კრებები და მათი კანონები
12 თემა
უმთავრესიკრებები და მათი კანონებიI მსოფლიო საეკლესიო კრება (ნიკეა, 325)მთელი ეკლესიის პირველი კრება, რომელიც კონსტანტინემ 325 წელს ნიკეაში მოიწვია, როცა არიოზის გამო ატეხილმა დავამ აღმოსავლეთი გაყო. ეკლესია იხსენიებს სამას თვრამეტ მამას, აბრაამის სახლეულის რიცხვს დაბადების წიგნიდან; ისტორიკოსები ცოტა ნაკლებს ითვლიან. კრებამ დაგმო არიოზი, დაწერა მრწამსის პირველი ნაწილი, რომლის ცენტრშიც სიტყვა ჰომოუსიოსი, ერთარსი, დგას, და დაადგინა, რომ ყველა ეკლესიამ აღდგომა ერთსა და იმავე კვირა დღეს უნდა აღნიშნოს, იუდეური პასექის გამოთვლისგან დამოუკიდებლად. მისი ოცი კანონი აწესრიგებს დიდი კათედრების უფლებებს, დაცემულთა ხელახლა მიღებას და იმას, თუ რატომ არავინ იდრეკს მუხლს კვირა დღეს. კრებამ დავა არ დაასრულა; ეკლესიას ორმოცდაათი წელი დასჭირდა იმის მისაღებად, რაც მან თქვა, და სწორედ ამ მიღებამ, უფრო მეტად, ვიდრე თავად შეკრებამ, გახადა იგი მსოფლიო.უმთავრესიკრებები და მათი კანონებიIV მსოფლიო საეკლესიო კრება (ქალკედონი, 451)განსაზღვრა ქრისტეს ორი ბუნება, ღვთაებრივი და კაცობრივი, ერთ პიროვნებაში, „შეურწყმელად, შეუცვლელად, განუყოფლად, განუყრელად“. დაგმო ევტიქის სწავლება ერთი ბუნების შესახებ. 28-ე კანონმა კონსტანტინოპოლის კათედრას ძველი რომის თანაბარი პრივილეგიები მიანიჭა, თუმცა რიგით მის შემდეგ მეორედ დააყენა; რომმა ამ კანონის დამტკიცებაზე უარი თქვა, თუმცა სარწმუნოების განსაზღვრება მიიღო. კრებას 630 ეპისკოპოსი დაესწრო, ძველ კრებათა შორის უდიდესი.უმთავრესიკრებები და მათი კანონებიII მსოფლიო საეკლესიო კრება (კონსტანტინოპოლი, 381)ას ორმოცდაათი ეპისკოპოსის კრება, რომელიც 381 წელს კონსტანტინოპოლში, თეოდოსის დროს შეიკრიბა, მას შემდეგ, რაც არიანელი იმპერატორები აღარ იყვნენ. წმიდა გრიგოლ ღვთისმეტყველი კრებას ნაწილობრივ თავმჯდომარეობდა და მისი მსვლელობისას გადადგა. კრებამ აღიარა სულიწმიდის ღვთაებრიობა იმათ წინააღმდეგ, ვინც მას ქმნილებად აცხადებდა, და მრწამსს ის სახე მისცა, რომლითაც ეკლესია დღეს წარმოთქვამს: „უფალი და ცხოველს-მყოფელი, რომელი მამისაგან გამოვალს, მამისა თანა და ძისა თანა თაყუანის-იცემების და იდიდების“, და მუხლები ეკლესიის, ნათლისღების, აღდგომისა და მერმისი საუკუნის ცხოვრების შესახებ. მისმა მესამე კანონმა კონსტანტინოპოლის ეპისკოპოსს რომის შემდეგ პირველი ადგილი მიანიჭა, რადგან იგი ახალი რომი იყო, და აქედან იწყება ეკლესიათა რიგი. ეს მხოლოდ აღმოსავლეთის კრება იყო და მსოფლიო მაშინ გახდა, როცა ქალკედონმა იგი მიიღო.უმთავრესიკრებები და მათი კანონებიIII მსოფლიო საეკლესიო კრება (ეფესო, 431)431 წლის კრება, რომელიც იმის გადასაწყვეტად მოიწვიეს, არის თუ არა ქალწულისგან შობილი ღმერთი. კონსტანტინოპოლელი ნესტორი მის ქრისტესმშობლად, ქრისტეს დედად, სახელდებას ამჯობინებდა, წმიდა კირილე ალექსანდრიელმა კი უპასუხა, რომ მისთვის ღვთისმშობლის სახელის უარყოფა მისი ძის ორად გაყოფას ნიშნავდა. კირილემ კრება ანტიოქიელი ეპისკოპოსების ჩამოსვლამდე გახსნა და ნესტორი დაგმო; ანტიოქიელებმა ჩამოსვლისთანავე მეტოქე კრება გამართეს და კირილე დაგმეს; იმპერატორმა ორივე დააპატიმრა. 