Μοναχισμός
9 θέματα
ΒασικόΜοναχισμόςΤο Άγιον Όρος (Άθως)Η χερσόνησος της βόρειας Ελλάδας που είναι αφιερωμένη στους μοναχούς εδώ και περισσότερα από χίλια χρόνια, και η καρδιά του ορθόδοξου μοναχισμού. Ερημίτες ζούσαν εκεί πριν από τον δέκατο αιώνα, αλλά η ιστορία του ως Αγίου Όρους αρχίζει με τον Όσιο Αθανάσιο τον Αθωνίτη, που ίδρυσε τη Μεγίστη Λαύρα το 963. Το μοιράζονται είκοσι κυρίαρχες μονές, δεκαεπτά ελληνικές, μία ρωσική, μία σερβική και μία βουλγαρική, και ανάμεσά τους σκήτες, κελλιά και ησυχαστήρια. Αυτοδιοικούνται μέσω της Ιεράς Κοινότητας στις Καρυές, υπό την πνευματική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριάρχη και την κυριαρχία του ελληνικού κράτους· τηρούν το Ιουλιανό ημερολόγιο και τη βυζαντινή ώρα, και δεν δέχονται γυναίκες, γιατί το Όρος θεωρείται Περιβόλι της Παναγίας, η οποία κατά την παράδοση αποβιβάστηκε εκεί καθ' οδόν προς την Κύπρο. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς προσευχήθηκε εκεί και ο Όσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης επιμελήθηκε εκεί τη Φιλοκαλία, και ύστερα από μακρά παρακμή τα τέλη του εικοστού αιώνα του έφεραν ξανά νέους μοναχούς, πολλούς από αυτούς πνευματικά τέκνα του Οσίου Ιωσήφ του Ησυχαστή. Οι άνδρες έρχονται ως προσκυνητές με ειδική άδεια, το διαμονητήριο, και μένουν ως φιλοξενούμενοι των μοναχών.ΣημαντικόΜοναχισμόςΜοναχισμόςΟ μοναχικός βίος: αναχώρηση από τον κόσμο για αδιάλειπτη προσευχή και μετάνοια. Ξεκίνησε στην αιγυπτιακή έρημο στα τέλη του τρίτου αιώνα με τον Μέγα Αντώνιο, και έλαβε κοινοβιακή μορφή από τον Όσιο Παχώμιο και τον Μέγα Βασίλειο. Η Ορθοδοξία δεν έχει χωριστά μοναχικά τάγματα. Υπάρχει μία μόνο μοναχική πολιτεία σε τρεις μορφές: η μόνωση του ερημίτη, η κοινοβιακή αδελφότητα και η σκήτη ανάμεσά τους. Η είσοδος γίνεται με την κουρά, και οι υποσχέσεις είναι ισόβιες.ΣημαντικόΜοναχισμόςΟι Πατέρες και οι Μητέρες της ερήμουΟι άνδρες και οι γυναίκες που βγήκαν στις ερήμους της Αιγύπτου, της Παλαιστίνης και της Συρίας από τα τέλη του τρίτου αιώνα, για να ζήσουν μόνο για τον Θεό, και έκαναν, όπως έγραψε ο Μέγας Αθανάσιος, την έρημο πόλη. Ο Μέγας Αντώνιος πήγε πιο μακριά και έμεινε περισσότερο από όλους, και ο Βίος του που έγραψε ο Αθανάσιος γύρω στο 360 μετέφερε το ιδεώδες σε ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο. Γύρω τους αναπτύχθηκαν οι τρεις τρόποι ζωής που η Εκκλησία διατηρεί ακόμη: ο ερημίτης μόνος του, όπως ο Αντώνιος· η μικρή συνοδεία