Σωτηριολογία (η σωτηρία)

Η σωτηρία, κατά την ορθόδοξη αντίληψη, είναι θεραπεία και απελευθέρωση πριν γίνει αθώωση. Η αμαρτία είναι αρρώστια και ο θάνατος αιχμαλωσία, και ο Χριστός είναι ο ιατρός που αναλαμβάνει την ασθένεια και ο νικητής που συντρίβει τη φυλακή: «θανάτῳ θάνατον πατήσας», όπως ψάλλει το πασχαλινό τροπάριο κάθε μέρα επί σαράντα ημέρες. Ο Σταυρός είναι η πληρέστερη πράξη αγάπης και η ήττα του διαβόλου, και η Ανάσταση είναι το νόημά του. Οι Πατέρες χρησιμοποιούν ελεύθερα τη γλώσσα του λύτρου και της θυσίας, αλλά ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος ρωτά σε ποιον καταβλήθηκε το λύτρο και απαντά: όχι στον διάβολο, ούτε σε έναν Πατέρα που το απαίτησε. Η ορθόδοξη παράδοση δεν έκανε ποτέ την ικανοποίηση της θείας δικαιοσύνης κέντρο της ερμηνείας της σωτηρίας, όπως έκανε η λατινική Δύση μετά τον Άνσελμο. Το τέλος της σωτηρίας δεν είναι μια αλλαγμένη ετυμηγορία αλλά ένας αλλαγμένος άνθρωπος: η θέωση.