Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος (Εν Τρούλλω)

Άριστη τάξη είναι, στην αρχή κάθε λόγου και κάθε πράγματος, να αρχίζει κανείς από τον Θεό και να αναπαύεται στον Θεό, κατά τη φωνή του Θεολόγου. Γι’ αυτό, αφού και η ευσέβεια κηρύσσεται ήδη από εμάς διαπρυσίως, και η Εκκλησία, της οποίας θεμέλιο τέθηκε ο Χριστός, αυξάνει και προκόπτει διαρκώς, ώστε να υπερεκτείνεται πέρα από τους κέδρους του Λιβάνου· και τώρα, κάνοντας με τη θεία χάρη αρχή των ιερών λόγων, ορίζουμε να φυλάσσουμε ακαινοτόμητη και άτρωτη την πίστη που μας παραδόθηκε από τους αυτόπτες και υπηρέτες του Λόγου, τους θεόκριτους Αποστόλους· και επιπλέον από τους τριακόσιους δέκα οκτώ αγίους και μακαρίους Πατέρες, που συνήλθαν στη Νίκαια επί Κωνσταντίνου, ο οποίος υπήρξε βασιλέας μας, κατά του δυσσεβούς Αρείου και της εθνικής ετεροθεΐας, ή, για να το πούμε κυριολεκτικότερα, πολυθεΐας, που αυτός δογμάτισε· αυτοί, με την ομογνωμοσύνη της πίστεως, μας αποκάλυψαν και διατράνωσαν το ομοούσιο στις τρεις υποστάσεις της θεαρχικής φύσεως, μη επιτρέποντας να μένει αυτό κρυμμένο κάτω από τον μόδιο της αγνωσίας, αλλά διδάσκοντας φανερά τους πιστούς να προσκυνούν τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα με μία προσκύνηση· και γκρέμισαν και διέσπασαν τη δοξασία περί άνισων βαθμών της Θεότητος, και κατέβαλαν και ανέτρεψαν τα παιδαριώδη αθύρματα που έστησαν από άμμο οι αιρετικοί κατά της Ορθοδοξίας· ομοίως δε κρατύνουμε και την πίστη που κηρύχθηκε επί του μεγάλου Θεοδοσίου, ο οποίος υπήρξε βασιλέας μας, από τους εκατόν πενήντα αγίους Πατέρες που συγκεντρώθηκαν σε αυτή τη βασιλεύουσα πόλη, ασπαζόμενοι τις θεολογικές φωνές και αποδιώκοντας, μαζί με τους προγενέστερους εχθρούς της αλήθειας, τον βέβηλο Μακεδόνιο, που τόλμησε με αυθάδεια να θεωρήσει δούλο το δεσπόζον και προτίμησε να σχίσει ληστρικά την άτμητη μονάδα, ώστε να μην είναι για εμάς πλήρες το μυστήριο της ελπίδας· και καταδικάζοντας μαζί με αυτόν τον βδελυρό, που λύσσαξε και κατά της αλήθειας, και τον Απολλινάριο, τον μύστη της κακίας, ο οποίος ξεστόμισε δυσσεβώς ότι ο Κύριος προσέλαβε σώμα χωρίς νου και χωρίς ψυχή, συμπεραίνοντας έτσι και αυτός ότι η σωτηρία μας έγινε ατελής. Αλλά επισφραγίζουμε επίσης, ως άρρηκτο κράτος της ευσέβειας, και τα διδάγματα που εξέθεσαν οι διακόσιοι θεοφόροι Πατέρες, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν παλαιότερα στην πόλη των Εφεσίων επί Θεοδοσίου, του υιού του Αρκαδίου, ο οποίος υπήρξε βασιλέας μας, κηρύσσοντας έναν Χριστό, τον Υιό του Θεού, και όταν σαρκώθηκε, και δοξάζοντας Εκείνη που Τον γέννησε ασπόρως, την άχραντη Αειπάρθενο, κυρίως και κατ’ αλήθειαν Θεοτόκο· και αποδιώκοντας, ως εξορισμένη από τη θεία μερίδα, τη ληρώδη διαίρεση του Νεστορίου, που δογμάτιζε ότι ο ένας Χριστός είναι χωριστά άνθρωπος και χωριστά Θεός, και ανανέωνε την ιουδαϊκή δυσσέβεια. Όχι μόνο αυτό, αλλά επικυρώνουμε ορθοδόξως και την πίστη που στηλογράφησαν οι εξακόσιοι τριάντα θεόκριτοι Πατέρες στη μητρόπολη των Χαλκηδονίων επί Μαρκιανού, ο οποίος και αυτός υπήρξε βασιλέας μας· αυτή παρέδωσε μεγαλοφώνως στα πέρατα ότι ο ένας Χριστός, ο Υιός του Θεού, είναι συντεθειμένος από δύο φύσεις και δοξάζεται στις ίδιες αυτές δύο φύσεις, και έδιωξε από τους ιερούς περιβόλους της Εκκλησίας, ως κάτι αποτρόπαιο