Εσχατολογία και μετά θάνατον ζωή
8 θέματα
ΣημαντικόΕσχατολογία και μετά θάνατον ζωήΑποκατάσταση των πάντωνΗ διδασκαλία ότι στο τέλος όλα τα λογικά κτίσματα, ακόμη και οι δαίμονες, θα αποκατασταθούν και η τιμωρία θα λάβει τέλος. Συνδέεται πρωτίστως με τον Ωριγένη, και σε αυτή τη μορφή καταδικάστηκε: οι αναθεματισμοί που εκδόθηκαν στην Κωνσταντινούπολη επί Ιουστινιανού και πέρασαν στην Ε΄ Οικουμενική Σύνοδο κατονομάζουν μαζί την προΰπαρξη των ψυχών και την αποκατάσταση, γιατί στον Ωριγένη τα δύο πάνε μαζί. Η δυσκολία, που η Εκκλησία δεν την έκρυψε ποτέ, είναι ότι ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης χρησιμοποιεί γλώσσα καθολικής αποκατάστασης, και είναι άγιος και Πατέρας της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου. Η ορθόδοξη διέξοδος δεν είναι ούτε να επέμβει κανείς στα κείμενά του ούτε να τον ακολουθήσει σε αυτό: εκείνο που καταδικάζεται είναι το ωριγενιστικό σύστημα, και η Εκκλησία προσεύχεται για όλους, αρνούμενη όμως να υποσχεθεί ό,τι δεν της έχει ειπωθεί.ΣημαντικόΕσχατολογία και μετά θάνατον ζωήΓιατί δεν υπάρχει καθαρτήριοΗ Ορθοδοξία προσεύχεται για τους κεκοιμημένους και πιστεύει ότι οι προσευχές αυτές τους ωφελούν, και ποτέ δεν δίδαξε καθαρτήριο. Η λατινική διδασκαλία προϋποθέτει έναν τόπο πρόσκαιρης ποινής, όπου εξοφλείται ένα χρέος ικανοποίησης που οφείλεται ακόμη μετά τη συγχώρηση, και καθένα από τα σκέλη της είναι ξένο προς το ορθόδοξο φρόνημα: ότι η αμαρτία αφήνει ένα ποσό ποινής προς έκτιση, ότι η έκτιση γίνεται σε ξεχωριστό τόπο, και ότι η διάρκειά της μπορεί να υπολογιστεί ή να συντομευθεί με συγχωροχάρτια. Η Ορθοδοξία μιλά αντίθετα για ψυχές που αναμένουν την Κρίση μέσα σε μια πρόγευση όσων έρχονται, βοηθούμενες από τις προσευχές της Εκκλησίας, και αρνείται να πει περισσότερα. Αυτό ακριβώς υποστήριξε στη Σύνοδο της Φλωρεντίας ο Άγιος Μάρκος Εφέσου ο Ευγενικός, και αρνήθηκε να υπογράψει.ΣημαντικόΕσχατολογία και μετά θάνατον ζωήΕσχατολογία (τα έσχατα)Όσα ομολογεί η Εκκλησία για το τέλος. Κατά το Σύμβολο της Πίστεως, ο Χριστός θα έλθει πάλι με δόξα να κρίνει ζώντες και νεκρούς, και η βασιλεία Του δεν θα έχει τέλος, και εμείς προσδοκούμε ανάσταση νεκρών και ζωή του μέλλοντος αιώνος. Η Ορθοδοξία διδάσκει μερική κρίση κατά τον θάνατο και κοινή ανάσταση και Μέλλουσα Κρίση κατά τη Δευτέρα Παρουσία, και είναι σκόπιμα επιφυλακτική ως προς τις λεπτομέρειες όσων μεσολαβούν ανάμεσά τους.ΣημαντικόΕσχατολογία και μετά θάνατον ζωήΗ Δευτέρα Παρουσία του ΧριστούΗ ορθόδοξη εσχατολογία ομολογεί την ορατή και ένδοξη επάνοδο του Χριστού στο τέλος της ιστορίας. Το Σύμβολο της Πίστεως λέει: «Καὶ πάλιν ἐρχόμενον μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς, οὗ τῆς βασιλείας οὐκ ἔσται τέλος». Η Ορθοδοξία αποφεύγει τις λεπτομερείς εικασίες για τα έσχατα και απορρίπτει τον χιλιασμό (επίγεια βασιλεία 1000 ετών). Το βάρος πέφτει στην ετοιμότητα μέσω της μετανοίας.ΣημαντικόΕσχατολογία και μετά θάνατον ζωήΗ κοινή ανάστασηΚατά τη Δευτέρα Παρουσία όλοι οι νεκροί θα αναστηθούν σωματικά, όχι απλώς πνευματικά. Το σώμα της αναστάσεως θα είναι μεταμορφωμένο και άφθαρτο (Α΄ Κορ. 15). Ολόκληρος ο άνθρωπος, σώμα και ψυχή, μετέχει είτε στην αιώνια κοινωνία με τον Θεό (παράδεισος) είτε στον χωρισμό από τον Θεό (κόλαση). Γι’ αυτό η Ορθοδοξία επιμένει στην ταφή και όχι στην αποτέφρωση.