Μορφές του μοναχισμού

Οι τρόποι με τους οποίους βιώνεται ο μοναχικός βίος, όλοι παλαιότεροι από κάθε κανόνα που τους περιγράφει. Το κοινόβιο είναι αδελφότητα όπου όλα είναι κοινά, τράπεζα, εργασία και προσευχή, υπό έναν ηγούμενο, όπως το ίδρυσε ο Όσιος Παχώμιος στην Αίγυπτο, του έδωσε τους κανόνες του ο Μέγας Βασίλειος και τη βυζαντινή του μορφή ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης. Η λαύρα, όπως εκείνη που έχτισε ο Όσιος Σάββας ο Ηγιασμένος στην έρημο της Ιουδαίας, σκορπίζει τους μοναχούς της σε κελλιά γύρω από έναν ναό και τους συγκεντρώνει το Σάββατο και την Κυριακή. Η σκήτη είναι ένα χωριό από μικρά σπίτια γύρω από έναν κεντρικό ναό· το κελλί είναι ένα μόνο σπίτι με τον γέροντά του και έναν ή δύο υποτακτικούς· και ο ερημίτης ζει μόνος, όπως ζουν ακόμη ορισμένοι στους γκρεμούς του νότιου άκρου του Άθω. Ο ιδιόρρυθμος τρόπος, όπου κάθε μοναχός είχε δικά του χρήματα και δικό του τραπέζι, διαδόθηκε στο Άγιον Όρος στον ύστερο Μεσαίωνα και έληξε εκεί το 1992, όταν η τελευταία τέτοια μονή επανήλθε στην κοινοβιακή ζωή.