Δ΄ Οικουμενική Σύνοδος

Οι κανόνες που εκτέθηκαν από τους αγίους Πατέρες σε κάθε σύνοδο μέχρι τώρα κρίναμε δίκαιο να ισχύουν.

Αν κάποιος επίσκοπος κάνει χειροτονία για χρήματα και υποβιβάσει σε πώληση τη χάρη που δεν πωλείται, και χειροτονήσει για χρήματα επίσκοπο ή χωρεπίσκοπο ή πρεσβυτέρους ή διακόνους ή κάποιον άλλον από όσους είναι καταριθμημένοι στον κλήρο, ή διορίσει για χρήματα οικονόμο ή έκδικο ή παραμονάριο ή γενικά κάποιον από όσους είναι στον κανόνα, για δική του αισχροκέρδεια, αυτός που το επιχείρησε, όταν αποδειχθεί ένοχος, να κινδυνεύει ως προς τον δικό του βαθμό· και αυτός που χειροτονείται να μην ωφελείται σε τίποτε από τη χειροτονία ή τον διορισμό που έγινε με εμπόριο, αλλά να είναι αλλότριος του αξιώματος ή της αρμοδιότητας που απέκτησε με χρήματα. Αν όμως κάποιος φανεί ακόμη και ως μεσάζων σε τέτοια αισχρά και αθέμιτα κέρδη, και αυτός, αν είναι κληρικός, να εκπίπτει από τον δικό του βαθμό· αν όμως είναι λαϊκός ή μονάζων, να αναθεματίζεται.

Έφτασε στην αγία σύνοδο ότι κάποιοι από όσους είναι εγγεγραμμένοι στον κλήρο, για αισχροκέρδεια, γίνονται μισθωτές ξένων κτημάτων και αναλαμβάνουν εργολαβικά κοσμικές υποθέσεις, παραμελώντας τη λειτουργία του Θεού, ενώ εισχωρούν στα σπίτια των κοσμικών και αναλαμβάνουν τη διαχείριση περιουσιών από φιλαργυρία. Όρισε λοιπόν η αγία και μεγάλη σύνοδος κανένας στο εξής, ούτε επίσκοπος ούτε κληρικός ούτε μονάζων, να μη μισθώνει κτήματα ούτε να ανακατεύεται στην κοσμική διοίκηση υποθέσεων· εκτός αν ίσως καλείται από τους νόμους σε αναπόφευκτη επιτροπεία ανηλίκων, ή αν ο επίσκοπος της πόλης του επιτρέψει να φροντίζει εκκλησιαστικές υποθέσεις ή ορφανά ή χήρες χωρίς πρόνοια και πρόσωπα που χρειάζονται περισσότερο την εκκλησιαστική βοήθεια, για τον φόβο του Θεού. Αν όμως κάποιος επιχειρήσει στο εξής να παραβεί όσα ορίστηκαν, ο τέτοιος να υπόκειται σε εκκλησιαστικά επιτίμια.

Όσοι ακολουθούν αληθινά και ειλικρινά τον μονήρη βίο να αξιώνονται της τιμής που τους αρμόζει. Επειδή όμως κάποιοι, χρησιμοποιώντας το μοναχικό πρόσχημα, διαταράσσουν και τις εκκλησίες και τις πολιτικές υποθέσεις, περιφερόμενοι αδιάκριτα στις πόλεις, και επιπλέον επιχειρούν να ιδρύουν μοναστήρια για τον εαυτό τους, φάνηκε καλό κανένας πουθενά να μην οικοδομεί ούτε να ιδρύει μοναστήρι ή ευκτήριο οίκο αντίθετα προς τη γνώμη του επισκόπου της πόλης· και οι μονάζοντες σε κάθε πόλη και ύπαιθρο να υποτάσσονται στον επίσκοπο και να ασπάζονται την ησυχία και να προσέχουν μόνο στη νηστεία και στην προσευχή, παραμένοντας με καρτερία στους τόπους όπου έκαναν την απόταξή τους· και να μην ανακατεύονται ούτε σε εκκλησιαστικές ούτε σε βιοτικές υποθέσεις ούτε να μετέχουν σε αυτές, εγκαταλείποντας τα δικά τους μοναστήρια, εκτός αν ίσως τους επιτραπεί για αναγκαία χρεία από τον επίσκοπο της πόλης· και κανένας να μη δέχεται στα μοναστήρια δούλο για να γίνει μοναχός αντίθετα προς τη γνώμη του δικού του αφέντη· και όποιος παραβαίνει αυτόν τον όρο μας, ορίσαμε να είναι ακοινώνητος, για να μη βλασφημείται το όνομα του Θεού. Ο επίσκοπος όμως της πόλης πρέπει να κάνει την οφειλόμενη πρόνοια για τα μοναστήρια.

