Αποφατική θεολογία

Η θεολογία που μιλά για τον Θεό λέγοντας τι δεν είναι, επειδή ό,τι μπορεί να συλλάβει ο ανθρώπινος νους είναι λιγότερο από τον Θεό. Ο Μωυσής «εἰσῆλθεν εἰς τὸν γνόφον, οὗ ἦν ὁ Θεός» (Έξ. 20, 21), και ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης ερμηνεύει αυτόν τον γνόφο ως τον τόπο όπου σταματά η γνώση και αρχίζει η συνάντηση. Το έργο του Αρεοπαγίτη Περί μυστικής θεολογίας ανεβαίνει με αρνήσεις ώσπου να αρνηθεί ακόμη και τις αρνήσεις. Αυτό δεν είναι αγνωστικισμός ούτε σιωπή για χάρη της σιωπής: φυλάει τον νου από το να κάνει είδωλο τις δικές του έννοιες, και είναι δρόμος προς την ένωση, όχι τείχος. Η Θεία Λειτουργία το λέει με την προσευχή της: «Σὺ γὰρ εἶ Θεὸς ἀνέκφραστος, ἀπερινόητος, ἀόρατος, ἀκατάληπτος». Η θετική, καταφατική θεολογία δεν καταργείται από αυτό (ο Θεός είναι αληθινά αγαθός και αληθινά Πατέρας), αλλά λέγεται πάντοτε με τη γνώση ότι η πραγματικότητα είναι κάτι περισσότερο από τη λέξη.