Τα οκτώ πάθη (λογισμοί)

Οι οκτώ γενικότατοι λογισμοί μέσα από τους οποίους πολεμείται η ψυχή, όπως τους κατέγραψε ο Ευάγριος ο Ποντικός από την εμπειρία της αιγυπτιακής ερήμου: γαστριμαργία, πορνεία, φιλαργυρία, λύπη, οργή, ακηδία, δηλαδή η μεσημεριανή κόπωση που κάνει το κελλί αβάσταχτο, κενοδοξία και υπερηφάνεια. Ο Όσιος Ιωάννης ο Κασσιανός μετέφερε τον κατάλογο στη Δύση, όπου αργότερα συγχωνεύθηκε στα επτά θανάσιμα αμαρτήματα, αλλά η Ανατολή τον κράτησε ως χάρτη μιας μάχης και όχι ως κατάλογο εγκλημάτων. Εκείνο που παρακολουθούσαν οι Πατέρες ήταν ο τρόπος με τον οποίο ένας λογισμός γίνεται πάθος, και ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος τον περιγράφει σε στάδια: η προσβολή, ο συνδυασμός, δηλαδή η συνομιλία μαζί της, η συγκατάθεση, η αιχμαλωσία, η πάλη και τελικά το ίδιο το πάθος, μια έξη χαραγμένη στην ψυχή. Κάθε πάθος έχει το φάρμακό του, τη νηστεία κατά της γαστριμαργίας, την ελεημοσύνη κατά της φιλαργυρίας, την ταπείνωση κατά της υπερηφάνειας, και ο σκοπός είναι η απάθεια: όχι η απουσία συναισθήματος, αλλά η ελευθερία από την κυριαρχία όσων αισθάνεται κανείς.