Η Φιλοκαλία

Ανθολογία κειμένων για τη νήψη και την προσευχή, γραμμένων από τον 4ο ως τον 15ο αιώνα από περίπου τριάντα έξι Πατέρες, από την έρημο της Αιγύπτου ως τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά και τους ησυχαστές της γενιάς του· τη συγκέντρωσαν ο Όσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης και ο Άγιος Μακάριος Κορίνθου, και τυπώθηκε στη Βενετία το 1782. Ο πλήρης τίτλος της λέει σε τι αποσκοπεί: «Φιλοκαλία τῶν ἱερῶν νηπτικῶν, συνερανισθεῖσα παρὰ τῶν ἁγίων καὶ θεοφόρων Πατέρων ἡμῶν, ἐν ᾗ, διὰ τῆς κατὰ τὴν πρᾶξιν καὶ θεωρίαν ἠθικῆς φιλοσοφίας ὁ νοῦς καθαίρεται, φωτίζεται, καὶ τελειοῦται». Διδάσκει τη φυλακή της καρδιάς, τον πόλεμο με τα πάθη και την Ευχή του Ιησού, και προϋποθέτει αναγνώστη που έχει πνευματικό πατέρα. Το όνομα είναι παλαιότερο από το βιβλίο: ο Μέγας Βασίλειος και ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος το είχαν δώσει στην ανθολογία τους από τα έργα του Ωριγένη. Η σλαβονική μετάφραση του Οσίου Παϊσίου Βελιτσκόφσκι, η Ντομπροτολιούμπιε, έφτασε στη Ρωσία το 1793 και είναι το βιβλίο που κουβαλά ο προσκυνητής των «Περιπετειών ενός προσκυνητού», ενώ ο Όσιος Θεοφάνης ο Έγκλειστος έκανε μια εκτενέστερη ρωσική. Η αγγλική μετάφραση από τα ελληνικά κυκλοφόρησε σε τέσσερις τόμους από το 1979 ως το 1995, και ο πέμπτος το 2023.