήθη στο Νεάμτς το 1794. Αγιοκατατάχθηκε από τη Ρωσική Εκκλησία το 1988 και από την Εκκλησία της Ρουμανίας το 1992. Μνήμη: 15 Νοεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Παχώμιος ο ΜέγαςΟ πατέρας του κοινοβιακού μοναχισμού. Όταν ήταν νεοσύλλεκτος στον ρωμαϊκό στρατό, τον τάισαν χριστιανοί στη Θήβα χωρίς να περιμένουν τίποτε ως αντάλλαγμα, και αποφάσισε να υπηρετήσει τον Θεό τους. Ύστερα από χρόνια ερημικής ζωής ίδρυσε στην Ταβέννησο ένα μοναστήρι όπου οι μοναχοί ζούσαν κάτω από μία στέγη, με έναν κανόνα, μία τράπεζα και έναν προεστώτα, μορφή που κράτησε από τότε σχεδόν κάθε μοναστήρι στον κόσμο. Ο Κανόνας του έφτασε στη Δύση μέσω της μετάφρασης του Αγίου Ιερωνύμου και βρίσκεται πίσω από τον Κανόνα του Αγίου Βενεδίκτου. Ως τον θάνατό του τον ακολουθούσαν εννέα ανδρικά μοναστήρια και δύο γυναικεία. Μνήμη: 15 Μαΐου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Ρωμανός ο Μελωδός (περ. 490-556)Σύρος από την Έμεσα, διάκονος στη Βηρυτό και έπειτα στον ναό της Θεοτόκου στην Κωνσταντινούπολη, που κατά την παράδοση δεν είχε κανένα χάρισμα στο ψάλσιμο, ώσπου την παραμονή των Χριστουγέννων η Θεοτόκος τού εμφανίστηκε στον ύπνο του και του έδωσε ένα ειλητάριο να φάει, και εκείνος σηκώθηκε και έψαλε το «Ἡ Παρθένος σήμερον τὸν ὑπερούσιον τίκτει». Ο ύμνος αυτός ψάλλεται ακόμη στην εορτή. Είναι ο κατεξοχήν ποιητής του κοντακίου, του μακροσκελούς ψαλλόμενου κηρύγματος σε στίχους, με εφύμνιο που το επαναλάμβανε ο λαός μετά από κάθε οίκο, όπου η Γραφή δραματοποιείται με διαλόγους ανάμεσα στα πρόσωπά της. Η παράδοση του αποδίδει χίλια κοντάκια· σώζονται περίπου εξήντα που είναι σίγουρα δικά του. Ο Ακάθιστος Ύμνος αποδίδεται μερικές φορές σε αυτόν, και η απόδοση αμφισβητείται. Μνήμη: 1 Οκτωβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Συμεών ο ΣτυλίτηςΝεαρός βοσκός από τη Συρία, του οποίου η άσκηση ήταν τόσο αυστηρή ώστε κανένα μοναστήρι δεν μπορούσε να τον κρατήσει, και ο οποίος γύρω στο 423 ανέβηκε σε έναν στύλο κοντά στο Χαλέπι για να ξεφύγει από τα πλήθη που έρχονταν σε αυτόν, και έζησε πάνω σε στύλους, ο καθένας ψηλότερος από τον προηγούμενο, επί τριάντα επτά χρόνια. Κήρυττε από τον στύλο δύο φορές την ημέρα, έλυνε διαφορές, έγραφε σε αυτοκράτορες για την υπεράσπιση της Συνόδου της Χαλκηδόνας και οδήγησε στην πίστη ολόκληρες φυλές νομάδων. Ο Θεοδώρητος, που τον επισκέφθηκε, είναι ο αυτόπτης μάρτυρας. Μετά τον θάνατό του το 459 χτίστηκε γύρω από τον κίονα ένας μεγάλος ναός, του οποίου τα ερείπια στέκουν βορειοδυτικά του Χαλεπιού. Η ημέρα του είναι η πρώτη του εκκλησιαστικού έτους. Μνήμη: 1 Σεπτεμβρίου.ΣημαντικόΆγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Σωφρόνιος ο Αθωνίτης (του Έσσεξ)Ρώσος ζωγράφος που άφησε τη Μόσχα για το Παρίσι, εγκατέλειψε την τέχνη επειδή έκρινε ότι τον απομάκρυνε από τον Θεό, πήγε στο Άγιον Όρος και εκεί έγινε μαθητής του Αγίου Σιλουανού και έπειτα ο μάρτυράς του. Εξέδωσε τα κείμενα του Γέροντα με μια εκτενή εισαγωγή που είναι από μόνη της θεολογικό έργο, και το 1959 ίδρυσε στο Τόλεσχαντ Νάιτς του Έσσεξ μια μονή ανδρών και γυναικών μαζί. Το δικό του βιβλίο, Οψόμεθα τον Θεόν καθώς εστι, είναι λόγος για το πρόσωπο και για την προσευχή υπέρ όλου του Αδάμ, που έμαθε από τον Σιλουανό. Αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2019. Μνήμη: 