Γέννηση του Χριστού (Χριστούγεννα)

Η γέννηση του Χριστού, που εορτάζεται στις 25 Δεκεμβρίου, ημερομηνία που με το Παλαιό Ημερολόγιο πέφτει στις 7 Ιανουαρίου. Η Ανατολή την εόρταζε μαζί με τα Θεοφάνεια ως το τέλος του τέταρτου αιώνα· ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος κήρυττε στην Αντιόχεια, το 386, τη χωριστή εορτή ως κάτι που είχε έρθει πρόσφατα. Την προετοιμάζουν σαράντα ημέρες νηστείας από τις 15 Νοεμβρίου, και την παραμονή, που τηρείται αυστηρά, διαβάζονται οι Μεγάλες Ώρες και τελείται η Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου μαζί με τον Εσπερινό. Το κοντάκιό της, του Οσίου Ρωμανού, λέει τι είναι η εορτή: «Ἡ Παρθένος σήμερον τὸν ὑπερούσιον τίκτει, καὶ ἡ γῆ τὸ σπήλαιον τῷ ἀπροσίτῳ προσάγει». Η εικόνα κλείνει μέσα της όλο το μυστήριο. Το Βρέφος κείται σε φάτνη με σχήμα τάφου, σπαργανωμένο όπως οι νεκροί· το βόδι και ο όνος του Ησαΐα γνωρίζουν τη φάτνη του Κυρίου τους· η Θεοτόκος αναπαύεται δίπλα Του· και σε μια γωνία κάθεται ο Άγιος Ιωσήφ ταραγμένος, ενώ ένας γέρος τον βάζει σε πειρασμό να αμφιβάλει.