Αρειανισμός

Η διδασκαλία του Αρείου, πρεσβυτέρου της Αλεξάνδρειας, ότι ο Υιός του Θεού είναι το πρώτο και μεγαλύτερο από τα κτίσματα, μέσω του οποίου ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, αλλά κτίσμα: «ἦν ποτε ὅτε οὐκ ἦν». Την έβαλε σε λαϊκά τραγούδια, και τα τραγουδούσαν ναυτικοί και μυλωνάδες. Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος την καταδίκασε το 325 και ενέγραψε στο Σύμβολο το «ομοούσιος», και επί μισό αιώνα έπειτα φαινόταν ότι η Νίκαια είχε χάσει: οι αυτοκράτορες ευνοούσαν τις αρειανικές και ημιαρειανικές μερίδες, ο Μέγας Αθανάσιος εξορίστηκε πέντε φορές, και μετά τις συνόδους του 359 ο Άγιος Ιερώνυμος έγραψε ότι ολόκληρη η οικουμένη στέναξε και έμεινε έκπληκτη που βρέθηκε αρειανή. Οι Γότθοι εκχριστιανίστηκαν από έναν αρειανό ιεραπόστολο, και έτσι τα βασίλεια που διαδέχθηκαν τη Ρώμη στη Δύση ξεκίνησαν αρειανά. Η Β΄ Οικουμενική Σύνοδος το 381 της έθεσε τέλος μέσα στην αυτοκρατορία.