11 Ιουλίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Αναστασία η ΡωμαίαΟρφανή από τριών ετών, η Αναστασία ανατράφηκε σε μια γυναικεία μονή κοντά στη Ρώμη από την ηγουμένη της, τη Σοφία, και έγινε εκεί μοναχή. Σε έναν από τους διωγμούς του τρίτου αιώνα ο ηγεμόνας Πρόβος την έφερε ενώπιόν του και την προέτρεπε να λυπηθεί τη νιότη και την ομορφιά της, να προσκυνήσει τους θεούς και να παντρευτεί· εκείνη απάντησε ότι η μόνη νιότη και ομορφιά που γνώριζε ήταν αυτές που δίνει ο Χριστός. Εκείνος διέταξε να τη γυμνώσουν, να τη δείρουν και να την ακρωτηριάσουν, και τέλος να την αποκεφαλίσουν· ένας χριστιανός ονόματι Κύριλλος, που της έδωσε νερό, αποκεφαλίστηκε γι' αυτό. Η Σοφία και δύο άλλοι την ενταφίασαν. Η δεξιά της κνήμη φυλάσσεται στη μονή Γρηγορίου του Αγίου Όρους. Δεν πρόκειται για την Αγία Αναστασία τη Φαρμακολύτρια, της οποίας η μνήμη είναι στις 22 Δεκεμβρίου. Μνήμη: 29 Οκτωβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Αναστασία η ΦαρμακολύτριαΡωμαία που ξόδεψε την περιουσία της πηγαίνοντας από φυλακή σε φυλακή στον τελευταίο διωγμό, τρέφοντας, πλένοντας και περιθάλποντας τους αλυσοδεμένους ομολογητές, και που κάηκε στο Σίρμιο γύρω στο 304. Το όνομά της σημαίνει ανάσταση. Τα λείψανά της μεταφέρθηκαν στην Κωνσταντινούπολη τον 5ο αιώνα, και ονομάστηκε Φαρμακολύτρια, εκείνη που λύει την επίδραση των δηλητηρίων και των μαγικών φίλτρων, εξαιτίας των ιάσεων που της ζητούσαν. Η μονή που φέρει το όνομά της κοντά στη Θεσσαλονίκη φυλάσσει λείψανό της από τον 9ο αιώνα. Μνήμη: 22 Δεκεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Ολυμπιάς η ΔιακόνισσαΠλούσια χήρα της Κωνσταντινούπολης, που ο γάμος της κράτησε λιγότερο από δύο χρόνια, αρνήθηκε τον δεύτερο σύζυγο που της διάλεξε ο αυτοκράτορας, χειροτονήθηκε διακόνισσα και διέθεσε την περιουσία της στην Εκκλησία και στους φτωχούς μέσω μιας κοινότητας γυναικών δίπλα στον καθεδρικό ναό. Ήταν η στενότερη φίλη του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, και όταν εκείνος εξορίστηκε, δικάστηκε και της επιβλήθηκε πρόστιμο για την αφοσίωσή της σε αυτόν. Σώζονται δεκαεπτά επιστολές του προς αυτήν από την εξορία, από τα πιο προσωπικά κείμενα που έγραψε, για τις θλίψεις και την αθυμία. Εκοιμήθη εξόριστη στη Νικομήδεια γύρω στο 408. Μνήμη: 25 Ιουλίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΑγία Ταβιθά της ΙόππηςΜαθήτρια της Ιόππης, του λιμανιού της Ιουδαίας, «πλήρης ἀγαθῶν ἔργων καὶ ἐλεημοσυνῶν»· το αραμαϊκό της όνομα, Ταβιθά, στα ελληνικά είναι Δορκάς, δηλαδή γαζέλα (Πράξ. 9, 36). Όταν αρρώστησε και πέθανε, οι μαθητές έστειλαν να φωνάξουν τον Πέτρο από τη γειτονική Λύδδα, και οι χήρες τον υποδέχτηκαν κλαίγοντας και του έδειχναν τους χιτώνες και τα ιμάτια που τους είχε φτιάξει. Εκείνος τους έβγαλε όλους έξω, γονάτισε, προσευχήθηκε και είπε: «Ταβιθά, ἀνάστηθι»· εκείνη άνοιξε τα μάτια της και ανακάθισε, και πολλοί στην Ιόππη πίστεψαν (Πράξ. 9, 36-42). Η Εκκλησία θυμάται ότι έζησε πολλά χρόνια ακόμη στην ίδια διακονία. Στη Γιάφα ο ρωσικός ναός του Αγίου Πέτρου, που εγκαινιάστηκε το 1894, στέκει στο ίδιο κτήμα με το ταφικό σπήλαιο που η παράδοση θεωρεί δικό της. Μνήμη: 25 Οκτωβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Βονιφάτιος και ΑγλαΐαΗ Αγλαΐα, πλούσια και ευγενής γυναίκα της Ρώμης, γνωστή για τις