დევნულებათა ხანა (ქრ. შ. 64-313 წწ.)

ორნახევარი საუკუნე ნერონიდან კონსტანტინემდე, როცა ქრისტიანობა დანაშაული იყო, რომელიც კაცს შეიძლებოდა სიცოცხლის ფასად დასჯდომოდა. დევნა ტალღებად მოდიოდა და არა შეუწყვეტლივ: ნერონის დროს, რომელმაც 64 წელს რომის ხანძარი ქრისტიანებს დააბრალა და რომლის დროსაც წმიდა პეტრე და პავლე აღესრულნენ; ტრაიანეს დროს, რომელმაც დაადგინა, რომ ქრისტიანები არ უნდა ეძებნათ, მაგრამ, თუ მათ დაასმენდნენ და მსხვერპლის შეწირვაზე უარს იტყოდნენ, სიკვდილით უნდა დაესაჯათ; დეკიოსის დროს, 250 წელს, რომელიც ყველასგან მსხვერპლშეწირვის დამადასტურებელ მოწმობას მოითხოვდა; და ბოლოს, ყველაზე სასტიკად, დიოკლეტიანეს დროს, 303 წლიდან, რომლის დევნაც აღმოსავლეთში 313 წლამდე გაგრძელდა. კალენდრის დიდ მოწამეთა უმრავლესობა ამ წლებს ეკუთვნის. ეკლესიამ მაშინ ისწავლა ის, რაც დღემდე შეინარჩუნა: რომ მოწამის სიკვდილი მისი დაბადების დღეა და დღესასწაულად აღინიშნება; რომ მისი ძვლები, როგორც ზმირნელებმა დაწერეს წმიდა პოლიკარპეს ძვლებზე, ძვირფას თვლებზე ძვირფასია; და რომ ევქარისტია მათზე აღესრულება, რის გამოც ყოველ წმიდა ტრაპეზში დღემდე წმიდა ნაწილებია დაბრძანებული. ქრისტიანთა სისხლი თესლია, წერდა ტერტულიანე, და მახვილის ქვეშ ეკლესიის ზრდამ მისი სიტყვა გაამართლა.