Σχετικά με τους επισκόπους ή κληρικούς που μεταβαίνουν από πόλη σε πόλη, φάνηκε καλό να έχουν την ισχύ τους οι κανόνες που θεσπίστηκαν γι’ αυτούς από τους αγίους Πατέρες.

Κανένας να μη λαμβάνει απόλυτη χειροτονία, ούτε πρεσβύτερος ούτε διάκονος ούτε γενικά κάποιος από όσους ανήκουν στο εκκλησιαστικό τάγμα, εκτός αν ο χειροτονούμενος ανακηρύσσεται ειδικά σε εκκλησία πόλης ή χωριού ή σε μαρτύριο ή σε μοναστήρι. Για όσους όμως λαμβάνουν απόλυτη χειροτονία, η αγία σύνοδος όρισε να είναι άκυρη η τέτοια χειροθεσία τους και να μην μπορούν να ενεργούν πουθενά, προς ντροπή εκείνου που τους χειροτόνησε.

Όσοι μία φορά τάχθηκαν στον κλήρο, ή και έγιναν μοναχοί, ορίσαμε να μην πηγαίνουν ούτε στη στρατιωτική υπηρεσία ούτε σε κοσμικό αξίωμα· αλλιώς, όσοι το τολμούν και δεν μετανοούν ώστε να επιστρέψουν σε εκείνο που προτίμησαν πρώτα για τον Θεό, να αναθεματίζονται.

Οι κληρικοί των πτωχοκομείων και των μοναστηριών και των μαρτυρίων να παραμένουν κάτω από την εξουσία των επισκόπων κάθε πόλης, σύμφωνα με την παράδοση των αγίων Πατέρων· και να μην αφηνιάζουν από αυθάδεια απέναντι στον δικό τους επίσκοπο. Όσοι όμως τολμούν να ανατρέψουν αυτή τη διάταξη με οποιονδήποτε τρόπο και δεν υποτάσσονται στον δικό τους επίσκοπο, αν είναι κληρικοί, να υπόκεινται στα επιτίμια των κανόνων· αν όμως είναι μονάζοντες ή λαϊκοί, να είναι ακοινώνητοι.

Αν κάποιος κληρικός έχει διαφορά με κληρικό, να μην εγκαταλείπει τον δικό του επίσκοπο και να μην προστρέχει σε κοσμικά δικαστήρια, αλλά πρώτα να συζητεί την υπόθεση ενώπιον του δικού του επισκόπου, ή τουλάχιστον, με τη γνώμη του ίδιου του επισκόπου, να συγκροτείται η δίκη ενώπιον εκείνων που θέλουν και τα δύο μέρη· αν όμως κάποιος κάνει αντίθετα προς αυτά, να υπόκειται σε κανονικά επιτίμια. Αν όμως κληρικός έχει διαφορά με τον δικό του ή και με άλλον επίσκοπο, να δικάζεται ενώπιον της συνόδου της επαρχίας. Αν όμως επίσκοπος ή κληρικός έχει αμφισβήτηση με τον μητροπολίτη της ίδιας επαρχίας, να προσφεύγει στον έξαρχο της διοίκησης ή στον θρόνο της Βασιλεύουσας Κωνσταντινούπολης, και να δικάζεται ενώπιόν του.