και μίασμα, τον ματαιόφρονα Ευτυχή, που αποφάνθηκε ότι το μέγα μυστήριο της οικονομίας τελέστηκε κατά δόκηση· και μαζί με αυτόν και τον Νεστόριο και τον Διόσκορο, τον μεν υπερασπιστή και πρόμαχο της διαιρέσεως, τον δε της συγχύσεως, οι οποίοι από τα διαμετρικά αντίθετα άκρα της ασέβειας έπεσαν στο ένα βάραθρο της απώλειας και της αθεΐας. Αλλά και τις ευσεβείς φωνές των εκατόν εξήντα πέντε θεοφόρων Πατέρων, που συγκεντρώθηκαν σε αυτή τη βασιλεύουσα πόλη επί Ιουστινιανού, του βασιλέα μας που κοιμήθηκε ευσεβώς, τις αναγνωρίζουμε ως εκφωνημένες από το Πνεύμα, και τις διδάσκουμε σε όσους έρχονται μετά από εμάς. Αυτοί αναθεμάτισαν συνοδικώς και βδελύχθηκαν τον Θεόδωρο Μοψουεστίας, τον διδάσκαλο του Νεστορίου, και τον Ωριγένη και τον Δίδυμο και τον Ευάγριο, που ανέπλασαν τις ελληνικές μυθοπλασίες και μας εξιστόρησαν περιόδους και αλλοιώσεις κάποιων σωμάτων και ψυχών με τις παραφορές και τις ονειροπολήσεις του νου, και παροίνησαν δυσσεβώς κατά της αναβιώσεως των νεκρών· και όσα έγραψε ο Θεοδώρητος κατά της ορθής πίστεως και κατά των δώδεκα κεφαλαίων του μακαρίου Κυρίλλου, και την επιστολή που λέγεται ότι είναι του Ίβα. Και την πίστη της έκτης αγίας Συνόδου, που συγκεντρώθηκε πρόσφατα σε αυτή τη βασιλεύουσα πόλη επί του βασιλέα μας Κωνσταντίνου, ο οποίος βρίσκεται στη θεία ανάπαυση, η οποία έλαβε το κύρος της πληρέστερα, καθώς ο ευσεβής βασιλέας ασφάλισε με σφραγίδες τους τόμους της για ασφάλεια σε όλους τους αιώνες, ομολογούμε και πάλι ότι τη φυλάσσουμε απαραβίαστη· αυτή διασάφησε θεοφιλώς ότι πρέπει να πρεσβεύουμε δύο φυσικές θελήσεις, δηλαδή θελήματα, και δύο φυσικές ενέργειες στην ένσαρκη οικονομία του ενός Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του αληθινού Θεού· καταδικάζοντας με την ψήφο της ευσέβειας όσους παραχάραξαν το ευθύ δόγμα της αλήθειας και δίδαξαν στους λαούς ένα θέλημα και μία ενέργεια στον ένα Κύριο, τον Θεό μας Ιησού Χριστό· εννοούμε τον Θεόδωρο Φαράν, τον Κύρο Αλεξανδρείας, τον Ονώριο Ρώμης, τον Σέργιο, τον Πύρρο, τον Παύλο, τον Πέτρο, που προήδρευσαν σε αυτή τη θεοφύλακτη πόλη, τον Μακάριο, που υπήρξε επίσκοπος των Αντιοχέων, τον Στέφανο, τον μαθητή του, και τον άφρονα Πολυχρόνιο· διατηρώντας έτσι ανέπαφο το κοινό σώμα του Χριστού του Θεού μας. Και, για να τα πούμε συνοπτικά, θεσπίζουμε να κρατεί σταθερή και να διαμένει ασάλευτη ως τη συντέλεια του αιώνος η πίστη όλων των ανδρών που διέπρεψαν στην Εκκλησία του Θεού, οι οποίοι έγιναν φωστήρες στον κόσμο, κρατώντας τον λόγο της ζωής, καθώς και τα θεοπαράδοτα συγγράμματα και δόγματά τους· απορρίπτοντας και αναθεματίζοντας όλους όσους εκείνοι απέρριψαν και αναθεμάτισαν, ως εχθρούς της αλήθειας, που φρύαξαν μάταια κατά του Θεού και μελέτησαν αδικία εις ύψος. Αν δε κάποιος, οποιοσδήποτε και αν είναι, δεν κρατεί και δεν ασπάζεται τα προαναφερθέντα δόγματα της ευσέβειας, και δεν φρονεί και δεν κηρύσσει έτσι, αλλά επιχειρεί να πορευθεί αντίθετα προς αυτά, να είναι ανάθεμα, κατά τον όρο που έχει ήδη εκτεθεί από τους προαναφερθέντες αγίους και μακαρίους Πατέρες, και να εξωθείται και να εκπίπτει από τον χριστιανικό κατάλογο ως αλλότριος. Διότι εμείς αποφασίσαμε ολοκληρωτικά ούτε να προσθέσουμε κάτι ούτε βέβαια να αφαιρέσουμε από όσα έχουν ήδη οριστεί, ούτε και μπορούμε με οποιονδήποτε τρόπο.

