Εποχή των διωγμών (64-313 μ.Χ.)

Οι δυόμισι αιώνες ανάμεσα στον Νέρωνα και τον Κωνσταντίνο, κατά τους οποίους το να είναι κανείς χριστιανός ήταν έγκλημα που μπορούσε να του κοστίσει τη ζωή. Ο διωγμός ήρθε κατά κύματα και όχι αδιάκοπα: επί Νέρωνος, που απέδωσε στους χριστιανούς την πυρκαγιά της Ρώμης το 64 και επί του οποίου μαρτύρησαν οι Άγιοι Πέτρος και Παύλος· επί Τραϊανού, που όρισε ότι οι χριστιανοί δεν πρέπει να αναζητούνται, αλλά να θανατώνονται αν καταγγελθούν και αρνηθούν να θυσιάσουν· επί Δεκίου, το 250, που απαίτησε από όλους πιστοποιητικό θυσίας· και, τελευταίο και σκληρότερο, επί Διοκλητιανού, από το 303, του οποίου ο διωγμός κράτησε στην Ανατολή ως το 313. Οι περισσότεροι μεγάλοι μάρτυρες του εορτολογίου ανήκουν σε αυτά τα χρόνια. Η Εκκλησία έμαθε τότε όσα φυλάσσει έκτοτε: ότι ο θάνατος του μάρτυρα είναι η γενέθλια ημέρα του, που τιμάται ως εορτή· ότι τα οστά του είναι, όπως έγραψαν οι Σμυρναίοι για τα οστά του Αγίου Πολυκάρπου, «τιμιώτερα λίθων πολυτελῶν»· και ότι η Θεία Ευχαριστία προσφέρεται επάνω τους, γι’ αυτό και κάθε Αγία Τράπεζα έχει ακόμη ιερά λείψανα. Το αίμα των χριστιανών είναι σπόρος, έγραψε ο Τερτυλλιανός, και η αύξηση της Εκκλησίας κάτω από το ξίφος τον δικαίωσε.