Αγία Γραφή
13 θέματα
ΒασικόΑγία ΓραφήΗ Αγία ΓραφήΤο βιβλίο της ίδιας της Εκκλησίας, που εκείνη το παρέλαβε, το αναγνώρισε ως κανονικό και το διαβάζει μέσα στους κόλπους της. Η Ορθοδοξία χρησιμοποιεί τη μετάφραση των Εβδομήκοντα για την Παλαιά Διαθήκη, ενώ η λατινική Δύση ακολουθεί το εβραϊκό κείμενο, και δέχεται τα ίδια είκοσι επτά βιβλία της Καινής. Η Γραφή δεν αντιπαρατίθεται στην Παράδοση αλλά είναι η γραπτή καρδιά της: κηρύσσεται στη λατρεία πριν μελετηθεί ιδιωτικά, και διαβάζεται μαζί με τους Πατέρες και όχι εναντίον τους.ΒασικόΑγία ΓραφήΗ Καινή ΔιαθήκηΤα είκοσι επτά βιβλία της Καινής Διαθήκης: τα τέσσερα Ευαγγέλια, οι Πράξεις των Αποστόλων, οι δεκατέσσερις επιστολές του Αποστόλου Παύλου, οι επτά Καθολικές Επιστολές και η Αποκάλυψη του Αγίου Ιωάννη. Ο πρώτος κατάλογος που απαριθμεί ακριβώς αυτά είναι η Εορταστική Επιστολή του Αγίου Αθανασίου του 367, και η Πενθέκτη Σύνοδος (Εν Τρούλλω) του 692 επικύρωσε τους κανόνες των προγενέστερων συνόδων και Πατέρων που καθορίζουν τα βιβλία, αν και η Ανατολή δίστασε επί μακρόν για την Αποκάλυψη, την οποία ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων παρέλειψε από τον κατάλογό του. Η Αποκάλυψη παραμένει το μόνο βιβλίο της Καινής Διαθήκης από το οποίο δεν ορίζεται καμία λειτουργική περικοπή. Στον ναό η Καινή Διαθήκη δεν είναι ένας ενιαίος τόμος: τα Ευαγγέλια διαβάζονται από το Ευαγγέλιο που βρίσκεται στην Αγία Τράπεζα, και οι Πράξεις και οι επιστολές από τον Απόστολο, με κάθε περικοπή ορισμένη για την ημέρα της. Οι ελληνόφωνες Εκκλησίες τη διαβάζουν στο βυζαντινό κείμενο που τύπωσε το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως το 1904, και ολόκληρη η Εκκλησία τη διαβάζει ως δικό της βιβλίο, γραμμένο μέσα στην Εκκλησία και ερμηνευόμενο από αυτήν.ΒασικόΑγία ΓραφήΤα τέσσερα ΕυαγγέλιαΟι τέσσερις αφηγήσεις της ζωής, του θανάτου και της αναστάσεως του Χριστού που η Εκκλησία παρέλαβε από τους Αποστόλους: του Ματθαίου και του Ιωάννη, από δύο από τους Δώδεκα, του Μάρκου, από τον συνοδό του Αποστόλου Πέτρου, του οποίου το κήρυγμα, όπως λέει ο Παπίας, κατέγραψε, και του Λουκά, από τον ιατρό που ταξίδευε με τον Απόστολο Παύλο. Ο Άγιος Ειρηναίος υποστήριξε τον δεύτερο αιώνα ότι δεν μπορούν να είναι ούτε περισσότερες ούτε λιγότερες, όπως τέσσερις είναι οι άνεμοι και τέσσερα τα ζώα ενώπιον του θρόνου, και τα ζώα αυτά έγιναν τα σύμβολά τους σε κάθε ναό. Το Ευαγγέλιο δεν διαβάζεται μόνο: βρίσκεται πάνω στην Αγία Τράπεζα, βγαίνει στη Μικρά Είσοδο και το ασπάζονται. Στη διάρκεια του έτους η ανάγνωση περνά από το ένα Ευαγγέλιο στο άλλο: ο Ιωάννης από το Πάσχα ως την Πεντηκοστή, έπειτα ο Ματθαίος, έπειτα ο Λουκάς από τις εβδομάδες μετά την Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, και ο Μάρκος κυρίως τα Σάββατα και τις Κυριακές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, ώστε όλη η Εκκλησία να τα ακούει με την ίδια σειρά την ίδια εποχή.