წმიდა საიდუმლოებები
7 თემა
უმთავრესიწმიდა საიდუმლოებებიევქარისტიის საიდუმლო (ზიარება)ქრისტეს ხორცისა და სისხლის საიდუმლო, ეკლესიის ცხოვრების ცენტრი, და მართლმადიდებლური გაგებით არა ქრისტეს სიმბოლო, არამედ თავად ქრისტე: შეწირული პური და ღვინო ეპიკლეზისის დროს სულიწმიდის მიერ მის ჭეშმარიტ ხორცად და სისხლად იცვლება. ეკლესია, როგორც წესი, თავს იკავებდა იმის განსაზღვრისგან, თუ როგორ; იერუსალიმის 1672 წლის კრებამ გამოიყენა სიტყვა „მეტუსიოსისი“, ხოლო უფრო ძველი და გავრცელებული სიტყვა უბრალოდ შეცვლაა. პური საფუარიანია, როგორც ეს აღმოსავლეთში ყოველთვის იყო, ხოლო ზიარების წინ ბარძიმში თბილ წყალს ასხამენ. მორწმუნენი, ჩვილთა ჩათვლით, ხორცსა და სისხლს ერთად, კოვზით იღებენ, წინა ღამიდან უზმოდ, ლოცვით მომზადებულნი და, ადგილობრივი პრაქტიკის მიხედვით, აღსარებით. რამდენად ხშირად უნდა ვეზიაროთ, ამაზე ყოველ ეპოქაში დაობდნენ, და წმიდანები, როგორც წესი, უფრო ხშირი ზიარების მხარეს იდგნენ.უმთავრესიწმიდა საიდუმლოებებინათლისღების საიდუმლოქრისტესთან ერთად დაფლვა და მასთან ერთად აღდგომა, წყალში: საიდუმლო, რომლითაც ადამიანი ეკლესიაში იშობა. მართლმადიდებლური წესი აკრძალვის ლოცვებით იწყება; მოსანათლი, ან ბავშვის შემთხვევაში ნათლია, დასავლეთისკენ ბრუნდება, უარყოფს სატანას, სულს შეუბერავს და შეაფურთხებს მას, შემდეგ აღმოსავლეთისკენ ბრუნდება, ქრისტეს უერთდება და მრწამსს წარმოთქვამს. იკურთხება წყალი, მოსანათლს ზეთს სცხებენ და სამგზის შთაყურყუმალავებენ მამისა და ძისა და სულისა წმიდის სახელით. მაშინვე მოსდევს თეთრი სამოსელი, ჯვარი, მირონცხება და პირველი ზიარება, ხოლო თმის რამდენიმე კულულს პირველ შესაწირავად კვეცენ. ჩვილებს ნათლავენ და აზიარებენ, როგორც ეკლესიის სრულ წევრებს. მრწამსი აღიარებს ერთ ნათლისღებას ცოდვათა მოსატევებლად, ხოლო სხვა ეკლესიებიდან მოსულნი ნათლისღებით ან, იკონომიით, მირონცხებით ან სარწმუნოების აღსარებით მიიღებიან, როგორც ამას ადგილობრივი პრაქტიკა განსაზღვრავს.მნიშვნელოვანიწმიდა საიდუმლოებებიმირონცხების საიდუმლო (კონფირმაცია)ცხება, რომელიც ნათლისღებას მაშინვე მოსდევს, სიტყვებით, რომ ეს სულიწმიდის ნიჭის ბეჭედია; მირონს სცხებენ შუბლზე, თვალებზე, ნესტოებზე, პირზე, ყურებზე, მკერდზე, ხელებსა და ფეხებზე: ყოველი ქრისტიანის პირადი სულთმოფენობა. დასავლეთმა იგი ნათლისღებას გამოყო და მოზარდობის ასაკამდე გადადო, როგორც კონფირმაცია; აღმოსავლეთმა იგი ნათლისღებასთან ერთ წესად შეინარჩუნა, ამიტომ ჩვილი ერთსა და იმავე დღეს ინათლება, მირონს იცხებს და ეზიარება. თავად მირონს ეკლესიის პატრიარქი აკურთხებს (კონსტანტინოპოლში დიდ ხუთშაბათს, და იქიდან მრავალ ეკლესიას ეგზავნება) ზეთისა და ათობით სურნელოვანი ნივთიერებისგან, რათა ყოველი ქრისტიანი ისეთი ზეთით იყოს ცხებული, რომელიც მას მთელ ეკლესიასთან აკავშირებს. მირონცხებით მიიღება აგრეთვე მრავალი მოქცეული.