ελεημοσύνες της, και ο Βονιφάτιος, ο τίμιος και γενναιόδωρος διαχειριστής των κτημάτων της, ζούσαν μαζί εν αμαρτία, και έφτασαν και οι δύο να μετανοήσουν γι' αυτό. Εκείνη τον έστειλε στην Ανατολή για να φέρει λείψανα μαρτύρων, και στην Ταρσό της Κιλικίας, βλέποντας χριστιανούς να βασανίζονται για την πίστη τους, δήλωσε ότι ήταν κι εκείνος ένας από αυτούς, και θανατώθηκε, περί το 290. Οι σύντροφοί του έφεραν το σώμα του πίσω στη Ρώμη, όπου η Αγλαΐα το υποδέχθηκε ως λείψανο μάρτυρα, μοίρασε όλα όσα είχε και έζησε την υπόλοιπη ζωή της με μετάνοια και προσευχή. Η Εκκλησία τιμά τους δύο μαζί ως μάρτυρες ότι η μετάνοια αποκαθιστά ό,τι είχε χαθεί με την αμαρτία. Μνήμη: 19 Δεκεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Γουρίας, Σαμωνάς και ΆβιβοςΤρεις ομολογητές της Έδεσσας, που τιμώνται μαζί επειδή ενταφιάστηκαν μαζί. Ο Γουρίας και ο Σαμωνάς συνελήφθησαν στον διωγμό του Διοκλητιανού επειδή απέστρεφαν τους ανθρώπους από τα είδωλα, και αποκεφαλίστηκαν ύστερα από μακρά βασανιστήρια, περί το 306. Ο Άβιβος, διάκονος του ίδιου τόπου, κάηκε ζωντανός επί Λικινίου λίγα χρόνια αργότερα για το κήρυγμά του, και τέθηκε στον τάφο τους. Στον τάφο αυτό διαδραματίζεται η διήγηση για την Ευφημία, μια κοπέλα της Έδεσσας παντρεμένη με έναν Γότθο στρατιώτη που την εξαπάτησε, την οποία οι τρεις διέσωσαν, και από τότε τους επικαλούνται για να φυλάσσουν τους γάμους και να συμφιλιώνουν τον άνδρα με τη γυναίκα. Η μνήμη τους είναι η πρώτη ημέρα της νηστείας των Χριστουγέννων, και η Λευκωσία έχει ναό τους. Μνήμη: 15 Νοεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Κοσμάς και Δαμιανός οι εξ ΑσίαςΔύο αδελφοί από τη Μικρά Ασία, που ο πατέρας τους πέθανε όταν ήταν μικροί και η μητέρα τους, η Θεοδότη, τους ανέθρεψε στην πίστη και φρόντισε να διδαχθούν την ιατρική. Θεράπευαν δωρεάν, παίρνοντας τον λόγο του Κυρίου όπως ακριβώς είναι γραμμένος, «δωρεὰν ἐλάβετε, δωρεὰν δότε» (Ματθ. 10, 8), και γι' αυτό η Εκκλησία τους ονομάζει Αναργύρους, δηλαδή «χωρίς αργύρια»· η παράδοση προσθέτει ότι θεράπευαν και ζώα. Σε αντίθεση με τα δύο άλλα ζεύγη με τα ίδια ονόματα, τους Ρωμαίους, που τιμώνται την 1η Ιουλίου, και τους Άραβες, που τιμώνται στις 17 Οκτωβρίου, οι οποίοι πέθαναν μαρτυρικά, αυτοί οι δύο κοιμήθηκαν ειρηνικά. Μνημονεύονται μαζί με τον Παντελεήμονα και τους άλλους ανάργυρους ιατρούς στην ευχή του Ευχελαίου. Μνήμη: 1 Νοεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιοι Μηνάς, Ερμογένης και ΕύγραφοςΟ Μηνάς, που ονομάστηκε Καλλικέλαδος, δηλαδή καλλίφωνος, για την ευγλωττία του, ήταν Αθηναίος από ειδωλολατρική οικογένεια, που ήρθε στην πίστη διαβάζοντας τις Γραφές και τους βίους των αγίων, και βαπτίστηκε. Χωρίς να το γνωρίζει, ο αυτοκράτορας Μαξιμίνος τον έστειλε να κυβερνήσει την Αλεξάνδρεια, και όταν ήρθε η διαταγή για τον διωγμό, ο Μηνάς όχι μόνο αρνήθηκε να την εκτελέσει αλλά και οδήγησε πολλούς στον Χριστό. Ο Μαξιμίνος έστειλε τον Ερμογένη να τον αντικαταστήσει. Ο Ερμογένης διέταξε να βασανίσουν τον Μηνά και τον άφησε στη φυλακή να πεθάνει, και όταν τον βρήκε ζωντανό και θεραπευμένο, πίστεψε, βαπτίστηκε από αυτόν και αργότερα έγινε επίσκοπος. Έπειτα και οι δύο ομολόγησαν τον Χριστό ενώπιον του ίδιου του αυτοκράτορα, μαζί με τον Εύγραφο, τον γραμματέα του Μηνά, και θανατώθηκαν και οι τρεις, περί το 313. Δεν