Φάνηκε δε καλό σε αυτή την αγία Σύνοδο, κάλλιστα και με κάθε σπουδή, και τούτο: να μένουν και από τώρα και στο εξής βέβαιοι και ασφαλείς, για τη θεραπεία των ψυχών και την ίαση των παθών, οι ογδόντα πέντε κανόνες που έγιναν δεκτοί και κυρώθηκαν από τους πριν από εμάς αγίους και μακαρίους Πατέρες, και επιπλέον μας παραδόθηκαν στο όνομα των αγίων και ενδόξων Αποστόλων. Επειδή όμως στους κανόνες αυτούς μας δίνεται εντολή να δεχόμαστε τις Διατάξεις των ίδιων αγίων Αποστόλων διά του Κλήμεντος, στις οποίες παλαιά οι ετερόδοξοι, προς βλάβη της Εκκλησίας, παρενέβαλαν κάποια νόθα και ξένα προς την ευσέβεια, που αμαύρωσαν για εμάς το ευπρεπές κάλλος των θείων δογμάτων, κάναμε δεόντως την αποβολή αυτών των Διατάξεων, για την οικοδομή και την ασφάλεια του χριστιανικότατου ποιμνίου, μη εγκρίνοντας καθόλου τα κυήματα της αιρετικής ψευδολογίας ούτε παρεμβάλλοντάς τα στη γνήσια και ολόκληρη διδαχή των Αποστόλων. Επισφραγίζουμε δε και όλους τους υπόλοιπους ιερούς κανόνες που εξέθεσαν οι άγιοι και μακάριοι Πατέρες μας, δηλαδή των τριακοσίων δεκαοκτώ αγίων Πατέρων που συγκεντρώθηκαν στη Νίκαια, και εκείνων της Αγκύρας· ακόμη και εκείνων της Νεοκαισαρείας, ομοίως και εκείνων της Γάγγρας· και εκτός από αυτούς και εκείνων της Αντιοχείας της Συρίας· αλλά και εκείνων της Λαοδικείας της Φρυγίας· επιπλέον και των εκατόν πενήντα που συνήλθαν σε αυτή τη θεοφύλακτη και βασιλεύουσα πόλη, και των διακοσίων που συγκεντρώθηκαν παλαιότερα στη μητρόπολη των Εφεσίων· και εκείνων της Χαλκηδόνας, των εξακοσίων τριάντα αγίων και μακαρίων Πατέρων· ομοίως και εκείνων της Σαρδικής· ακόμη και εκείνων της Καρθαγένης· και επιπλέον εκείνων που συνήλθαν πάλι σε αυτή τη θεοφύλακτη και βασιλεύουσα πόλη επί Νεκταρίου, του προέδρου αυτής της βασιλεύουσας πόλεως, και Θεοφίλου, που υπήρξε αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας· αλλά και του Διονυσίου, που υπήρξε αρχιεπίσκοπος της μεγαλουπόλεως Αλεξανδρείας, και του Πέτρου, που υπήρξε Αλεξανδρείας και μάρτυρας, και του Γρηγορίου, που υπήρξε επίσκοπος Νεοκαισαρείας, του Θαυματουργού, του Αθανασίου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, του Βασιλείου, αρχιεπισκόπου Καισαρείας της Καππαδοκίας, του Γρηγορίου, επισκόπου Νύσσης, του Γρηγορίου του Θεολόγου, του Αμφιλοχίου Ικονίου, του Τιμοθέου, που υπήρξε παλαιότερα αρχιεπίσκοπος Αλεξανδρείας, του Θεοφίλου, αρχιεπισκόπου της ίδιας μεγαλουπόλεως των Αλεξανδρέων, του Κυρίλλου, αρχιεπισκόπου Αλεξανδρείας, και του Γενναδίου, που υπήρξε Πατριάρχης αυτής της θεοφύλακτης και βασιλεύουσας πόλεως· ακόμη και τον κανόνα που εξέθεσαν ο Κυπριανός, που υπήρξε αρχιεπίσκοπος της χώρας των Αφρικανών και μάρτυρας, και η σύνοδός του, ο οποίος επικράτησε στους τόπους των προαναφερθέντων προέδρων, και μόνο εκεί, κατά το έθος που τους είχε παραδοθεί· και να μην επιτρέπεται σε κανέναν να παραχαράσσει ή να αθετεί τους προαναφερθέντες κανόνες ή να παραδέχεται άλλους κανόνες εκτός από τους παρόντες, που συντέθηκαν ψευδεπιγράφως από κάποιους που επιχείρησαν να καπηλευθούν την αλήθεια. Αν δε κάποιος συλληφθεί να καινοτομεί σε κάποιον από τους κανόνες που αναφέρθηκαν ή να επιχειρεί να τον ανατρέψει, θα είναι υπεύθυνος κατά τον κανόνα αυτόν, δεχόμενος το επιτίμιο όπως εκείνος ορίζει, και θεραπευόμενος μέσω αυτού σε εκείνο ακριβώς στο οποίο σφάλλει.