მნიშვნელოვანიწმიდა საიდუმლოებებისინანულის საიდუმლო (აღსარება)სინანულის საიდუმლო, რომელშიც ნათლისღების შემდეგ ჩადენილი ცოდვები აღიარებული და მიტევებული ხდება. მონანული ქრისტეს ხატის წინ დგას, მღვდელი კი ხშირად მის გვერდით და არა პირისპირ, ხოლო სლავური წესი მღვდელს პირდაპირ ათქმევინებს, რომ აქ ქრისტე უხილავად დგას და აღსარებას იღებს, თავად კი მხოლოდ მოწმეა. ბოლოს მღვდელი მონანულს თავზე ეპიტრაქილს დააფარებს და შენდობის ლოცვას წაიკითხავს. მართლმადიდებლური გაგება სამკურნალოა და არა სასამართლო: მღვდელი ექიმია, აღსარება კი მკურნალობა, და ამიტომაა, რომ იგი ასე ხშირად სულიერი მამის რჩევასთან არის დაკავშირებული. ადრეულ ეკლესიაში ცოდვებს საჯაროდ აღიარებდნენ; პირადი აღსარება მონასტრებიდან აღმოცენდა.მნიშვნელოვანიწმიდა საიდუმლოებებიმღვდლობის საიდუმლო (ხელდასხმა)საიდუმლო, რომლითაც ეკლესია თავის დიაკვნებს, მღვდლებსა და ეპისკოპოსებს გამოარჩევს, ეპისკოპოსის ხელდასხმით საღმრთო ლიტურგიის დროს, თითოეულს მსახურების იმ მომენტში, რომელიც მის ხარისხს ეკუთვნის. ეპისკოპოსს რამდენიმე ეპისკოპოსი ხელს დაასხამს, და სწორედ ესაა სამოციქულო მემკვიდრეობა პრაქტიკაში: არა კერძო წარმომავლობის ხაზი, არამედ მთელი კრებულის აღიარება. მკითხველები და იპოდიაკვნები საკურთხევლის გარეთ იკურთხებიან. დაქორწინებული მამაკაცი შეიძლება დიაკვნად ან მღვდლად იქნეს ხელდასხმული, მაგრამ ხელდასხმის შემდეგ ქორწინება აღარ შეიძლება, ხოლო ტრულის (მეხუთე-მეექვსე) კრების შემდეგ ეპისკოპოსებს უქორწინებელთაგან, პრაქტიკულად ბერებიდან, ირჩევენ. ყოველ ხელდასხმაზე ეპისკოპოსი წარმოთქვამს: „ღირს არს!“ (ბერძნულად „აქსიოს“), სამღვდელოება და გუნდი კი მას იმეორებენ. დიაკონისათა უძველესი წესი, რომელსაც წმიდა ოლიმპიადა ეკუთვნოდა, შუა საუკუნეებში გამოვიდა ხმარებიდან.მნიშვნელოვანიწმიდა საიდუმლოებებიქორწინების საიდუმლო (ჯვრისწერა)მამაკაცისა და ქალის ქრისტეში ერთად ქმნის საიდუმლო, რომლის ცენტრიც აღთქმათა გაცვლა კი არ არის (მართლმადიდებლურ წესში ასეთი არ არსებობს), არამედ გვირგვინის დადგმა. მღვდელი პატარძალსა და სიძეს თავზე გვირგვინებს ადგამს, მცირე სამეფოს გვირგვინებსა და მოწამეთა გვირგვინებს, რადგან ქორწინება სხვისთვის გაღებული სიცოცხლეა. ისინი საერთო სასმისიდან სვამენ და მათ სამგზის შემოატარებენ ანალოღიის გარშემო, ვიდრე ეკლესია მოწამეთა საგალობლებს გალობს. წმიდა პავლე მოციქული ქორწინებას დიდ საიდუმლოს უწოდებს ქრისტესა და ეკლესიის მიმართ. მართლმადიდებელი ეკლესია იკონომიით უშვებს მეორე და მესამე ქორწინებას, განქორწინების ან მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, სინანულის ხასიათის წესით, მეოთხეს კი კრძალავს. სხვა ქრისტიანებთან შერეული ქორწინება დაშვებულია; ქრისტიანობის გარეთ ქორწინება არ იკურთხება.წმიდა საიდუმლოებებიზეთისცხების საიდუმლო (ზეთის კურთხევა)სნეულთა ცხება სულისა და ხორცის განსაკურნებლად და ცოდვათა მისატევებლად, როგორც ამას წმიდა იაკობ მოციქული ეკლესიის ხუცესებს უბრძანებს. სრულ წესს შვიდი მღვდელი აღასრულებს, სამოციქულოდან შვიდი და სახარებიდან შვიდი საკითხავით, შვიდი ლოცვითა და შვიდი ცხებით; პრაქტიკაში მას ხშირად ნაკლები მღვდელი აღასრულებს. იგი მხოლოდ მომაკვდავთათვის არ არის, როგორც დასავლეთში დამკვიდრდა: მართლმადიდებელ ეკლესიაში მას ყველა სნეულს აძლევენ, ხოლო დიდ ოთხშაბათს საღამოს მთელ მრევლს სთავაზობენ აღდგომისთვის მოსამზადებლად, რადგან ყველა სნეულია. ლოცვებში მოიხსენიებიან უვერცხლო მკურნალი წმიდანები, მათ შორის წმიდა პანტელეიმონი.