Να μην επιτρέπεται σε κληρικό να είναι εγγεγραμμένος ταυτόχρονα στις εκκλησίες δύο πόλεων, και σε εκείνη στην οποία χειροτονήθηκε αρχικά και σε εκείνη στην οποία κατέφυγε, ως δήθεν μεγαλύτερη, από επιθυμία κενής δόξας. Όσοι όμως το κάνουν αυτό να αποκαθίστανται στη δική τους εκκλησία, στην οποία χειροτονήθηκαν από την αρχή, και να λειτουργούν μόνο εκεί. Αν όμως κάποιος έχει ήδη μετατεθεί από μία εκκλησία σε άλλη, να μην έχει καμία συμμετοχή στις υποθέσεις της προηγούμενης εκκλησίας ή των μαρτυρίων ή των πτωχοκομείων ή των ξενώνων που υπάγονται σε αυτήν. Όσοι όμως τολμούν, μετά τον όρο αυτής της μεγάλης και οικουμενικής συνόδου, να κάνουν κάτι από όσα απαγορεύτηκαν τώρα, η αγία σύνοδος όρισε να εκπίπτουν από τον δικό τους βαθμό.

Ορίσαμε όλοι οι φτωχοί και όσοι έχουν ανάγκη βοήθειας να ταξιδεύουν, ύστερα από δοκιμασία, με σύντομες επιστολές, δηλαδή μόνο με εκκλησιαστικές ειρηνικές, και όχι με συστατικές· επειδή οι συστατικές επιστολές πρέπει να δίνονται μόνο σε πρόσωπα που έχουν υπόληψη.

Έφτασε σε εμάς ότι κάποιοι, αντίθετα προς τους εκκλησιαστικούς θεσμούς, αφού προσέτρεξαν στις εξουσίες, διαίρεσαν με πραγματικούς τύπους τη μία επαρχία σε δύο, ώστε εξαιτίας αυτού να υπάρχουν δύο μητροπολίτες στην ίδια επαρχία. Όρισε λοιπόν η αγία σύνοδος να μην τολμάται στο εξής τίποτε τέτοιο από επίσκοπο· αλλιώς, όποιος επιχειρεί κάτι τέτοιο να εκπίπτει από τον δικό του βαθμό. Όσες όμως πόλεις τιμήθηκαν ήδη με αυτοκρατορικά γράμματα με το όνομα της μητρόπολης, να απολαμβάνουν μόνο την τιμή, και το ίδιο ο επίσκοπος που διοικεί την εκκλησία αυτή· δηλαδή, διατηρούνται στην αληθινή μητρόπολη τα δικά της δίκαια.

Ξένοι και άγνωστοι κληρικοί να μη λειτουργούν καθόλου πουθενά σε άλλη πόλη χωρίς συστατικά γράμματα του δικού τους επισκόπου.

Επειδή σε μερικές επαρχίες έχει επιτραπεί στους αναγνώστες και τους ψάλτες να παντρεύονται, η αγία σύνοδος όρισε να μην επιτρέπεται σε κανέναν από αυτούς να παίρνει ετερόδοξη γυναίκα. Όσοι όμως έχουν ήδη αποκτήσει παιδιά από τέτοιο γάμο, αν πρόλαβαν να βαπτίσουν μεταξύ των αιρετικών τα παιδιά που γεννήθηκαν από αυτούς, να τα προσάγουν στην κοινωνία της καθολικής Εκκλησίας· αν όμως δεν τα βάπτισαν, να μην μπορούν πλέον να τα βαπτίζουν μεταξύ των αιρετικών, ούτε βέβαια να τα συνάπτουν σε γάμο με αιρετικό ή Ιουδαίο ή ειδωλολάτρη, εκτός αν το πρόσωπο που συνάπτεται με τον ορθόδοξο υποσχεθεί να περάσει στην ορθόδοξη πίστη. Αν όμως κάποιος παραβεί αυτόν τον όρο της αγίας συνόδου, να υπόκειται σε κανονικό επιτίμιο.

Γυναίκα να μη χειροτονείται διάκονος πριν από τα σαράντα έτη, και αυτή ύστερα από αυστηρή δοκιμασία. Αν όμως, αφού δεχτεί τη χειροθεσία και παραμείνει για κάποιο χρόνο στο λειτούργημα, δώσει τον εαυτό της σε γάμο, υβρίζοντας τη χάρη του Θεού, η τέτοια γυναίκα να αναθεματίζεται μαζί με εκείνον που ενώθηκε μαζί της.