Επειδή ο ευσεβής και φιλόχριστος βασιλέας μας απευθύνθηκε σε αυτή την αγία και οικουμενική Σύνοδο, ώστε να καταστήσει όσους κατατάσσονται στον κλήρο και μεταδίδουν σε άλλους τα θεία καθαρούς και άμωμους λειτουργούς, και άξιους της νοερής θυσίας του μεγάλου Θεού, ο οποίος είναι και θύμα και αρχιερέας, και να καθαρίσει τα μιάσματα που προσκολλήθηκαν σε αυτούς από αθέμιτους γάμους· και επειδή, ως προς αυτό, οι μεν της αγιωτάτης Εκκλησίας των Ρωμαίων πρότειναν να τηρηθεί ο κανόνας της ακρίβειας, οι δε υπό τον θρόνο αυτής της θεοφύλακτης και βασιλεύουσας πόλεως ο κανόνας της φιλανθρωπίας και της συμπάθειας, εμείς, αναμειγνύοντας και τα δύο σε ένα, πατρικά και συγχρόνως θεοφιλώς, ώστε να μην αφήσουμε ούτε το ήπιο χαλαρό ούτε το αυστηρό τραχύ, και μάλιστα επειδή η πτώση από άγνοια εκτείνεται σε πλήθος όχι λίγων ανδρών, κρίνουμε όσοι μεν έχουν περιπλακεί σε δύο γάμους και ως τη δέκατη πέμπτη του περασμένου μηνός Ιανουαρίου, της παρελθούσας τέταρτης ινδικτιώνος, του έτους έξι χιλιάδες εκατόν ενενήντα εννέα, υποδουλώθηκαν στην αμαρτία και δεν προτίμησαν να ανανήψουν από αυτήν, να υποβάλλονται σε κανονική καθαίρεση. Όσοι δε έπεσαν μεν σε αυτό το πάθος της διγαμίας, αλλά πριν από τη δική μας επίγνωση αναγνώρισαν το συμφέρον και έκοψαν το κακό από τον εαυτό τους και έδιωξαν μακριά αυτή την ξένη και νόθη συμπλοκή, ή και εκείνοι των οποίων οι γυναίκες του δεύτερου γάμου έχουν ήδη πεθάνει, ή και όσοι οι ίδιοι στράφηκαν προς την επιστροφή, αφού έμαθαν αντ’ αυτού τη σωφροσύνη και λησμόνησαν γρήγορα τις προηγούμενες παρανομίες τους, είτε πρεσβύτεροι είτε διάκονοι τυχαίνει να είναι, γι’ αυτούς φάνηκε καλό να παύσουν μεν από κάθε ιερατική λειτουργία, δηλαδή ενέργεια, αφού τους επιβληθεί ήδη επιτίμιο για κάποιον ορισμένο χρόνο, να μετέχουν όμως στην τιμή της καθέδρας και της στάσεως, αρκούμενοι στην προεδρία και κλαίγοντας ενώπιον του Κυρίου να τους συγχωρηθεί το ανόμημα που έγινε από άγνοια· διότι είναι ασυνεπές να ευλογεί άλλον εκείνος που οφείλει να περιποιείται τα δικά του τραύματα. Όσοι δε συνδέθηκαν μεν με μία σύζυγο, αν όμως η γυναίκα που πήραν τύχαινε να είναι χήρα, και ομοίως όσοι μετά τη χειροτονία συνήψαν παράνομα έναν γάμο, δηλαδή πρεσβύτεροι και διάκονοι και υποδιάκονοι, αφού αποκλειστούν ήδη για λίγο χρόνο από την ιερά λειτουργία και τους επιβληθεί επιτίμιο, να αποκατασταθούν πάλι στους βαθμούς τους, χωρίς να προάγονται καθόλου σε άλλον ανώτερο βαθμό, αφού προδήλως διαλυθεί το αθέμιτο συνοικέσιό τους. Αυτά δε τα διατυπώσαμε για όσους συνελήφθησαν στα προαναφερθέντα πταίσματα μέχρι τη δέκατη πέμπτη, όπως ειπώθηκε, του μηνός Ιανουαρίου της τέταρτης ινδικτιώνος, και μόνο για τους ιερατικούς, ορίζοντας από τώρα, και ανανεώνοντας τον κανόνα που διαγορεύει, ότι όποιος μετά το βάπτισμα περιπλέχθηκε σε δύο γάμους ή απέκτησε παλλακίδα δεν μπορεί να είναι επίσκοπος ή πρεσβύτερος ή διάκονος ή να ανήκει καθόλου στον ιερατικό κατάλογο· ομοίως ότι όποιος πήρε χήρα ή διαζευγμένη ή εταίρα ή δούλη ή κάποια από όσες εμφανίζονται στη σκηνή δεν μπορεί να είναι επίσκοπος ή πρεσβύτερος ή να ανήκει καθόλου στον ιερατικό κατάλογο.