ΣημαντικόΑγία ΓραφήΓιατί όχι «μόνη η Γραφή»Η Γραφή είναι το βιβλίο της ίδιας της Εκκλησίας: εκείνη αναγνώρισε ποια κείμενα ήταν δικά της, τα διαβάζει στις ακολουθίες της πριν τα διαβάσει οποιοσδήποτε ιδιωτικά, και τα ερμηνεύει κατά το φρόνημα των Πατέρων. Έτσι η αρχή της Μεταρρύθμισης «μόνη η Γραφή» δεν απορρίπτεται επειδή υποβιβάζει τη Γραφή, αλλά επειδή την αποσπά από το σώμα που τη γέννησε και τη διαφύλαξε, πράγμα που στην πράξη αντικαθιστά τη συμφωνία των Πατέρων με την κρίση του αναγνώστη. Ούτε όμως η Ορθοδοξία τοποθετεί την Παράδοση δίπλα στη Γραφή ως δεύτερη πηγή: η Γραφή είναι η γραπτή καρδιά της Παράδοσης, και η Θεία Λειτουργία, οι Σύνοδοι, οι κανόνες και οι εικόνες είναι η ίδια πίστη σε άλλες μορφές.ΣημαντικόΑγία ΓραφήΗ Παλαιά ΔιαθήκηΗ Εκκλησία διαβάζει την Παλαιά Διαθήκη στη μετάφραση των Εβδομήκοντα, το ελληνικό κείμενο που παραθέτουν οι Απόστολοι και ερμηνεύουν οι Πατέρες. Εκτός από τα βιβλία που έχει κοινά με τον εβραϊκό κανόνα, δέχεται και τα αναγινωσκόμενα: Τωβίτ, Ιουδίθ, Σοφία Σολομώντος, Σοφία Σειράχ, Βαρούχ μαζί με την Επιστολή Ιερεμίου, τις προσθήκες στον Δανιήλ και στην Εσθήρ, Α΄ Έσδρας, Α΄ έως Γ΄ Μακκαβαίων, την Προσευχή του Μανασσή και τον Ψαλμό 151. Τέσσερα από αυτά υπάρχουν στις ελληνικές και στις σλαβονικές Βίβλους και όχι στον ρωμαιοκαθολικό κανόνα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν εξέδωσε ποτέ κλειστό κατάλογο κατά τον τρόπο της Συνόδου του Τριδέντου: τα βιβλία αυτά είναι Γραφή χάρη στη χρήση που κάνει η Εκκλησία, καθώς διαβάζονται στις ακολουθίες και τα παραθέτουν οι Πατέρες.ΣημαντικόΑγία ΓραφήΗ πατερική τυπολογίαΟι Πατέρες διάβαζαν την Παλαιά Διαθήκη ως ένα σύνολο τύπων που βρίσκουν το νόημά τους στον Χριστό, και δεν επινόησαν οι ίδιοι τη μέθοδο: ο Απόστολος Παύλος λέει ότι η πέτρα στην έρημο ήταν ο Χριστός και ονομάζει τον Αδάμ τύπο του μέλλοντος. Έτσι η διάβαση της Ερυθράς Θάλασσας είναι το βάπτισμα, το μάννα είναι η Θεία Ευχαριστία, οι τρεις ημέρες του Ιωνά είναι ο τάφος, η βάτος που καιγόταν χωρίς να κατακαίεται είναι η Παρθένος που κυοφορεί τον Θεό, και η κλίμακα που είδε ο Ιακώβ είναι επίσης εκείνη. Αυτό δεν είναι αλληγορία με τη χαλαρή έννοια: ο τύπος είναι ένα πραγματικό γεγονός, που συνέβη στ' αλήθεια και που σημαίνει περισσότερα από όσα το ίδιο γνώριζε. Η υμνογραφία της Εκκλησίας είναι οικοδομημένη σχεδόν ολόκληρη πάνω στην τυπολογία, γι' αυτό ένας αναγνώστης που δεν γνωρίζει τους τύπους δεν μπορεί να παρακολουθήσει τις ακολουθίες.