πρόκειται για τον Μεγαλομάρτυρα Μηνά της 11ης Νοεμβρίου. Μνήμη: 10 Δεκεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ανδρέας ο εν Κρίσει († 767)Δεν πρόκειται για τον αρχιεπίσκοπο Κρήτης που έγραψε τον Μέγα Κανόνα, αλλά για έναν μοναχό του ίδιου νησιού, που πέθανε μία γενιά μετά από εκείνον. Ο Ανδρέας ήρθε στην Κωνσταντινούπολη επί Κωνσταντίνου Ε΄, του αυτοκράτορα που έκανε νόμο την καταστροφή των εικόνων και γέμισε τις φυλακές του με όσους δεν συμμορφώνονταν, και εκεί, ενώπιον του ίδιου του αυτοκράτορα, τον ήλεγξε: όποιος πάσχει για τις εικόνες πάσχει για τον Χριστό, και όποιος υβρίζει την εικόνα στην οποία εικονίζεται ο Χριστός υβρίζει τον Χριστό. Βασανίστηκε και σύρθηκε στους δρόμους ώσπου πέθανε, το 767. Χριστιανοί τον έθαψαν σε έναν τόπο που ονομαζόταν Κρίσις, απ' όπου πήρε και την επωνυμία του, και η μονή του Αγίου Ανδρέα εν Κρίσει, αφιερωμένη σε αυτόν, στέκει ακόμη στην Κωνσταντινούπολη ως τζαμί Κοτζά Μουσταφά Πασά. Ο Άγιος Ιωσήφ ο Υμνογράφος έγραψε τον κανόνα του. Μνήμη: 17 Οκτωβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Απόστολος ΦιλήμωνΧριστιανός των Κολοσσών της Φρυγίας, μαθητής του Παύλου, στο σπίτι του οποίου συναθροιζόταν η εκκλησία της πόλης και προς τον οποίο ο Παύλος έγραψε τη συντομότερη από τις επιστολές του. Ο δούλος του Ονήσιμος τον είχε αδικήσει και είχε δραπετεύσει, συνάντησε τον Παύλο στη φυλακή και βαπτίστηκε από αυτόν, και ο Παύλος τον έστειλε πίσω με την επιστολή, ζητώντας από τον Φιλήμονα να τον δεχθεί «οὐκέτι ὡς δοῦλον, ἀλλ᾿ ὑπὲρ δοῦλον, ἀδελφὸν ἀγαπητόν» (Φιλήμ. 16). Η επιστολή χαιρετά την Απφία, κατά την παράδοση σύζυγό του, και τον Άρχιππο («Ἀρχίππῳ τῷ συστρατιώτῃ ἡμῶν», Φιλήμ. 2). Η παράδοση συγκαταλέγει τον Φιλήμονα στους Εβδομήκοντα και λέει ότι ο ίδιος, η Απφία και ο Άρχιππος μαρτύρησαν στις Κολοσσές επί Νέρωνος. Μνήμη: 22 Νοεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Ιάκωβος ο Πέρσης († 421)Ο Ιάκωβος ήταν ευγενής από τη Βηθ Λαπάτ της Περσίας, γεννημένος χριστιανός, που στην αυλή του Ισδιγέρδη Α΄ αρνήθηκε τον Χριστό για να κρατήσει τη φιλία του βασιλιά. Η μητέρα και η σύζυγός του τού έγραψαν ότι δεν θα είχαν πια καμία σχέση μαζί του όσο αρνιόταν τον Κύριό του, και εκείνος μετανόησε· όταν ανέβηκε στον θρόνο ο Βαχράμ Ε΄, ο Ιάκωβος ομολόγησε τον Χριστό ενώπιόν του, και το 421 καταδικάστηκε να κατατμηθεί άρθρωση προς άρθρωση, δάχτυλα χεριών και ποδιών, παλάμες και πέλματα, βραχίονες και σκέλη, δοξάζοντας τον Θεό σε κάθε τομή, ώσπου αποκεφαλίστηκε. Στα λατινικά λέγεται Intercisus, δηλαδή «ο κατατμηθείς», και η Εκκλησία ψάλλει ότι το σώμα του κλαδεύτηκε σαν κλήμα. Ο ναός του στην εντός των τειχών Λευκωσία βρίσκεται πάνω στη γραμμή κατάπαυσης του πυρός. Μνήμη: 27 Νοεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Κοσμάς ο Αιτωλός (1714-1779)Μοναχός της Μονής Φιλοθέου στο Άγιον Όρος, ζήτησε το 1760 άδεια από τον Πατριάρχη να κηρύττει, και τα επόμενα δεκαεννέα χρόνια γύριζε με τα πόδια τα χωριά της τουρκοκρατούμενης Ελλάδας και της νότιας Αλβανίας. Κήρυττε στο ύπαιθρο σε πλήθη χιλιάδων, από ένα φορητό ξύλινο βάθρο, στην απλή ομιλούμενη ελληνική, και όπου πήγαινε ζητούσε να γίνει σχολείο: η παράδοση λογαριάζει διακόσια σχολεία που ιδρύθηκαν, ώστε τα παιδιά να μάθουν να διαβάζουν μόνα τους την πίστη. Τα λόγια του για τα