Αν κάποιος επίσκοπος ή πρεσβύτερος ή διάκονος ή υποδιάκονος ή αναγνώστης ή ψάλτης ή θυρωρός συνευρεθεί με γυναίκα αφιερωμένη στον Θεό, να καθαιρείται, ως αυτός που διέφθειρε τη νύμφη του Χριστού· αν δε είναι λαϊκός, να αφορίζεται.

Κανείς από όσους ανήκουν στον ιερατικό κατάλογο να μην έχει στο σπίτι του γυναίκα ή υπηρέτρια, εκτός από τα ανύποπτα πρόσωπα που αναφέρει ο κανόνας, τηρώντας έτσι τον εαυτό του ανεπίληπτο. Αν δε κάποιος παραβαίνει όσα ορίσαμε, να καθαιρείται. Το ίδιο αυτό να τηρούν και οι ευνούχοι, προνοώντας για το άμεμπτό τους· αν δε το παραβαίνουν, αν μεν είναι κληρικοί, να καθαιρούνται, αν δε λαϊκοί, να αφορίζονται.

Επειδή στους αποστολικούς κανόνες έχει ειπωθεί ότι, από όσους προάγονται άγαμοι στον κλήρο, μόνο οι αναγνώστες και οι ψάλτες μπορούν να νυμφεύονται, και εμείς, τηρώντας αυτό, ορίζουμε από τώρα και στο εξής ότι κανένας υποδιάκονος ή διάκονος ή πρεσβύτερος, μετά τη χειροτονία του, δεν έχει καθόλου άδεια να συνάπτει για τον εαυτό του γαμικό συνοικέσιο. Αν δε τολμήσει να το κάνει αυτό, να καθαιρείται. Αν δε κάποιος από όσους εισέρχονται στον κλήρο θέλει να συνδεθεί με γυναίκα με τον νόμο του γάμου, να το κάνει αυτό πριν από τη χειροτονία του υποδιακόνου ή του διακόνου ή του πρεσβυτέρου.