Σε παρθένο που αφιέρωσε τον εαυτό της στον Δεσπότη Θεό, και ομοίως σε μονάζοντες, να μην επιτρέπεται να συνάπτουν γάμο. Αν όμως βρεθούν να το κάνουν αυτό, να είναι ακοινώνητοι. Ορίσαμε όμως να έχει ο κατά τόπον επίσκοπος την εξουσία για τη φιλανθρωπία που θα τους δειχθεί.

Οι αγροτικές ή εγχώριες παροικίες σε κάθε επαρχία να μένουν αδιατάρακτες στους επισκόπους που τις κατέχουν, και μάλιστα αν τις κατείχαν χωρίς βία και τις διαχειρίστηκαν επί τριάντα έτη. Αν όμως μέσα στα τριάντα έτη έχει προκύψει ή προκύψει κάποια αμφισβήτηση γι’ αυτές, να επιτρέπεται σε όσους λένε ότι αδικούνται να κινήσουν το ζήτημα ενώπιον της συνόδου της επαρχίας. Αν όμως κάποιος αδικείται από τον δικό του μητροπολίτη, να δικάζεται ενώπιον του εξάρχου της διοίκησης ή του θρόνου Κωνσταντινουπόλεως, όπως ειπώθηκε προηγουμένως. Αν όμως κάποια πόλη ιδρύθηκε ως νέα από αυτοκρατορική εξουσία ή ιδρυθεί ως νέα στο εξής, να ακολουθεί και η τάξη των εκκλησιαστικών παροικιών τους πολιτικούς και δημόσιους τύπους.

Το έγκλημα της συνωμοσίας ή της φατρίας έχει απαγορευτεί εντελώς και από τους νόμους των έξω· πολύ περισσότερο λοιπόν πρέπει να απαγορεύεται να γίνεται αυτό στην Εκκλησία του Θεού. Αν λοιπόν κάποιοι κληρικοί ή μονάζοντες βρεθούν να συνωμοτούν ή να σχηματίζουν φατρίες ή να μηχανεύονται σκευωρίες εναντίον επισκόπων ή συγκληρικών, να εκπίπτουν εντελώς από τον δικό τους βαθμό.

Έφτασε στην ακοή μας ότι στις επαρχίες δεν γίνονται οι σύνοδοι των επισκόπων που ορίζονται από τους κανόνες, και εξαιτίας αυτού παραμελούνται πολλές από τις εκκλησιαστικές υποθέσεις που χρειάζονται διόρθωση. Όρισε λοιπόν η αγία σύνοδος, σύμφωνα με τους κανόνες των αγίων Πατέρων, οι επίσκοποι σε κάθε επαρχία να συνέρχονται στο ίδιο μέρος δύο φορές τον χρόνο, όπου εγκρίνει ο επίσκοπος της μητρόπολης, και να διορθώνουν καθένα από τα ζητήματα που ανακύπτουν. Οι επίσκοποι όμως που δεν συνέρχονται, ενώ βρίσκονται στις πόλεις τους, και μάλιστα είναι σε καλή υγεία και ελεύθεροι από κάθε αναπόφευκτη και αναγκαία ασχολία, να επιπλήττονται αδελφικά.

Οι κληρικοί που ανήκουν σε μια εκκλησία, όπως ήδη ορίσαμε, να μην επιτρέπεται να τάσσονται στην εκκλησία άλλης πόλης· αλλά να αρκούνται σε εκείνη στην οποία αξιώθηκαν από την αρχή να λειτουργούν, εκτός από εκείνους που, αφού έχασαν από ανάγκη τις δικές τους πατρίδες, μετακινήθηκαν σε άλλη εκκλησία. Αν όμως κάποιος επίσκοπος, μετά τον όρο αυτό, δεχτεί κληρικό που ανήκει σε άλλον επίσκοπο, φάνηκε καλό να είναι ακοινώνητοι και αυτός που έγινε δεκτός και αυτός που τον δέχτηκε, ωσότου ο κληρικός που μετακινήθηκε επιστρέψει στη δική του εκκλησία.

Κληρικοί ή λαϊκοί που κατηγορούν επισκόπους ή κληρικούς να μη γίνονται δεκτοί για κατηγορία απλώς και χωρίς έλεγχο, αν δεν εξεταστεί πρώτα η υπόληψή τους.