μελλούμενα τα θυμούνταν και τα επαναλάμβαναν πολύ καιρό μετά από αυτόν. Κατηγορήθηκε ότι ξεσήκωνε τον λαό και απαγχονίστηκε χωρίς δίκη κοντά στο Βεράτι το 1779, και το σώμα του ρίχτηκε σε ποταμό. Αποκαλείται Ισαπόστολος. Αγιοκατατάχθηκε το 1961. Μνήμη: 24 Αυγούστου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Λουκάς Κριμαίας (1877-1961)Ο Βαλεντίν Βόινο-Γιασενέτσκι, χειρουργός, μετά τον θάνατο της συζύγου του το 1919 χειροτονήθηκε ιερέας στην Τασκένδη και έπειτα, κρυφά, επίσκοπος, με το όνομα Λουκάς. Συνελήφθη για πρώτη φορά το 1923 και πέρασε έντεκα χρόνια σε φυλακές και εξορίες στη Σιβηρία, χειρουργώντας όπου κι αν τον έστελναν και γράφοντας ένα εγχειρίδιο σηπτικής χειρουργικής, στο οποίο το κράτος απένειμε το Βραβείο Στάλιν το 1946, ενώ ήταν ακόμη επίσκοπος, και τα χρήματα του βραβείου τα έδωσε σε παιδιά που ορφάνεψαν από τον πόλεμο. Ως Αρχιεπίσκοπος Κριμαίας χειρουργούσε, δίδασκε και λειτουργούσε ώσπου τυφλώθηκε. Εκοιμήθη το 1961. Γιατρός που προσευχόταν πριν από κάθε εγχείρηση και χάραζε με ιώδιο το σημείο του σταυρού εκεί όπου θα γινόταν η τομή. Αγιοκατατάχθηκε το 2000. Μνήμη: 29 Μαΐου (με το παλαιό ημερολόγιο, 11 Ιουνίου)· η Ελληνική και η Ρουμανική Εκκλησία τον τιμούν στις 11 Ιουνίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Μνάσων ΤαμασούΚατά την τελευταία τους άνοδο στα Ιεροσόλυμα ο Παύλος και οι συνοδοί του φιλοξενήθηκαν «Μνάσωνί τινι Κυπρίῳ, ἀρχαίῳ μαθητῇ» (Πράξ. 21, 16): η λέξη του Λουκά δηλώνει πιστό των πρώτων κιόλας χρόνων. Τα υπόλοιπα τα θυμάται η Εκκλησία της Κύπρου. Γεννημένος σε ειδωλολατρική οικογένεια, ήρθε στην πίστη στη Ρώμη μέσω κάποιων από τους Εβδομήκοντα, πήγε στην Ιερουσαλήμ για να λάβει την ευλογία του Πέτρου και του Ιωάννη και επέστρεψε στο νησί του, όπου έζησε με τον διδάσκαλό του Ηρακλείδιο σε ένα σπήλαιο κοντά στην Ταμασό. Όταν ο Ηρακλείδιος κατάλαβε ότι πλησίαζε το τέλος του, χειροτόνησε τον Μνάσωνα επίσκοπο Ταμασού στη θέση του, και ο Μνάσων ποίμανε την επισκοπή διδάσκοντας και θεραπεύοντας, ώσπου όρισε με τη σειρά του τον Ρόδωνα διάδοχό του. Η επισκοπή Ταμασού ανασυστάθηκε το 2007, ύστερα από οκτώ αιώνες. Μνήμη: 19 Οκτωβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Πολυχρόνιος ο Ιερομάρτυς (4ος αι.)Ο Πολυχρόνιος ήταν γιος γαιοκτήμονα και ανατράφηκε με την εργασία και την προσευχή. Μισθώθηκε ως εργάτης στους αμπελώνες ενός πλουσίου, που θαύμαζε τον κόπο του και το πόσο λίγα κρατούσε από τον μισθό του, και με τον μισθό αυτό έχτισε ναό. Χειροτονήθηκε διάκονος και πρεσβύτερος στην Κωνσταντινούπολη και δίδασκε την πίστη στον λαό του, και η παράδοση τον συγκαταλέγει σε όσους υπερασπίστηκαν το Σύμβολο της Πίστεως κατά του Αρείου στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο. Οι Αρειανοί δεν μπόρεσαν να τον κάμψουν, και γι' αυτό τον σκότωσαν: εισέβαλαν στον ναό του την ώρα που τελούσε τη Θεία Λειτουργία και τον χτύπησαν μέχρι θανάτου στην Αγία Τράπεζα, τον τέταρτο αιώνα. Στην Κύπρο τον τιμούν ως δικό τους οι κάτοικοι τριών χωριών του βορρά, κατεχόμενων από το 1974, του Αγίου Νικολάου κοντά στο Λευκόνοικο, της Καλογραίας και της Τρυπημένης, και τα Μελάναργα της Καρπασίας έχουν τον ναό του. Μνήμη: 7 Οκτωβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Φιλούμενος του Φρέατος του Ιακώβ (1913-1979)Ο Σοφοκλής Χασάπης γεννήθηκε