Επειδή πληροφορηθήκαμε ότι σε κάποιες από τις εκκλησίες υπάρχουν διάκονοι που έχουν εκκλησιαστικά οφφίκια, και ότι γι’ αυτό κάποιοι από αυτούς, κάνοντας χρήση αυθάδειας και αυτονομίας, κάθονται πριν από τους πρεσβυτέρους, ορίζουμε ο διάκονος, ακόμη και αν βρίσκεται σε αξίωμα, δηλαδή σε οποιοδήποτε εκκλησιαστικό οφφίκιο, να μην κάθεται, ως τέτοιος, πριν από τον πρεσβύτερο· εκτός εάν, εκπροσωπώντας τον πατριάρχη του ή τον μητροπολίτη του, μεταβεί σε άλλη πόλη για κάποιο ζήτημα· διότι τότε θα τιμηθεί ως αναπληρωτής της θέσεως εκείνου. Αν δε κάποιος, κάνοντας χρήση τυραννικού θράσους, τολμήσει να πράξει κάτι τέτοιο, αυτός, αφού υποβιβαστεί από τον βαθμό του, να γίνεται τελευταίος όλων του τάγματος στο οποίο είναι καταταγμένος στην εκκλησία του, αφού ο Κύριός μας παραινεί να μη χαιρόμαστε με τις πρωτοκλισίες, κατά τη διδασκαλία που περιέχεται στον άγιο ευαγγελιστή Λουκά ως λόγος του ίδιου του Κυρίου και Θεού μας. Διότι έλεγε προς τους καλεσμένους την εξής παραβολή: «Όταν κληθής υπό τινος εις γάμους, μη κατακλιθής εις την πρωτοκλισίαν, μήποτε εντιμότερός σου η κεκλημένος υπ’ αυτού, και ελθών ο σε και αυτόν καλέσας, ερεί σοι· Δος τούτω τόπον· και τότε άρξη μετ’ αισχύνης τον έσχατον τόπον κατέχειν. Αλλ’ όταν κληθής, ανάπεσε εις τον έσχατον τόπον· ίνα, όταν έλθη ο κεκληκώς, είπη σοι· Φίλε, προσανάβηθι ανώτερον· τότε έσται σοι δόξα ενώπιον των συνανακειμένων σοι· ότι πας ο υψών εαυτόν ταπεινωθήσεται, ο δε ταπεινών εαυτόν υψωθήσεται» (Λουκ. 14, 8-11). Το ίδιο δε θα τηρείται και για τα υπόλοιπα ιερά τάγματα· επειδή γνωρίζουμε ότι τα πνευματικά αξιώματα είναι ανώτερα από τα κοσμικά.

Θέλοντας και εμείς να κρατούμε σε όλα όσα θέσπισαν οι άγιοι Πατέρες μας, ανανεώνουμε και τον κανόνα που διαγορεύει να γίνονται κάθε χρόνο σύνοδοι των επισκόπων κάθε επαρχίας, όπου θα εγκρίνει ο επίσκοπος της μητροπόλεως. Επειδή όμως, εξαιτίας των επιδρομών των βαρβάρων και εξαιτίας άλλων αιτιών που προκύπτουν, οι πρόεδροι των εκκλησιών αδυνατούν να κάνουν τις συνόδους δύο φορές τον χρόνο, φάνηκε καλό να γίνεται με κάθε τρόπο μία φορά τον χρόνο σε κάθε επαρχία η σύνοδος των προαναφερθέντων επισκόπων, για τα εκκλησιαστικά ζητήματα που, όπως είναι φυσικό, αναφύονται, από την αγία εορτή του Πάσχα έως τη συμπλήρωση του μηνός Οκτωβρίου κάθε έτους, στον τόπο που θα εγκρίνει, όπως προειπώθηκε, ο επίσκοπος της μητροπόλεως· οι δε επίσκοποι που δεν προσέρχονται, ενώ παραμένουν στις πόλεις τους, και μάλιστα ενώ έχουν υγεία και είναι ελεύθεροι από κάθε αναπόφευκτη και αναγκαία ασχολία, να επιπλήττονται αδελφικά.