Να μην επιτρέπεται στους κληρικούς, μετά τον θάνατο του δικού τους επισκόπου, να διαρπάζουν τα πράγματα που του ανήκουν, όπως έχει απαγορευτεί και από τους παλαιούς κανόνες· αλλιώς, όσοι το κάνουν αυτό να κινδυνεύουν ως προς τους δικούς τους βαθμούς.

Έφτασε στην ακοή της αγίας συνόδου ότι κάποιοι κληρικοί και μονάζοντες, χωρίς να τους έχει ανατεθεί τίποτε από τον δικό τους επίσκοπο, και ενίοτε αφού έγιναν και ακοινώνητοι από αυτόν, φτάνουν στη Βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη και παραμένουν σε αυτήν για πολύ καιρό, προκαλώντας ταραχές και αναστατώνοντας την εκκλησιαστική κατάσταση, και ανατρέπουν σπίτια κάποιων. Όρισε λοιπόν η αγία σύνοδος οι τέτοιοι να υπενθυμίζονται πρώτα, μέσω του εκδίκου της αγιότατης εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης, να βγουν από τη βασιλεύουσα πόλη· αν όμως επιμένουν αναίσχυντα στα ίδια πράγματα, να εκδιώκονται και παρά τη θέλησή τους μέσω του ίδιου εκδίκου και να επιστρέφουν στους δικούς τους τόπους.

Τα μοναστήρια που καθιερώθηκαν μία φορά με τη γνώμη επισκόπου να μένουν μοναστήρια για πάντα, και τα πράγματα που τους ανήκουν να φυλάσσονται, και να μη γίνονται πια κοσμικές κατοικίες· όσοι όμως επιτρέπουν να γίνεται αυτό να υπόκεινται στα επιτίμια των κανόνων.

Επειδή κάποιοι από τους μητροπολίτες, όπως ακούσαμε, αμελούν τα ποίμνια που τους έχουν εμπιστευθεί και αναβάλλουν τις χειροτονίες των επισκόπων, φάνηκε καλό στην αγία σύνοδο οι χειροτονίες των επισκόπων να γίνονται μέσα σε τρεις μήνες, εκτός αν ίσως αναπόφευκτη ανάγκη προκαλέσει να παραταθεί ο χρόνος της αναβολής. Αν όμως δεν το κάνει αυτό, να υπόκειται σε εκκλησιαστικά επιτίμια. Το εισόδημα όμως της χηρεύουσας εκκλησίας να φυλάσσεται ακέραιο από τον οικονόμο της ίδιας εκκλησίας.

Επειδή σε μερικές εκκλησίες, όπως ακούσαμε, οι επίσκοποι διαχειρίζονται την εκκλησιαστική περιουσία χωρίς οικονόμους, φάνηκε καλό κάθε εκκλησία που έχει επίσκοπο να έχει και οικονόμο από τον δικό της κλήρο, που θα διαχειρίζεται τα εκκλησιαστικά σύμφωνα με τη γνώμη του δικού της επισκόπου· ώστε να μην είναι αμάρτυρη η διαχείριση της εκκλησίας, και να μη σκορπίζεται εξαιτίας αυτού η περιουσία της, και να μην προσάπτεται ονειδισμός στην ιερωσύνη· αν όμως δεν το κάνει αυτό, να υπόκειται στους θείους κανόνες.

Όσοι αρπάζουν γυναίκες με το όνομα του γάμου, ή συμπράττουν ή βοηθούν εκείνους που τις αρπάζουν, η αγία σύνοδος όρισε, αν είναι κληρικοί, να εκπίπτουν από τον δικό τους βαθμό· αν όμως είναι λαϊκοί, να αναθεματίζονται.