το 1913 στην Ορούντα της Κύπρου, ο ένας από δίδυμα αδέλφια· στα δεκατέσσερά τους ο ίδιος και ο αδελφός του Ελπίδιος έγιναν δόκιμοι στο Σταυροβούνι, και έξι χρόνια αργότερα πήγαν στα Ιεροσόλυμα, όπου έγιναν Αγιοταφίτες μοναχοί. Ως Φιλούμενος υπηρέτησε το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων σαράντα χρόνια, και το 1979 του ανατέθηκε η φύλαξη του Φρέατος του Ιακώβ στη Νάμπλους, όπου ο Χριστός συνομίλησε με τη Σαμαρείτιδα (Ιω. 4), αν και είχε δεχθεί εκεί απειλές από ανθρώπους που ήθελαν να απομακρυνθούν οι χριστιανοί από το προσκύνημα. Στις 29 Νοεμβρίου, ενώ τελούσε τον Εσπερινό, κάποιος εισέβαλε και τον σκότωσε με τσεκούρι. Το σώμα του βρέθηκε άφθαρτο κατά την ανακομιδή, τέσσερα χρόνια αργότερα· το 2009 ο Πατριάρχης Θεόφιλος τον κατέταξε στους αγίους, και τα λείψανά του βρίσκονται στον ναό του φρέατος. Μνήμη: 29 Νοεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΆγιος Χαράλαμπος ο ΙερομάρτυςΙερέας της Μαγνησίας στη Μικρά Ασία, ο οποίος, κατά την παράδοση της Εκκλησίας, ήταν πάνω από εκατό ετών όταν βασανίστηκε και θανατώθηκε επί Σεπτιμίου Σεβήρου γύρω στο 202, επειδή αρνήθηκε να πάψει να κηρύττει. Τον επικαλούνται κατά της πανώλης και των επιδημιών. Η κάρα του φυλάσσεται στη Μονή του Αγίου Στεφάνου στα Μετέωρα, και ναοί αφιερωμένοι σε αυτόν υπάρχουν σχεδόν σε κάθε ελληνική πόλη. Μνήμη: 10 Φεβρουαρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΟσία Μελάνη η Ρωμαία (περ. 383-439)Η Μελάνη γεννήθηκε στη Ρώμη γύρω στο 383, σε μία από τις πλουσιότερες οικογένειές της, και παντρεύτηκε στα δεκατέσσερά της τον Πινιανό, αν και επιθυμούσε να γίνει μοναχή. Όταν πέθαναν τα δύο παιδιά τους, έπεισε τον σύζυγό της να ζήσουν ως αδελφός και αδελφή στην υπηρεσία του Θεού, και μαζί πούλησαν κτήματα σε όλη την αυτοκρατορία για να θρέψουν τους φτωχούς, να ελευθερώσουν χιλιάδες δούλους και να χτίσουν ναούς και μοναστήρια στην Ιταλία, στην Αφρική και στην Ανατολή. Τέλος εγκαταστάθηκαν στα Ιεροσόλυμα, όπου μετά τον θάνατο του Πινιανού εκείνη έζησε σε ένα κελί στο Όρος των Ελαιών και ίδρυσε δίπλα του κοινότητες γυναικών και ανδρών. Εκεί κοιμήθηκε, την τελευταία ημέρα του 439. Μνήμη: 31 Δεκεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιοι Νεόφυτος, Ιγνάτιος, Προκόπιος και Νείλος του ΜαχαιράΟ Νεόφυτος και ο Ιγνάτιος, ερημίτες από την έρημο του Ιορδάνη, ήρθαν στην Κύπρο και το 1145, κατά την παράδοση της μονής, βρήκαν σε μια σπηλιά στο βουνό του Μαχαιρά μια εικόνα της Θεοτόκου που θεωρείται ότι την ιστόρησε ο Απόστολος Λουκάς· το 1148 ίδρυσαν γύρω της μονή. Μετά την κοίμηση του Νεοφύτου, ο Ιγνάτιος και ο μοναχός Προκόπιος πήγαν στην Κωνσταντινούπολη και πέτυχαν από τον αυτοκράτορα Μανουήλ Κομνηνό να τους παραχωρηθεί ολόκληρο το βουνό και η αξία σταυροπηγίου, που δεν υπάγεται σε κανέναν τοπικό επίσκοπο. Ο Νείλος, που ήρθε κοντά τους, έγινε ο πρώτος ηγούμενος, επέκτεινε τον ναό και άφησε στη μονή το γραπτό Τυπικό κοινοβιακής ζωής που φέρει το όνομά του. Μνήμη: 13 Δεκεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Γεράσιμος ο ΙορδανίτηςΜοναχός από τη Λυκία, που τον 5ο αιώνα ίδρυσε λαύρα κοντά στον Ιορδάνη, όπου οι ερημίτες ζούσαν μόνοι τους στη διάρκεια της εβδομάδας με ψωμί, νερό και χουρμάδες και το Σάββατο και την Κυριακή έρχονταν στο κοινόβιο. Ως νέος μοναχός παρασύρθηκε