ხატწერა და საეკლესიო ხელოვნება
აია-სოფია
კონსტანტინოპოლის დიდი ეკლესია, ღმრთის წმიდა სიბრძნისადმი, ესე იგი ქრისტესადმი მიძღვნილი. იუსტინიანემ იგი ხუთ წელიწადში ააშენა და 537 წელს აკურთხა, მას შემდეგ, რაც წინა ეკლესია ნიკას აჯანყებისას დაიწვა; მისმა არქიტექტორებმა, ანთემიოს ტრალელმა და ისიდორე მილეტელმა, აღმართეს გუმბათი, რომელიც, პროკოპის სიტყვით, თითქოს ზეციდან ოქროს ჯაჭვზე ეკიდა. გუმბათი 558 წელს ჩამოინგრა და კვლავ, უფრო მაღლა აიგო. ცხრა საუკუნის განმავლობაში იგი მსოფლიო პატრიარქის საკათედრო ტაძარი და მართლმადიდებლური ღვთისმსახურების ნიმუში იყო: მისი წესი მთელი ეკლესიის წესად იქცა, და მასში მთავარ ვლადიმირის ელჩებმა არ იცოდნენ, ზეცაში იყვნენ თუ ქვეყანაზე. 1204 წელს ჯვაროსნებმა იგი გაძარცვეს. 1453 წლის 29 მაისს იგი მეჩეთად აქციეს და დროთა განმავლობაში მისი მოზაიკები ლესვით დაფარეს; 1934 წელს იგი მუზეუმი გახდა, როცა ბევრი მათგანი გამოაჩინეს, 2020 წელს კი კვლავ მეჩეთი, მსოფლიო საპატრიარქოსა და ყველგან მყოფი მართლმადიდებელი ეკლესიების პროტესტის მიუხედავად.
წყაროები
- Procopius, On Buildings (De Aedificiis) I.1 (Byzantine eyewitness, 527-565 AD)
- Patriarch Germanos of Constantinople, Commentary on the Divine Liturgy (on sacred space)
- Ecumenical Patriarchate, Statement on Hagia Sophia (2020)
- Paul the Silentiary, Description of Hagia Sophia (563)