ΣημαντικόΕσχατολογία και μετά θάνατον ζωήΠροσευχή για τους κεκοιμημένουςΗ Εκκλησία προσεύχεται για τους νεκρούς της, και το κάνει από την αρχή: οι κεκοιμημένοι μνημονεύονται σε κάθε Θεία Λειτουργία, για αυτούς εξάγονται μερίδες στην Προσκομιδή, και οι επιμνημόσυνες ακολουθίες, το μνημόσυνο και το τρισάγιο για τους κεκοιμημένους, τελούνται την τρίτη, την ένατη και την τεσσαρακοστή ημέρα και στη συμπλήρωση του έτους. Βραστό σιτάρι, τα κόλλυβα, ευλογείται και τρώγεται, γιατί ο κόκκος πρέπει να πέσει στη γη και να πεθάνει. Η Ορθοδοξία βεβαιώνει ότι οι προσευχές αυτές ωφελούν τους κεκοιμημένους και δεν εξηγεί πώς: αρνείται να περιγράψει μηχανισμό, τόπο καθαρμού ή τιμολόγιο ικανοποίησης, και φρονεί ότι η κατάσταση των κεκοιμημένων δεν οριστικοποιείται πριν από τη Μέλλουσα Κρίση.Εσχατολογία και μετά θάνατον ζωήΤα εναέρια τελώνιαΔιήγηση για όσα συναντά η ψυχή μετά τον θάνατο: μια άνοδος μέσα από τον αέρα, κατά την οποία οι δαίμονες φέρνουν κατηγορίες, αμαρτία προς αμαρτία, και οι άγγελοι που οδηγούν την ψυχή απαντούν με όσα εκείνη έχει μετανοήσει. Ο αρχαιότερος μάρτυράς της είναι ο Μέγας Αθανάσιος, που διηγείται πώς ο Μέγας Αντώνιος, αρπαγμένος την ώρα της προσευχής, είδε τον εαυτό του να οδηγείται μέσα από τον αέρα, ενώ πικρά και φοβερά όντα στέκονταν στον δρόμο του και ζητούσαν λόγο για τη ζωή του. Εξιστορείται πληρέστερα στον Βίο του Οσίου Βασιλείου του Νέου, όπου η μακαρία Θεοδώρα περιγράφει πώς πέρασε είκοσι τελώνια, και η Εκκλησία την κάνει προσευχή σε κάθε Μεσονυκτικό του Σαββάτου με τα λόγια του μάρτυρα Ευστρατίου, που παρατίθενται παρακάτω. Μια ομιλία για την έξοδο της ψυχής την εκθέτει εκτενώς και τυπωνόταν επί μακρόν στο σλαβονικό Ψαλτήριο με το όνομα του Αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας, αν και δεν είναι δική του· τον 19ο αιώνα την υπερασπίστηκαν ο Άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσανίνωφ και ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος, και ο Όσιος Θεοφάνης προειδοποιούσε ότι, όσο παράλογα κι αν φαίνονται τα τελώνια στους σοφούς αυτού του κόσμου, εκείνοι δεν θα αποφύγουν να περάσουν από αυτά. Αμφισβητείται επίσης σοβαρά μέσα στην Εκκλησία, και αληθεύουν και τα δύο. Καμία σύνοδος δεν την έχει ορίσει, κανένα Σύμβολο Πίστεως δεν την αναφέρει, και οι ορθόδοξοι θεολόγοι διαφωνούν για το κατά πόσο πρόκειται για όραμα δοσμένο στη γλώσσα των οραμάτων. Ο ιστότοπος αυτός την καταγράφει ως ισχυρό νήμα της παράδοσης, όχι ως δόγμα, και όχι ως κάτι που είναι υποχρεωμένος κανείς να φανταστεί.Εσχατολογία και μετά θάνατον ζωήΜερική κρίση και τελώνιαΜε τον θάνατο η ψυχή υφίσταται μια μερική κρίση. Ένα σκέλος της ορθόδοξης παράδοσης περιγράφει «εναέρια τελώνια», όπου οι δαίμονες κατηγορούν την ψυχή και οι άγγελοι την υπερασπίζονται. Δεν πρόκειται για επίσημο δόγμα, αλλά για διδασκαλία διαδεδομένη στην πατερική και αγιολογική γραμματεία. Η τελική κατάσταση καθορίζεται στη Μέλλουσα Κρίση.