για ένα διάστημα στη διδασκαλία του Ευτυχούς, και ο Όσιος Ευθύμιος τον επανέφερε. Το Λειμωνάριο διηγείται την ιστορία με την οποία εικονίζεται: ένα λιοντάρι ήρθε σε αυτόν κουτσό, εκείνος του γιάτρεψε το πόδι, και το λιοντάρι έμεινε και υπηρετούσε τη μονή, και όταν ο Όσιος εκοιμήθη, ξάπλωσε πάνω στον τάφο του και δεν ήθελε να φάει, και πέθανε εκεί. Εκοιμήθη το 475. Μνήμη: 4 Μαρτίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Γεώργιος Καρσλίδης (1901-1959)Ο Αθανάσιος Καρσλίδης γεννήθηκε το 1901 στην Αργυρούπολη του Πόντου και ορφάνεψε μικρός. Στα επτά του πήγε για προσκύνημα στη μονή της Παναγίας Σουμελά και έμεινε εκεί ως δόκιμος· εκάρη μοναχός το 1919 με το όνομα Συμεών και χειροτονήθηκε διάκονος. Εκδιωγμένος μαζί με τους Έλληνες του Πόντου, έζησε στη Γεωργία υπό τους Σοβιετικούς, όπου φυλακίστηκε, διαπομπεύθηκε και καταδικάστηκε σε τουφεκισμό, και επέζησε. Χειροτονήθηκε πρεσβύτερος το 1925, οπότε ονομάστηκε Γεώργιος, και έγινε πνευματικός πολλών, και το 1929 ήρθε στη Σίψα, που σήμερα ονομάζεται Ταξιάρχες, κοντά στη Δράμα της Μακεδονίας, όπου πέρασε τα τριάντα χρόνια που του απέμεναν· οι Βούλγαροι κατακτητές τον καταδίκασαν σε θάνατο το 1941, και πάλι γλίτωσε. Κοιμήθηκε στις 4 Νοεμβρίου 1959, και το 2008 ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος τον ανακήρυξε άγιο στη μονή που είχε ιδρύσει εκεί. Μνήμη: 4 Νοεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Δανιήλ ο Στυλίτης (409-493)Αφιερωμένος στον Θεό από τους γονείς του, ο Δανιήλ βρισκόταν ήδη στα δώδεκά του σε μοναστήρι, και ως νέος μοναχός συνάντησε τον Συμεών τον Στυλίτη πάνω στον στύλο του και πήρε την ευλογία του. Εγκαταστάθηκε στον Ανάπλου, στον Βόσπορο, βόρεια της Κωνσταντινούπολης, και μετά την κοίμηση του Συμεών, το 460, ανέβηκε σε δικό του στύλο, όπου στάθηκε τριάντα τρία χρόνια μέσα στη ζέστη και στο χιόνι, προσευχόμενος, συμβουλεύοντας και θεραπεύοντας· ο αυτοκράτορας Λέων του έστησε ψηλότερο στύλο και έναν ναό δίπλα του. Μόνο μία φορά κατέβηκε: το 476, όταν ο σφετεριστής Βασιλίσκος εξέδωσε διάταγμα κατά της Συνόδου της Χαλκηδόνας, ο Δανιήλ μπήκε στην πόλη, τον ήλεγξε μπροστά στον λαό, και το διάταγμα ανακλήθηκε. Κοιμήθηκε πάνω στον στύλο του το 493, σε ηλικία ογδόντα τεσσάρων ετών. Μνήμη: 11 Δεκεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Ιάκωβος ΤσαλίκηςΟ Ιάκωβος Τσαλίκης γεννήθηκε στη Μικρά Ασία το 1920 και ήρθε παιδί στην Ελλάδα με τους διωγμούς του 1922· μεγάλωσε σε ένα χωριό της Εύβοιας, εκάρη μοναχός στη Μονή του Οσίου Δαυίδ του Γέροντος και ήταν ηγούμενός της από το 1975. Περνούσε πολλές ώρες στην εξομολόγηση με τα πλήθη που έρχονταν στη μονή, ήταν γνωστός για την απλότητά του και για ένα χάρισμα ιάσεων, και έλεγε για τον εαυτό του ότι ήταν ένας αγράμματος άνθρωπος που ήξερε μόνο τις ακολουθίες. Εκοιμήθη ανήμερα της εορτής των Εισοδίων της Θεοτόκου το 1991. Αγιοκατατάχθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το 2017. Μνήμη: 22 Νοεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Ιωάννης ο Λαμπαδιστής (10ος αι.)