433 წლის შერიგების ფორმულა დასჭირდა, რომ ორი მხარე ერთი ქრისტეს ერთ აღსარებაზე შეთანხმებულიყო. ეფესოს ხალხი განაჩენს ქუჩებში ჩირაღდნებით შეეგება. მისი მეშვიდე კანონი კრძალავს ნიკეისას გარდა ყოველ სხვა მრწამსს, მერვემ კი კვიპროსის ეკლესიის დამოუკიდებლობა დაადასტურა.უმთავრესიკრებები და მათი კანონებიVII მსოფლიო საეკლესიო კრება (ნიკეა, 787)მეშვიდე და უკანასკნელი მსოფლიო კრება, რომელიც 787 წელს ნიკეაში შეიკრიბა დედოფალ ირინესა და პატრიარქ ტარასის დროს, მას შემდეგ, რაც წინა წლის პირველი ცდა ხატმებრძოლთა ერთგულმა ჯარისკაცებმა ჩაშალეს. კრებამ განსაზღვრა, რომ ქრისტეს, ღვთისმშობლის, ანგელოზთა და წმიდანთა წმიდა ხატები უნდა აღიმართოს და თაყვანი ეცეს მათ, და გაავლო ის განსხვავება, რომელზეც მთელი დავა ტრიალებდა: თაყვანისცემა, პროსკინესისი, შეიძლება მიეგოს ხატს, მსახურება კი, ლატრეია, მხოლოდ ღმერთს ეკუთვნის; ხოლო ხატისადმი მიგებული პატივი მასზე გადადის, ვინც მასზეა გამოსახული, წმიდა ბასილის სიტყვით. მისი საფუძველი განკაცებაა: ღმერთმა თავი ხილული გახადა, და მისი გამოსახვის უარყოფა იმის უარყოფაა, რომ იგი იხილეს. ხატმებრძოლეობა 815 წელს დაბრუნდა და 843 წელს საბოლოოდ დასრულდა, რასაც ეკლესია მართლმადიდებლობის ზეიმად აღნიშნავს.მნიშვნელოვანიკრებები და მათი კანონებიVI მსოფლიო საეკლესიო კრება (კონსტანტინოპოლი, 680-681)მოიწვია იმპერატორმა კონსტანტინე IV-მ და გაიმართა საიმპერატორო სასახლის გუმბათიან დარბაზში. კრებამ დაგმო მონოთელიტობა და მასთან დაკავშირებული ერთი მოქმედების სწავლება და განსაზღვრა, რომ ქრისტეს აქვს ორი ბუნებითი ნება და ორი ბუნებითი მოქმედება, განუყოფლად, შეუცვლელად, განუყრელად და შეურწყმელად, და რომ მისი კაცობრივი ნება მიჰყვება ღვთაებრივს არა როგორც მოწინააღმდეგე ან უხალისო, არამედ როგორც მას დამორჩილებული. საბუთი წმიდა მაქსიმე აღმსარებლისაა: ნება ბუნებას ეკუთვნის და არა პიროვნებას, ამიტომ ქრისტე, რომელსაც კაცობრივი ნება არ ექნებოდა, კაცი არ იქნებოდა, ხოლო რაც მას არ მიუღია, ის არ განუკურნავს. ტექსტი, რომელსაც ეს ეყრდნობა, გეთსიმანიაა, სადაც უფალი ლოცულობს, რომ მისი კი არა, მამის ნება აღსრულდეს, და ლოცულობს ამას კაცობრივი ნებით, რომელსაც სიცოცხლე სურს. კრებამ დაგმო კონსტანტინოპოლელი სერგი, პიროსი, პავლე და პეტრე, კიროს ალექსანდრიელი, თეოდორე ფარანელი და რომის პაპი ჰონორე, რომლის დაგმობაც შემდეგ პაპმა ლეონ II-მ დაადასტურა; მსოფლიო კრება, რომელიც პაპს მწვალებლობისთვის განსჯის, ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი მართლმადიდებლური პასუხია პირადი უცდომელობის მოგვიანო პრეტენზიაზე. წმიდა მაქსიმე და წმიდა პაპი მარტინე I ამ აღსარებისთვის გადასახლებაში აღესრულნენ და ვერც ერთი მის მიღებას ვერ მოესწრო. საკუთარი კანონები კრებას არ გამოუცია, და ისინი თერთმეტი წლის შემდეგ მეხუთე-მეექვსე კრებამ გამოსცა.