γύρω από έναν γέροντα, όπως στη Σκήτη υπό τον Όσιο Μακάριο τον Αιγύπτιο· και η κοινότητα υπό κανόνα, όπως την ίδρυσε ο Όσιος Παχώμιος στη Θηβαΐδα. Υπήρχαν Μητέρες όπως και Πατέρες, ανάμεσά τους η Συγκλητική, η Σάρρα και η Θεοδώρα. Όσα δίδαξαν παραδόθηκαν ως ρήσεις, σύντομες και κοφτές, που συγκεντρώθηκαν τον πέμπτο αιώνα στα Αποφθέγματα των Πατέρων· ο Παλλάδιος κατέγραψε όσα είδε ανάμεσά τους, και ο Όσιος Ιωάννης ο Κασσιανός μετέφερε τη διδασκαλία τους στη Δύση. Σχεδόν κάθε μεταγενέστερος λόγος της ορθόδοξης πνευματικότητας, για τα πάθη, για τη νήψη, για την ταπείνωση, ξεκινά από τον δικό τους.ΣημαντικόΜοναχισμόςΙερά Μονή της Αγίας Αικατερίνης (Σινά)Το αρχαιότερο χριστιανικό μοναστήρι του κόσμου που κατοικείται χωρίς διακοπή, χτισμένο στους πρόποδες του Όρους Σινά από τον αυτοκράτορα Ιουστινιανό (6ος αιώνας). Διαθέτει τη δεύτερη μεγαλύτερη συλλογή αρχαίων χειρογράφων στον κόσμο (μετά το Βατικανό), στην οποία περιλαμβάνονται και φύλλα του Σιναϊτικού Κώδικα. Φυλάσσει αναντικατάστατες εικόνες που επέζησαν της Εικονομαχίας, επειδή η μονή βρισκόταν σε έδαφος υπό μουσουλμανική κυριαρχία. Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.ΣημαντικόΜοναχισμόςΛαύρα της Αγίας Τριάδος του Αγίου ΣεργίουΗ πνευματική καρδιά της ρωσικής Ορθοδοξίας, που ίδρυσε ο Άγιος Σέργιος του Ραντονέζ το 1337 κοντά στη Μόσχα. Το ιερότερο μοναστήρι της Ρωσίας. Ο Άγιος Σέργιος ευλόγησε τον Δημήτριο Ντονσκόι πριν από τη μάχη του Κουλικόβο (1380). Εδώ ιστόρησε ο Ρουμπλιόφ την εικόνα του της Αγίας Τριάδος. Στεγάζει τη Θεολογική Ακαδημία της Μόσχας. Η Λαύρα, που έκλεισε το 1920 και ξανάνοιξε το 1946, παραμένει το κέντρο της ρωσικής πνευματικότητας.ΣημαντικόΜοναχισμόςΜορφές του μοναχισμούΟι τρόποι με τους οποίους βιώνεται ο μοναχικός βίος, όλοι παλαιότεροι από κάθε κανόνα που τους περιγράφει. Το κοινόβιο είναι αδελφότητα όπου όλα είναι κοινά, τράπεζα, εργασία και προσευχή, υπό έναν ηγούμενο, όπως το ίδρυσε ο Όσιος Παχώμιος στην Αίγυπτο, του έδωσε τους κανόνες του ο Μέγας Βασίλειος και τη βυζαντινή του μορφή ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης. Η λαύρα, όπως εκείνη που έχτισε ο Όσιος Σάββας ο Ηγιασμένος στην έρημο της Ιουδαίας, σκορπίζει τους μοναχούς της σε κελλιά γύρω από έναν ναό και τους συγκεντρώνει το Σάββατο και την Κυριακή. Η σκήτη είναι ένα χωριό από μικρά σπίτια γύρω από έναν κεντρικό ναό· το κελλί είναι ένα μόνο σπίτι με τον γέροντά του και έναν ή δύο υποτακτικούς· και ο ερημίτης ζει μόνος, όπως ζουν ακόμη ορισμένοι στους γκρεμούς του νότιου άκρου του Άθω. Ο ιδιόρρυθμος τρόπος, όπου κάθε μοναχός είχε δικά του χρήματα και δικό του τραπέζι, διαδόθηκε στο Άγιον Όρος στον ύστερο Μεσαίωνα και έληξε εκεί το 1992, όταν η τελευταία τέτοια μονή επανήλθε στην κοινοβιακή ζωή.