Να μην επιτρέπεται σε κανέναν κληρικό να έχει καπηλικό κατάστημα. Διότι, αν σε αυτόν δεν επιτρέπεται να μπαίνει σε καπηλειό, πόσο μάλλον να υπηρετεί άλλους σε αυτό και να καταπιάνεται με όσα δεν του είναι θεμιτά; Αν δε πράξει κάτι τέτοιο, ή να παύσει ή να καθαιρείται.

Επίσκοπος ή πρεσβύτερος ή διάκονος που παίρνει τόκους ή τις λεγόμενες εκατοστές, ή να παύσει ή να καθαιρείται.

Κανείς από όσους κατατάσσονται στο ιερατικό τάγμα, ή λαϊκός, να μην τρώει τα άζυμα από τους Ιουδαίους ούτε να συναναστρέφεται οικεία μαζί τους ούτε να τους προσκαλεί στις ασθένειες και να λαμβάνει θεραπείες από αυτούς ούτε να λούζεται καθόλου μαζί τους σε λουτρά· αν δε κάποιος επιχειρήσει να το κάνει αυτό, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Και τούτο επίσης ήλθε σε γνώση μας, ότι στην Αφρική και στη Λιβύη και σε άλλους τόπους οι θεοφιλέστατοι πρόεδροι εκείνων των μερών δεν αρνούνται να συζούν με τις δικές τους συζύγους και μετά τη χειροτονία που έγινε σε αυτούς, θέτοντας στους λαούς πρόσκομμα και σκάνδαλο. Επειδή λοιπόν έχουμε πολλή σπουδή να πράττουμε τα πάντα για την ωφέλεια των ποιμνίων που είναι υπό τη χείρα μας, φάνηκε καλό να μη γίνεται καθόλου κάτι τέτοιο από τώρα και στο εξής. Αυτό δε το λέμε όχι για αθέτηση ή ανατροπή όσων νομοθετήθηκαν αποστολικά, αλλά φροντίζοντας για τη σωτηρία και την προκοπή των λαών προς το καλύτερο, και για να μη δώσουμε αφορμή για κάποια μομφή κατά της ιερατικής καταστάσεως. Διότι λέει ο θείος Απόστολος: «Πάντα εις δόξαν Θεού ποιείτε· απρόσκοποι γίνεσθε και Ιουδαίοις, και Έλλησι, και τη εκκλησία του Θεού· καθώς καγώ πάντα πάσιν αρέσκω, μη ζητών το εμαυτού συμφέρον, αλλά το των πολλών, ίνα σωθώσι· μιμηταί μου γίνεσθε, καθώς καγώ Χριστού». Αν δε κάποιος αποκαλυφθεί ότι πράττει κάτι τέτοιο, να καθαιρείται.

