ღვთისმეტყველება და დოგმატები
ღვთისმშობელი (ღვთის დედა)
ღვთისმშობელი, ღვთის დედა: წოდება, რომელიც III მსოფლიო საეკლესიო კრებამ ეფესოში 431 წელს დაადასტურა. ის, ვინც მან შვა, ღმერთია, და მისთვის ამაზე ნაკლების წოდება მისი ძის გაყოფას ნიშნავს. ეკლესია მას მარადის ქალწულს უწოდებს, თითქმის ყოველი ღვთისმსახურების კვერექსებში კი ყოვლადწმიდას, უბიწოს, უფროისად კურთხეულსა და დიდებულ დედოფალს ჩვენსას, და მის მეოხებას ყველაზე ხშირად ითხოვს. მამები, იუსტინე ფილოსოფოსიდან და ირინეოსიდან მოყოლებული, მას ახალ ევას უწოდებდნენ, რომლის მორჩილებამ პირველი ევას ურჩობა გააუქმა, ხოლო მართალი ნიკოლოზ კაბასილა წერდა, რომ განკაცება იყო საქმე არა მხოლოდ მამისა, ძისა და სულისა, არამედ ქალწულის ნებისა და რწმენისაც. ეკლესია მის მიძინებას აღნიშნავს როგორც ჭეშმარიტ სიკვდილს, რომელსაც მოჰყვა მისი სულითა და ხორცით ზეცად გადასვლა, რაც დღესასწაულის საგალობლებში იგალობება, თუმცა დოგმატად განსაზღვრული არ არის; ეკლესია არ იღებს მისი უბიწო ჩასახვის ლათინურ დოგმატს, რადგან არასოდეს უსწავლებია ის მემკვიდრეობითი ბრალი, რომლისგანაც ეს დოგმატი მას ათავისუფლებს. მისი ხატი სამეუფო კარის მარცხნივ დგას, საკურთხევლის აფსიდში კი, ტრაპეზის ზემოთ, მას ხშირად პლატიტერად, ანუ ცათა უვრცესად, ქრისტეთი ხელში გამოსახავენ.
ტექსტი
ღირს არს
ღირს-არს ჭეშმარიტად, რათა გნატრიდეთ შენ, ღვთისმშობელო, მარადის სანატრელო და ყოვლად-უბიწოო და დედაო ღვთისა ჩვენისაო.
უპატიოსნესსა ქერუბინთასა და შეუდარებლად უდიდებულესსა სერაბინთასა, განუხრწნელად მშობელსა ღვთისა სიტყვისასა, ჭეშმარიტად ღვთისმშობელსა, შენ გადიდებთ.
Ἄξιόν ἐστιν ὡς ἀληθῶς μακαρίζειν σε τὴν Θεοτόκον, τὴν ἀειμακάριστον καὶ παναμώμητον καὶ μητέρα τοῦ Θεοῦ ἡμῶν.
Τὴν τιμιωτέραν τῶν Χερουβὶμ καὶ ἐνδοξοτέραν ἀσυγκρίτως τῶν Σεραφίμ, τὴν ἀδιαφθόρως Θεὸν Λόγον τεκοῦσαν, τὴν ὄντως Θεοτόκον, σὲ μεγαλύνομεν.
ღვთისმშობლის საგალობელი ლიტურგიაზე, წმიდა ძღვენის გარდაქცევის შემდეგ. მისი მეორე ნაწილი პირველზე ძველია და ღირსი კოზმა მაიუმელის, კანონთგამომთქმელისაა: დიდი პარასკევის მისი კანონის მეცხრე გალობის ძლისპირი. ქართულ ლოცვანში იგი თავისი თარგმანით იკითხება („ღირს-არს ჭეშმარიტად, რათა გადიდებდეთ...“), რომელიც ბერძნულს სიტყვასიტყვით არ მისდევს, ამიტომ აქ ბერძნულია გადმოცემული.
წყაროები
- Council of Ephesus (431 AD) აქტები, NPNF
- St. Cyril of Alexandria, Letters to Nestorius ეფესოს კრების დოკუმენტები
- Liturgy of St. John Chrysostom (Axion Estin hymn) CCEL, ეკლესიის მამები
- St. Justin Martyr, Dialogue with Trypho 100 ANF
- St. Irenaeus of Lyons, Against Heresies III.22.4 ANF
- St. Nicholas Cabasilas, Homily on the Annunciation
- The Menaion, 15 August OCA-ს კალენდარი
კავშირები
- III მსოფლიო საეკლესიო კრება (ეფესო, 431)
- V მსოფლიო საეკლესიო კრება (კონსტანტინოპოლი, 553)
- ათონის მთა (წმიდა მთა)
- განკაცება
- დაუჯდომელი (აკათისტო)
- დეისისი (ვედრება)
- კანკელი
- მართალი ნიკოლოზ კაბასილა
- მღვდელმოწამე ირინეოს ლიონელი (დაახლ. 130-202)
- ნესტორიანელობა
- ოდიგიტრია (გზის მაჩვენებელი)
- პარაკლისი (სავედრებელი კანონი)
- პატრისტიკული ტიპოლოგია
- პროსკომიდია, ანუ კვეთა (ძღვნის მომზადება)
- რეკაპიტულაცია (ანაკეფალეოსისი)
- უფლის მირქმა (იპაპანტი): 2 თებერვალი
- ღვთისმშობელი და უბიწო ჩასახვა
- ღვთისმშობლის მიძინება: 15 აგვისტო
- ღვთისმშობლის საფარველი: 1 ოქტომბერი
- ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანება: 21 ნოემბერი
- ღვთისმშობლის შობა: 8 სექტემბერი
- ღვთისმშობლის ხატის ტიპები
- ღირსი იოანე კუკუზელი
- ღირსი მარიამ მეგვიპტელი
- ცისკარი, ორთროსი (დილის ღვთისმსახურება)
- წმიდა გერმანე კონსტანტინოპოლელი
- წმიდა და მართალი ღმრთისმამანი იოაკიმე და ანა
- წმიდა კირილე ალექსანდრიელი
- წმიდა მოციქული და მახარებელი იოანე ღვთისმეტყველი
- წმიდა მოციქული იაკობი, ხორციელი ძმა უფლისა
- წმიდა მოწამე იუსტინე ფილოსოფოსი (დაახლ. 100-165)
- ხარება: 25 მარტი