Ο Ιωάννης γεννήθηκε τον 10ο αιώνα στη Λαμπαδού της Κύπρου, μοναχογιός, καρπός μακρόχρονων προσευχών, ενός ιερέα που λεγόταν Κυριακός και της συζύγου του Άννας. Στα δεκαοκτώ του αρραβωνιάστηκε την κόρη μιας πλούσιας οικογένειας, αν και ήθελε να αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του στον Θεό, και όταν υπαναχώρησε, οι δικοί της το θεώρησαν προσβολή και έβαλαν έναν μάγο να δηλητηριάσει το φαγητό του. Έφαγε λίγο, όπως συνήθιζε, και επέζησε, αλλά τυφλώθηκε. Τους συγχώρησε και πήγε με τον υπηρέτη του, έναν άλλον Ιωάννη, στη Μονή του Αγίου Ηρακλειδίου στην κοιλάδα της Μαραθάσας, όπου έζησε ως ερημίτης, γνωστός για τη θεραπεία των δαιμονισμένων, ώσπου εκοιμήθη είκοσι δύο ετών στις 4 Οκτωβρίου. Η μονή, στην απέναντι όχθη του ποταμού από τον Καλοπαναγιώτη, φέρει σήμερα το όνομά του: ο τάφος του βρίσκεται στο παρεκκλήσι της και η κάρα του σε αργυρή λειψανοθήκη δίπλα του, ανάμεσα στις Ζωγραφιστές Εκκλησίες του Τροόδους που η UNESCO ενέγραψε στον κατάλογό της το 1985. Μνήμη: 4 Οκτωβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Μάρκελλος των Ακοιμήτων († 485)Ο Μάρκελλος καταγόταν από την Απάμεια της Συρίας, σπούδασε στην Αντιόχεια και στην Έφεσο, και εντάχθηκε στην αδελφότητα που είχε συγκεντρώσει ο Αλέξανδρος ο Ακοίμητος κοντά στην Κωνσταντινούπολη, της οποίας οι μοναχοί συνέχιζαν τη δοξολογία του Θεού ημέρα και νύχτα, με τον έναν χορό να διαδέχεται τον άλλον. Μετά τον Αλέξανδρο και τον διάδοχό του έγινε ηγούμενος παρά τη θέλησή του, και επί των ημερών του οι Ακοίμητοι, σε χορούς ελληνόφωνων, λατινόφωνων και συριακόφωνων, έγιναν η πιο φημισμένη μονή της πόλης· έχτισε μεγάλο ναό, νοσοκομείο και ξενώνα για τους αστέγους. Στάθηκε στο πλευρό της Συνόδου της Χαλκηδόνας κατά της διδασκαλίας του Ευτυχούς, τόσο στη σύνοδο όσο και μετά από αυτήν, και κοιμήθηκε εν ειρήνη το 485. Μνήμη: 29 Δεκεμβρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΌσιος Νεόφυτος ο ΈγκλειστοςΓιος γεωργού από τα Λεύκαρα της Κύπρου, που έφυγε από έναν προξενημένο γάμο για το μοναστήρι, έμαθε εκεί γράμματα, νέος πια, και πήγε για προσκύνημα στους Αγίους Τόπους, αλλά δεν βρήκε εκεί τόπο για τη ζωή του ερημίτη. Το 1159 λάξευσε για τον εαυτό του ένα κελί στον βράχο πάνω από την Πάφο, την Εγκλείστρα, το στόλισε με τοιχογραφίες και έζησε σε αυτό εξήντα χρόνια, ενώ από κάτω του αναπτυσσόταν ένα μοναστήρι. Έγραψε τυπικό, ομιλίες και ερμηνείες, και μια πικρή διήγηση για τα δεινά της Κύπρου όταν ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος κατέλαβε το νησί το 1191 και το πούλησε στους Ναΐτες και έπειτα στους Λουζινιανούς: η πρώτη φωνή της κυπριακής Ορθοδοξίας υπό τη λατινική κυριαρχία, που κράτησε σχεδόν τετρακόσια χρόνια. Το κελί του και οι τοιχογραφίες του σώζονται. Μνήμη: 24 Ιανουαρίου.Άγιοι και Πατέρες της ΕκκλησίαςΠροφήτης ΜαλαχίαςΟ τελευταίος από τους Δώδεκα Προφήτες, του οποίου το όνομα σημαίνει «ο άγγελός μου». Μίλησε στην Ιερουσαλήμ μετά την επιστροφή από την αιχμαλωσία, ελέγχοντας τους ιερείς που έφερναν στο θυσιαστήριο τυφλά και χωλά και έναν λαό που είχε βαρεθεί τον Θεό, και προείπε ότι από την ανατολή του ηλίου έως τη δύση του θα προσφέρεται στον Θεό καθαρή θυσία ανάμεσα στα έθνη (Μαλ. 1, 11), κάτι που οι Πατέρες, από τη Διδαχή και έπειτα, ερμηνεύουν για τη Θεία Ευχαριστία. Προείπε τον άγγελο που αποστέλλεται να ετοιμάσει την οδό του Κυρίου (3, 1), στον οποίο τα Ευαγγέλια αναγνωρίζουν τον Ιωάννη τον Πρόδρομο (Μάρκ. 1, 2), και τον Ηλία, που θα σταλεί «πρὶν ἢ ἐλθεῖν τὴν ἡμέραν Κυρίου τὴν μεγάλην καὶ ἐπιφανῆ» (Μαλ. 4, 4). Μνήμη: 3 Ιανουαρίου.