ΣημαντικόΑγία ΓραφήΟι Επιστολές του Αποστόλου ΠαύλουΔεκατέσσερις επιστολές που η Εκκλησία δέχεται ως επιστολές του Αποστόλου Παύλου: Ρωμαίους, Α΄ και Β΄ Κορινθίους, Γαλάτας, Εφεσίους, Φιλιππησίους, Κολοσσαείς, Α΄ και Β΄ Θεσσαλονικείς, Α΄ και Β΄ Τιμόθεον, Τίτον, Φιλήμονα και Εβραίους. Οι Πατέρες τις διαβάζουν για τον Χριστό ως νέο Αδάμ, για τη ζωή εν Πνεύματι, για την Εκκλησία ως Σώμα Του και για τη μορφή της χριστιανικής ζωής· η δικαίωση είναι ένα από τα θέματά τους και όχι το κλειδί για την κατανόησή τους. Σε κάθε Θεία Λειτουργία, πριν από το Ευαγγέλιο, διαβάζεται μια αποστολική περικοπή, τις περισσότερες φορές από αυτές, και το ανάγνωσμα, όπως και το βιβλίο από το οποίο διαβάζεται, ονομάζεται Απόστολος.ΣημαντικόΑγία ΓραφήΤο Ψαλτήριο (Βιβλίο των Ψαλμών)Οι 150 Ψαλμοί (151 στους Ο΄) είναι το προσευχητάριο της Εκκλησίας και απαγγέλλονται ή ψάλλονται καθημερινά. Διαιρούνται σε 20 καθίσματα, ώστε να διαβάζονται μέσα σε μία εβδομάδα (δύο φορές την εβδομάδα τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή). Το Ψαλτήριο είναι η ραχοκοκαλιά των ακολουθιών του νυχθημέρου. Ο Μέγας Βασίλειος ονομάζει το Ψαλτήριο βιβλίο που θεραπεύει ό,τι αγγίζει, και αυτό ανεβάζει κάθε ανθρώπινο συναίσθημα στον Θεό.ΣημαντικόΑγία ΓραφήΗ Αποκάλυψη του ΙωάννηΗ Αποκάλυψη του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, το τελευταίο βιβλίο της Καινής Διαθήκης: προφητικό όραμα των εσχάτων, του αγώνα ανάμεσα στο καλό και στο κακό και της τελικής νίκης του Χριστού. Είναι το μόνο βιβλίο της Καινής Διαθήκης από το οποίο δεν ορίζεται καμία περικοπή ούτε στο Ευαγγέλιο ούτε στον Απόστολο, απουσία που ανάγεται στη μακρά αμφισβήτηση της κανονικότητάς του στην Ανατολή. Είναι ωστόσο κανονικό, και η Εκκλησία το διαβάζει μέσα από τον Άγιο Ανδρέα Καισαρείας, του οποίου το υπόμνημα, γραμμένο τον έκτο αιώνα, καθόρισε την ερμηνεία του για την ελληνική παράδοση. Η ορθόδοξη ανάγνωση είναι συμβολική και απορρίπτει τον χιλιασμό, την προσδοκία μιας επίγειας βασιλείας χιλίων ετών.ΣημαντικόΑγία ΓραφήΗ μετάφραση των Εβδομήκοντα (Ο΄)Η ελληνική μετάφραση των εβραϊκών Γραφών που έγινε στην Αλεξάνδρεια τους τελευταίους αιώνες πριν από τον Χριστό, την οποία η Επιστολή του Αριστέα παρουσιάζει ως έργο εβδομήντα δύο πρεσβυτέρων, και η Βίβλος των Αποστόλων: οι περισσότερες παραθέσεις της Παλαιάς Διαθήκης μέσα στην Καινή την ακολουθούν, ενίοτε εκεί όπου διαφέρει από το εβραϊκό κείμενο. Περιέχει τα βιβλία που διαβάζει η Εκκλησία πέρα από τον εβραϊκό κανόνα, όπως τη Σοφία Σολομώντος, τη Σοφία Σειράχ και τον Τωβίτ, και αριθμεί τους Ψαλμούς και τα βιβλία των Βασιλειών με τον δικό της τρόπο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία διαβάζει την Παλαιά Διαθήκη σε αυτήν: η ελληνόφωνη Εκκλησία τη χρησιμοποιεί ως κείμενό της, και η σλαβονική Βίβλος μεταφράστηκε από αυτήν. Η ρωσική Συνοδική μετάφραση του 19ου αιώνα ακολούθησε αντίθετα το εβραϊκό κείμενο, κάτι που συζητείται ακόμη. Όπου οι Πατέρες διάβασαν σε αυτήν προφητεία για τον Χριστό, όπως στο «ἰδοὺ ἡ παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει» (Ησ. 7, 14), η Εκκλησία τη διαβάζει μαζί τους.