მნიშვნელოვანიკრებები და მათი კანონებიპალამიტური კრებები (1341-1351)კონსტანტინოპოლის კრებათა რიგი, უმთავრესად 1341, 1347 და 1351 წლებში, რომლებმაც ისიქასტური დავა წმიდა გრიგოლ პალამას სასარგებლოდ გადაწყვიტეს ბარლაამ კალაბრიელისა და მისი მიმდევრების წინააღმდეგ. 1351 წლის კრებამ, ბლაქერნაში, გამოსცა სინოდალური ტომოსი, რომელიც მოძღვრებას გადმოსცემს: ღმერთში არის ნამდვილი განსხვავება შეუცნობელ არსსა და უქმნელ ენერგიებს შორის, ორივე ჭეშმარიტად ღმერთია, და ისიქასტთა მიერ ხილული ნათელი სწორედ ეს უქმნელი ენერგიაა და არა ქმნილი ნიშანი. 1368 წლის მომდევნო კრებამ პალამა წმიდანთა დასს მიათვალა. მართლმადიდებელი ავტორები ამ კრებებს ჩვეულებრივ მსოფლიო ავტორიტეტის მქონედ მიიჩნევენ, დადგენილი რიგითი ნომრის გარეშე.მნიშვნელოვანიკრებები და მათი კანონებიV მსოფლიო საეკლესიო კრება (კონსტანტინოპოლი, 553)მოიწვია იმპერატორმა იუსტინიანემ, თავმჯდომარეობდა კონსტანტინოპოლის პატრიარქი ევტიქი, და მის აქტებს 165 ეპისკოპოსმა მოაწერა ხელი. მისი საქმე იყო იმის დადგენა, როგორ უნდა იკითხებოდეს ქალკედონი: მან დაგმო სამი თავი, თეოდორე მოფსუეტელის პიროვნება და ნაწერები, თეოდორიტე კვირელის ნაწერები წმიდა კირილეს წინააღმდეგ და იბა ედესელის წერილი მარისადმი, რათა ორი ბუნება ვეღარასოდეს გაეგოთ ორ სუბიექტად. მან აღიარა, რომ წმიდა სამების ერთმა ხორციელად ივნო, წმიდა კირილეს თორმეტი ანათემატიზმი ქალკედონის საზომად მიიღო და ღვთისმშობელი მარადის ქალწულად სახელდო. მან სახელდებით დაგმო ორიგენე არიოზთან, ნესტორთან და ევტიქთან ერთად, და ორიგენიზმის წინააღმდეგ თხუთმეტი ანათემატიზმი გადმოცემაში კრებასთან ერთად მიიღება, თუმცა სადავოა, თავად კრებამ გამოსცა ისინი თუ მასზე ცოტა ადრე გამართულმა სინოდმა. პაპი ვიგილიუსი ქალაქში იმყოფებოდა და კრებას არ დაესწრო, სამი თავის დასაცავად წერდა და თანხმობა მხოლოდ შემდეგ განაცხადა, ჩრდილოეთი იტალია კი სამი თავის განხეთქილებაში ჩავარდა, აკვილეა საუკუნეზე მეტი ხნით. კრებამ ვერ დააბრუნა ისინი, ვინც ქალკედონი უარყვეს, რაც იუსტინიანეს მისგან ყველაზე მეტად სურდა.მნიშვნელოვანიკრებები და მათი კანონებიიერუსალიმის კრება (1672)მოწვეული იყო ბეთლემში იერუსალიმის პატრიარქ დოსითეოსის ხელმძღვანელობით, რათა პასუხი გაეცა კალვინისტური აღსარებისთვის, რომელიც კონსტანტინოპოლის პატრიარქ კირილე ლუკარისის სახელით ვრცელდებოდა. მისი დოსითეოსის აღსარება უარყოფს წინასწარგანწესებას ნების მიუხედავად, რწმენას საქმეების გარეშე და საიდუმლოებების ნიშნებამდე დაყვანას; იგი ადასტურებს ევქარისტიაში ძღვენის ნამდვილ გარდაქცევას, ხატებისა და წმიდანების თაყვანისცემას და ანაგინოსკომენას, როგორც ჭეშმარიტ წმიდა წერილს. ეს რეფორმაციისთვის მართლმადიდებლობის ოფიციალურ პასუხთან ყველაზე ახლოს მდგომი რამ არის, და იგი მაღალი ავტორიტეტის მქონე ადგილობრივი კრებაა და არა მსოფლიო.