Ησυχασμός

Η παράδοση της ησυχίας, στην οποία ο μοναχός φυλάγει τον νου από κάθε λογισμό, τον κατεβάζει στην καρδιά και προσεύχεται εκεί αδιάλειπτα, πάνω απ’ όλα με την Ευχή του Ιησού. Οι ρίζες της βρίσκονται στην έρημο και στον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος, που έγραψε ότι ο ησυχαστής αγωνίζεται να περιορίσει το ασώματο μέσα στον οίκο του σώματος. Ύστεροι βυζαντινοί συγγραφείς, ανάμεσά τους ο Όσιος Γρηγόριος ο Σιναΐτης, δίδαξαν μια σωματική άσκηση που τη συνοδεύει: κάθισμα χαμηλά, το κεφάλι σκυμμένο, η αναπνοή επιβραδυμένη μαζί με τα λόγια της ευχής. Την ονόμαζαν βοήθημα και ποτέ το ίδιο το ζητούμενο. Όταν ο Βαρλαάμ ο Καλαβρός χλεύασε τους μοναχούς ως ομφαλοψύχους, ανθρώπους με την ψυχή στον ομφαλό, και αρνήθηκε ότι το φως που έβλεπαν μπορούσε να είναι φως του ίδιου του Θεού, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς απάντησε με τις Τριάδες υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων, και οι σύνοδοι της Κωνσταντινούπολης μεταξύ 1341 και 1351 τον δικαίωσαν: το φως του Θαβώρ είναι η άκτιστη δόξα του Θεού, και όσοι έχουν καθαρθεί μπορούν να το δουν. Η παράδοση πέρασε στον Βορρά με τους μαθητές του Οσίου Γρηγορίου του Σιναΐτη και αναζωπυρώθηκε τον δέκατο όγδοο αιώνα με τον Όσιο Παΐσιο Βελιτσκόφσκυ και, μετά από αυτόν, με την Όπτινα.