Ορθοδοξία υπό οθωμανική κυριαρχία

Οι τέσσερις και πλέον αιώνες κατά τους οποίους οι Ορθόδοξοι των Βαλκανίων, της Μικράς Ασίας και της Μέσης Ανατολής έζησαν υπό τους Οθωμανούς σουλτάνους, από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης ώσπου τα βαλκανικά έθνη κέρδισαν ένα ένα την ελευθερία τους, στη διάρκεια του δέκατου ένατου αιώνα και ως τους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912. Ο σουλτάνος έκανε τον Οικουμενικό Πατριάρχη κεφαλή όλων των Ορθοδόξων της αυτοκρατορίας, του Ρουμ μιλλέτ, υπεύθυνο γι’ αυτούς στα κοσμικά όπως και στα πνευματικά, πράγμα που έδωσε στην Εκκλησία και προστατευμένη θέση και πολιτικό βάρος: οι πατριάρχες εκθρονίζονταν κατά βούληση, και ο Γρηγόριος Ε΄ απαγχονίστηκε το 1821. Οι χριστιανοί πλήρωναν βαρύτερους φόρους, δεν μπορούσαν να φέρουν όπλα και στα Βαλκάνια έδιναν αγόρια στο παιδομάζωμα. Όσοι θανατώθηκαν επειδή αρνήθηκαν το Ισλάμ ή επειδή επέστρεψαν στον Χριστό αφού Τον είχαν αρνηθεί είναι οι Νεομάρτυρες. Η Εκκλησία διαφύλαξε την πίστη, τη γλώσσα και τα σχολεία, και στο τέλος της περιόδου οι Κολλυβάδες, ανάμεσά τους ο Όσιος Νικόδημος ο Αγιορείτης και ο Άγιος Μακάριος Κορίνθου, της χάρισαν τη Φιλοκαλία των Ιερών Νηπτικών.