Ορθόδοξη φιλοσοφία και ηθική
7 θέματα
ΣημαντικόΟρθόδοξη φιλοσοφία και ηθικήΗ ορθόδοξη κατανόηση του προσώπουΑντλώντας από την τριαδολογία, η Ορθοδοξία κατανοεί το ανθρώπινο πρόσωπο ως σχεσιακό, ελεύθερο και μοναδικό, πλασμένο κατ’ εικόνα του Τριαδικού Θεού. Το πρόσωπο (η υπόσταση) δεν ανάγεται στη φύση, στην ατομικότητα ή στον κοινωνικό ρόλο. Η καππαδοκική διάκριση προσώπου και φύσεως έχει βαθιές συνέπειες για την ανθρωπολογία, την ηθική και την κοινωνική θεωρία.ΣημαντικόΟρθόδοξη φιλοσοφία και ηθικήΚανονικό ΔίκαιοΤο σύνολο του εκκλησιαστικού δικαίου που διέπει την Εκκλησία: οι Αποστολικοί Κανόνες, οι κανόνες των επτά Οικουμενικών Συνόδων, οι κανόνες των τοπικών συνόδων και των κατ’ ιδίαν Πατέρων. Οι κανόνες εφαρμόζονται με «οικονομία» (ποιμαντική ελαστικότητα) ή με «ακρίβεια» (αυστηρή τήρηση), ανάλογα με τις περιστάσεις. Το Πηδάλιον του Οσίου Νικοδήμου του Αγιορείτου είναι η καθιερωμένη ελληνική συλλογή.Ορθόδοξη φιλοσοφία και ηθικήΟικονομία (ποιμαντική)Η αρχή της ποιμαντικής ελαστικότητας στην εφαρμογή των ιερών κανόνων: ο αυστηρός κανόνας (η ακρίβεια) προσαρμόζεται στις ανάγκες και στις περιστάσεις του συγκεκριμένου ανθρώπου, για χάρη της σωτηρίας του. Την οικονομία την ασκεί ο επίσκοπος. Δεν αλλάζει το δόγμα, αλλά εφαρμόζει το έλεος στην πειθαρχία. Παράδειγμα: η υποδοχή όσων προσέρχονται στην Ορθοδοξία με το Χρίσμα, αντί να βαπτιστούν εκ νέου.Ορθόδοξη φιλοσοφία και ηθικήΟικουμενισμός και διαχριστιανικός διάλογοςΗ σχέση της Ορθοδοξίας με τις άλλες χριστιανικές κοινότητες είναι σύνθετη. Η επίσημη συμμετοχή στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (από το 1948) συνυπάρχει με ισχυρά αντιοικουμενιστικά κινήματα μέσα στην Ορθοδοξία. Ο στόχος δεν είναι ο συμβιβασμός αλλά η μαρτυρία της πληρότητας της αποστολικής αλήθειας. Υπάρχουν διμερείς διάλογοι με τους Ρωμαιοκαθολικούς, τις Αρχαίες Ανατολικές Εκκλησίες και τους Λουθηρανούς. Η ένταση ανάμεσα στον «εκκλησιολογικό αποκλειστικισμό» και στην «ποιμαντική ανοιχτότητα» παραμένει άλυτη.Ορθόδοξη φιλοσοφία και ηθικήΟρθόδοξη βιοηθικήΟι ορθόδοξες θέσεις σε ζητήματα βιοηθικής: η ζωή αρχίζει από τη σύλληψη (εξ ου και η αντίθεση στην άμβλωση)· η ευθανασία απορρίπτεται (ο πόνος έχει λυτρωτική αξία)· η δωρεά οργάνων γίνεται γενικά δεκτή ως πράξη αγάπης· η εξωσωματική γονιμοποίηση εγείρει ανησυχίες για την καταστροφή εμβρύων· η κλωνοποίηση απορρίπτεται. Θεμελιώδης είναι η ιερότητα της ανθρώπινης ζωής από τη σύλληψη ως τον φυσικό θάνατο.Ορθόδοξη φιλοσοφία και ηθικήΟρθοδοξία και ελληνιστική φιλοσοφίαΟι Πατέρες της Εκκλησίας «βάπτισαν» την ελληνική φιλοσοφία: χρησιμοποίησαν πλατωνικές, αριστοτελικές και στωικές έννοιες για να διατυπώσουν τη χριστιανική αλήθεια, απορρίπτοντας παράλληλα την ειδωλολατρική θεολογία. Κύριες συνθέσεις: η ορολογία ουσία/υπόσταση (Καππαδόκες Πατέρες), η θεολογία του Λόγου (Ιουστίνος ο Φιλόσοφος και Μάρτυς), η αποφατική μέθοδος (ο συγγραφέας των Αρεοπαγιτικών συγγραμμάτων). Η Ορθοδοξία επιμένει ότι η φιλοσοφία υπηρετεί τη θεολογία και όχι το αντίστροφο: «η φιλοσοφία είναι θεραπαινίδα της θεολογίας».Ορθόδοξη φιλοσοφία και ηθικήΟρθόδοξη κοινωνική διδασκαλίαΗ Ορθοδοξία δεν έχει μια ενιαία παράδοση κοινωνικών εγκυκλίων, όπως ο Ρωμαιοκαθολικισμός, αλλά αντλεί κοινωνικές αρχές από τη θεολογία: την αξιοπρέπεια του προσώπου (κατ’ εικόνα Θεού), το κοινό καλό (κοινωνία), τη φροντίδα των φτωχών (Ματθ. 25), την υπεύθυνη διαχείριση της κτίσεως, τα όρια της κρατικής εξουσίας και την προτεραιότητα των πνευματικών αξιών έναντι των υλικών. Πρόσφατα κείμενα: οι «Βάσεις της κοινωνικής αντίληψης» της Ρωσικής Εκκλησίας (2000).