ΣημαντικόΜοναχισμόςΌπτινα ΠούστινΟνομαστό ρωσικό μοναστήρι στην περιοχή της Καλούγκα, φημισμένο για την παράδοση της πνευματικής γεροντείας (στάρτσεστβο) τον 19ο αιώνα. Γέροντες όπως ο Λέων (Λεωνίδας), ο Μακάριος, ο Αμβρόσιος και ο Νεκτάριος προσέλκυαν προσκυνητές από όλα τα κοινωνικά στρώματα: ο Ντοστογιέφσκι, ο Γκόγκολ και ο Τολστόι το επισκέφθηκαν όλοι. Ο στάρετς Ζωσιμάς στους Αδελφούς Καραμάζοφ έχει ως πρότυπο τον Γέροντα Αμβρόσιο. Άνοιξε ξανά στα τέλη της σοβιετικής εποχής.ΜοναχισμόςΜοναχική κουράΗ ακολουθία με την οποία γίνεται κάποιος μοναχός ή μοναχή, με την κοπή των μαλλιών σταυροειδώς, ως πρώτη προσφορά ολόκληρου του εαυτού. Γίνεται σε βαθμίδες. Ο δόκιμος γίνεται ρασοφόρος: λαμβάνει το μαύρο ράσο και συνήθως νέο όνομα, χωρίς να δώσει υποσχέσεις. Το μικρό σχήμα φέρνει τις υποσχέσεις της υπακοής, της παρθενίας και της ακτημοσύνης, τον μανδύα και ένα κομποσκοίνι, που στην ακολουθία ονομάζεται μάχαιρα του Πνεύματος. Το μεγάλο σχήμα, που ορισμένοι το λαμβάνουν μόνο κοντά στον θάνατο, είναι το πλήρες αγγελικό σχήμα. Η ακολουθία λέγεται δεύτερο βάπτισμα, επειδή ο κειρόμενος αποπλένεται από όσα προηγήθηκαν και αρχίζει από την αρχή, και η Εκκλησία ψάλλει επάνω του την παραβολή του ασώτου υιού και τον Πατέρα που έτρεξε να τον προϋπαντήσει.ΜοναχισμόςΤα μοναστήρια των ΜετεώρωνΤα μοναστήρια που χτίστηκαν πάνω στους βραχώδεις στύλους από ψαμμίτη, στη Θεσσαλία, όπου ερημίτες ζούσαν στις σπηλιές από τον ενδέκατο αιώνα και ο Όσιος Αθανάσιος ο Μετεωρίτης, που ήρθε από το Άγιον Όρος, ίδρυσε το Μεγάλο Μετέωρο τον δέκατο τέταρτο. Κάποτε ήταν περισσότερα από είκοσι· έξι ζουν ακόμη. Ως τη δεκαετία του 1920 ο μόνος τρόπος για να ανέβει κανείς σε αρκετά από αυτά ήταν μια ανεμόσκαλα ή ένα δίχτυ που το ανέβαζε ένα βαρούλκο, και λέγεται ότι οι μοναχοί, όταν τους ρωτούσαν πότε αλλάζουν το σχοινί, απαντούσαν: όταν ο Κύριος το αφήσει να σπάσει. Η UNESCO τα ενέγραψε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς το 1988. Σήμερα προσελκύουν πλήθη επισκεπτών, και τηρούν ακόμη τον κύκλο των ακολουθιών, τις νηστείες και τη σιωπή για τις οποίες χτίστηκαν τόσο μακριά από τη γη.