მნიშვნელოვანიკრებები და მათი კანონებიკონსტანტინოპოლის კრება (879-880)გაიმართა წმიდა ფოტი დიდის დროს, პაპ იოანე VIII-ის მიერ გამოგზავნილი ლეგატების მონაწილეობით. მან ფოტი თავის კათედრას დაუბრუნა, გააუქმა 869-870 წლების კრება, რომელმაც იგი გადააყენა, და შეაჩვენა ყველა, ვინც ნიკეა-კონსტანტინოპოლის მრწამსს რაიმეს დაუმატებდა ან გამოაკლებდა, რაც ფილიოკვეს დაგმობაა მანამდე, სანამ თავად რომი მას მრწამსში დაამატებდა. იოანე VIII-მ მისი დადგენილებები მიიღო; რომმა იგი XI საუკუნეში უარყო და ახლა 869-870 წლების კრებას თავის მერვე კრებად ითვლის. ბევრი მართლმადიდებელი ამ კრებას მერვე მსოფლიო კრებად მიიჩნევს, და ეს თვლა მათ შორის საყოველთაოდ დადგენილი არ არის.მნიშვნელოვანიკრებები და მათი კანონებიმოციქულთა კანონებიოთხმოცდახუთი წესი, მოციქულთა სახელით გადმოცემული, საეკლესიო სამართლის უძველესი კრებული, რომელსაც მართლმადიდებელი ეკლესია იღებს. ისინი IV საუკუნის მეორე ნახევარში სირიაში შეადგინეს, როგორც „მოციქულთა დადგენილებების“ დასასრული, და ეკლესიამ კანონები მიიღო, დადგენილებები კი განზე გადადო: ტრულის კრების (692) მეორე კანონმა ოთხმოცდახუთი მიიღო, დანარჩენი კი უარყო, როგორც მწვალებელთაგან გაყალბებული. კრებები მათ მანამდეც სავალდებულოდ მიიჩნევდნენ; ნიკეის I კრების მეთხუთმეტე კანონი სამოციქულო კანონს იმოწმებს იმ კლირიკოსის წინააღმდეგ, რომელიც ქალაქიდან ქალაქში გადადის. ისინი პირველნი არიან ყოველ კრებულში და პიდალიონშიც, და აწესრიგებენ ხელდასხმას (ეპისკოპოსს ორი ან სამი ეპისკოპოსი ხელდაასხამს), სამღვდელოების ქცევას, მწვალებელთა მიღებას, აღდგომის გამოთვლას და, ოთხმოცდამეხუთე კანონში, იმას, თუ რომელი წიგნები უნდა ჩაითვალოს წმიდა წერილად.მნიშვნელოვანიკრებები და მათი კანონებიტრულის (მეხუთე-მეექვსე) კრება (692)მას პენთექტე, ანუ მეხუთე-მეექვსე, ეწოდება, რადგან მან გამოსცა ის კანონები, რომლებიც მეხუთე და მეექვსე მსოფლიო კრებებს არ გამოუციათ, ვინაიდან ორივე მხოლოდ დოგმატის საკითხებს განსჯიდა. მისი 102 კანონი მართლმადიდებლური კანონიკური სამართლის ხერხემალია: ისინი წმიდა წერილის კანონს ადრინდელი ნუსხების მიღებით ადგენენ, სამღვდელოების ცხოვრებას აწესრიგებენ, კრძალავენ ქრისტეს გამოსახვას კრავის სახით მისი კაცობრივი სახის ნაცვლად და აწესებენ მარხვისა და ქორწინების წესებს. მართლმადიდებელი ეკლესია მათ მეექვსე კრების ავტორიტეტის მქონედ იღებს; რომს ისინი სრულად არასოდეს მიუღია, რაც თავისთავად აღმოსავლეთსა და დასავლეთს შორის ერთ-ერთი ძველი ნაპრალია.