ΣημαντικόΑγία ΓραφήΠράξεις των ΑποστόλωνΓράφτηκαν από τον Ευαγγελιστή Λουκά ως συνέχεια του Ευαγγελίου του. Εξιστορούν την εξάπλωση της Εκκλησίας από την Ιερουσαλήμ ως τη Ρώμη μετά την Ανάληψη. Κύρια γεγονότα: η Πεντηκοστή, το μαρτύριο του Στεφάνου, η μεταστροφή του Παύλου, η Σύνοδος των Ιεροσολύμων, οι ιεραποστολικές περιοδείες του Παύλου. Διαβάζονται κατά σειρά από το Πάσχα ως την Πεντηκοστή στο ορθόδοξο σύστημα των αναγνωσμάτων.ΣημαντικόΑγία ΓραφήΤα Αναγινωσκόμενα βιβλίαΤα βιβλία της ελληνικής Παλαιάς Διαθήκης που βρίσκονται εκτός του εβραϊκού κανόνα: Τωβίτ, Ιουδίθ, Σοφία Σολομώντος, Σοφία Σειράχ, Βαρούχ, η Επιστολή Ιερεμίου, οι προσθήκες στον Δανιήλ και στην Εσθήρ, Α΄, Β΄ και Γ΄ Μακκαβαίων, Α΄ Έσδρας, η Προσευχή του Μανασσή και ο Ψαλμός 151. Το όνομά τους σημαίνει «αυτά που διαβάζονται» και περιγράφει μια πρακτική: διαβάζονται στον ναό, τα παραθέτουν οι Πατέρες και τυπώνονται στις ορθόδοξες Βίβλους. Ο ορθόδοξος κατάλογος δεν ταυτίζεται με τον ρωμαιοκαθολικό, αφού είναι μακρύτερος κατά το Α΄ Έσδρας, το Γ΄ Μακκαβαίων, την Προσευχή του Μανασσή και τον Ψαλμό 151, και η Ελληνική Εκκλησία απέφυγε να τα κατατάξει έναντι των υπολοίπων με κάποιον τεχνικό όρο, αν και η Ρωσική Εκκλησία τα ονομάζει μη κανονικά. Η Σύνοδος των Ιεροσολύμων το 1672 τα επιβεβαίωσε.Αγία ΓραφήΟι Δώδεκα ΠροφήτεςΩσηέ, Ιωήλ, Αμώς, Αβδιού, Ιωνάς, Μιχαίας, Ναούμ, Αββακούμ, Σοφονίας, Αγγαίος, Ζαχαρίας και Μαλαχίας: δώδεκα προφήτες των οποίων τα βιβλία αντιγράφονταν σε έναν κύλινδρο, το Βιβλίο των Δώδεκα, και που ονομάζονται μικροί εξαιτίας της έκτασης των βιβλίων τους και όχι του βάρους τους. Η μετάφραση των Εβδομήκοντα, η Παλαιά Διαθήκη της Εκκλησίας, τους έχει σε δική της σειρά (Ωσηέ, Αμώς, Μιχαίας, Ιωήλ, Αβδιού, Ιωνάς κ.ο.κ.). Ο λόγος τους καλύπτει τρεις αιώνες, από το βασίλειο του Ισραήλ πριν από την πτώση του έως την Ιερουσαλήμ που ξαναχτίστηκε μετά την αιχμαλωσία, και η Εκκλησία ακούει σε αυτούς τον Χριστό: ο Μιχαίας κατονομάζει τη Βηθλεέμ (5, 1), ο Ζαχαρίας τον βασιλιά που έρχεται πάνω σε όνο (9, 9), ο Ιωνάς τις τρεις ημέρες στην κοιλιά του κήτους (Ματθ. 12, 40), ο Μαλαχίας τον άγγελο που αποστέλλεται πριν από τον Κύριο. Περικοπές τους διαβάζονται στον Εσπερινό των μεγάλων εορτών, ολόκληρο το βιβλίο του Ιωνά το Μέγα Σάββατο, και ο καθένας τιμάται την ημέρα του: ο Ωσηέ στις 17 Οκτωβρίου, ο Ιωήλ στις 19 Οκτωβρίου, ο Αβδιού στις 19 Νοεμβρίου, ο Ναούμ την 1η Δεκεμβρίου, ο Αββακούμ στις 2 Δεκεμβρίου, ο Σοφονίας στις 3 Δεκεμβρίου, ο Αγγαίος στις 16 Δεκεμβρίου, ο Μαλαχίας στις 3 Ιανουαρίου, ο Ζαχαρίας στις 8 Φεβρουαρίου, ο Αμώς στις 15 Ιουνίου, ο Μιχαίας στις 14 Αυγούστου και ο Ιωνάς στις 21 Σεπτεμβρίου (στις σλαβικές Εκκλησίες στις 22 Σεπτεμβρίου).