Ακολουθώντας παντού τους όρους των αγίων Πατέρων, και αναγνωρίζοντας τον κανόνα που διαβάστηκε μόλις τώρα των εκατόν πενήντα θεοφιλέστατων επισκόπων, που συγκεντρώθηκαν στα χρόνια του ευσεβούς μνήμης Μεγάλου Θεοδοσίου, ο οποίος υπήρξε αυτοκράτορας, στη βασιλίδα Κωνσταντινούπολη, τη Νέα Ρώμη, ορίζουμε και ψηφίζουμε και εμείς τα ίδια για τα πρεσβεία της αγιότατης εκκλησίας της ίδιας Κωνσταντινούπολης, της Νέας Ρώμης· γιατί και στον θρόνο της πρεσβυτέρας Ρώμης, επειδή η πόλη εκείνη ήταν η βασιλεύουσα, οι Πατέρες εύλογα απέδωσαν τα πρεσβεία. Και κινούμενοι από τον ίδιο σκοπό οι εκατόν πενήντα θεοφιλέστατοι επίσκοποι απένειμαν τα ίσα πρεσβεία στον αγιότατο θρόνο της Νέας Ρώμης, κρίνοντας εύλογα ότι η πόλη που τιμήθηκε με αυτοκρατορική εξουσία και σύγκλητο και απολαμβάνει τα ίσα πρεσβεία με την πρεσβυτέρα βασιλίδα Ρώμη πρέπει να μεγαλύνεται και στα εκκλησιαστικά πράγματα όπως εκείνη, ως δεύτερη μετά από εκείνη. Και ώστε μόνο οι μητροπολίτες της Ποντικής και της Ασιανής και της Θρακικής διοίκησης, καθώς και οι επίσκοποι στις βαρβαρικές περιοχές των προαναφερθεισών διοικήσεων, να χειροτονούνται από τον προαναφερθέντα αγιότατο θρόνο της αγιότατης εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης· δηλαδή, με κάθε μητροπολίτη των προαναφερθεισών διοικήσεων να χειροτονεί μαζί με τους επισκόπους της επαρχίας τους επισκόπους της επαρχίας, όπως έχει διαταχθεί από τους θείους κανόνες· και οι μητροπολίτες των προαναφερθεισών διοικήσεων να χειροτονούνται, όπως ειπώθηκε, από τον αρχιεπίσκοπο Κωνσταντινουπόλεως, αφού γίνονται κατά το έθος σύμφωνα ψηφίσματα και αναφέρονται σε αυτόν.

Το να φέρει κανείς επίσκοπο στον βαθμό του πρεσβυτέρου είναι ιεροσυλία. Αν όμως κάποια δίκαιη αιτία απομακρύνει εκείνους από την άσκηση της επισκοπής, ούτε τη θέση πρεσβυτέρου πρέπει να κατέχουν. Αν όμως απομακρύνθηκαν από το αξίωμα χωρίς καμία αιτίαση, θα επανέλθουν στην αξία της επισκοπής. Ο Ανατόλιος, ο ευλαβέστατος αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, είπε: «Αυτοί που λέγεται ότι κατέβηκαν από την επισκοπική αξία στην τάξη του πρεσβυτέρου, αν καταδικάζονται για κάποιες εύλογες αιτίες, δικαίως δεν είναι άξιοι να βρίσκονται ούτε μέσα στην τιμή του πρεσβυτέρου· αν όμως κατεβιβάστηκαν στον κατώτερο βαθμό χωρίς κάποια εύλογη αιτία, δικαιούνται, αν βέβαια φανούν αθώοι, να αναλάβουν ξανά και την αξία και την ιερωσύνη της επισκοπής».

Επειδή οι ευλαβέστατοι επίσκοποι της Αιγύπτου ανέβαλαν προς το παρόν να υπογράψουν την επιστολή του οσιότατου αρχιεπισκόπου Λέοντος, όχι ως αντιμαχόμενοι την καθολική πίστη, αλλά λέγοντας ότι είναι έθος στην Αιγυπτιακή διοίκηση να μην κάνουν τίποτε τέτοιο χωρίς τη γνώμη και τη διάταξη του αρχιεπισκόπου· και ζητούν να τους δοθεί αναστολή μέχρι τη χειροτονία εκείνου που θα γίνει επίσκοπος της μεγαλούπολης των Αλεξανδρέων· μας φάνηκε εύλογο και φιλάνθρωπο να τους παρασχεθεί αναστολή, ενώ μένουν στη δική τους θέση στη βασιλεύουσα πόλη, ωσότου χειροτονηθεί ο αρχιεπίσκοπος της μεγαλούπολης των Αλεξανδρέων. Γι’ αυτό, μένοντας στη δική τους θέση, ή θα δώσουν εγγυήσεις, αν αυτό τους είναι δυνατό, ή θα γίνουν πιστευτοί με όρκο.