Επειδή πληροφορηθήκαμε ότι στην Εκκλησία των Ρωμαίων έχει παραδοθεί, με μορφή κανόνα, όσοι πρόκειται να αξιωθούν χειροτονίας διακόνου ή πρεσβυτέρου να ομολογούν ότι δεν θα συνάπτονται πλέον με τις συζύγους τους, εμείς, ακολουθώντας τον αρχαίο κανόνα της αποστολικής ακρίβειας και τάξεως, θέλουμε τα νόμιμα συνοικέσια των ιερωμένων ανδρών να ισχύουν και από τώρα και στο εξής, χωρίς να διαλύουμε καθόλου τη συνάφειά τους με τις συζύγους τους ή να τους στερούμε τις μεταξύ τους συζυγικές σχέσεις στον προσήκοντα καιρό. Ώστε, αν κάποιος βρεθεί άξιος για χειροτονία υποδιακόνου ή διακόνου ή πρεσβυτέρου, αυτός να μην εμποδίζεται καθόλου να αναβιβάζεται σε τέτοιον βαθμό ενώ συζεί με νόμιμη σύζυγο· ούτε βέβαια να απαιτείται κατά τον καιρό της χειροτονίας να ομολογεί ότι θα απέχει από τις νόμιμες συζυγικές σχέσεις με τη σύζυγό του, για να μην αναγκαστούμε έτσι να καθυβρίσουμε τον γάμο, που νομοθετήθηκε από τον Θεό και ευλογήθηκε με την παρουσία Του· αφού η φωνή του Ευαγγελίου βοά: «Α ο Θεός έζευξεν, άνθρωπος μη χωριζέτω»· και ο Απόστολος διδάσκει: «Τίμιον τον γάμον, και την κοίτην αμίαντον»· και: «Δέδεσαι γυναικί; μη ζήτει λύσιν». Γνωρίζουμε δε, όπως είπαν και όσοι συνήλθαν στην Καρθαγένη, φροντίζοντας για τη σεμνότητα του βίου των λειτουργών, ότι οι υποδιάκονοι, που ψηλαφούν τα ιερά μυστήρια, και οι διάκονοι και οι πρεσβύτεροι πρέπει κατά τους δικούς τους όρους να εγκρατεύονται και από τις συζύγους τους· ώστε να φυλάξουμε και εμείς ομοίως ό,τι παραδόθηκε διά των Αποστόλων και κρατήθηκε από την ίδια την αρχαιότητα, γνωρίζοντας ότι υπάρχει καιρός για κάθε πράγμα, και μάλιστα για νηστεία και προσευχή. Διότι πρέπει όσοι προσεδρεύουν στο θυσιαστήριο, κατά τον καιρό που μεταχειρίζονται τα άγια, να είναι εγκρατείς σε όλα, ώστε να μπορέσουν να επιτύχουν αυτό που ζητούν από τον Θεό με απλότητα. Αν λοιπόν κάποιος, κινούμενος αντίθετα προς τους αποστολικούς κανόνες, τολμήσει να στερήσει κάποιον από τους ιερωμένους, πρεσβυτέρους, εννοούμε, ή διακόνους ή υποδιακόνους, από τη συνάφεια και την κοινωνία με τη νόμιμη γυναίκα του, να καθαιρείται· ομοίως και αν κάποιος πρεσβύτερος ή διάκονος διώχνει τη γυναίκα του με πρόφαση την ευλάβεια, να αφορίζεται· αν δε επιμένει, να καθαιρείται.

Να ισχύει και σε αυτό ο κανόνας των αγίων και θεοφόρων Πατέρων μας, ώστε να μη χειροτονείται πρεσβύτερος πριν από την ηλικία των τριάντα ετών, ακόμη και αν ο άνθρωπος είναι πολύ άξιος, αλλά να αναμένει. Διότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός βαπτίστηκε στο τριακοστό έτος Του και άρχισε να διδάσκει· ομοίως ούτε διάκονος να χειροτονείται πριν από την ηλικία των είκοσι πέντε ετών ούτε διακόνισσα πριν από την ηλικία των σαράντα ετών.

Υποδιάκονος να χειροτονείται όχι μικρότερος από είκοσι ετών· αν δε κάποιος σε οποιαδήποτε ιερατική κατάσταση χειροτονηθεί αντίθετα προς τα χρόνια που ορίστηκαν, να καθαιρείται.

Επειδή το βιβλίο των Πράξεων παραδίδει ότι επτά διάκονοι εγκαταστάθηκαν από τους Αποστόλους, και εκείνοι της συνόδου της Νεοκαισαρείας διατύπωσαν έτσι σαφώς στους κανόνες που εξέθεσαν ότι οι διάκονοι οφείλουν να είναι επτά, κατά τον κανόνα, ακόμη και αν η πόλη είναι πολύ μεγάλη· θα πεισθείς δε γι’ αυτό και από το βιβλίο των Πράξεων· εμείς, εφαρμόζοντας τον νου των Πατέρων στο αποστολικό ρητό, βρήκαμε ότι ο λόγος τους δεν ήταν για τους άνδρες που διακονούν τα μυστήρια, αλλά για την υπηρεσία στις ανάγκες των τραπεζών, αφού το βιβλίο των Πράξεων λέει τα εξής: «Εν ταις ημέραις εκείναις, πληθυνόντων των μαθητών, εγένετο γογγυσμός των Ελληνιστών προς τους Εβραίους, ότι παρεθεωρούντο εν τη διακονία τη καθημερινή αι χήραι αυτών. Προσκαλεσάμενοι ουν οι δώδεκα το πλήθος των μαθητών, είπον· ουκ αρεστόν ημάς καταλείψαντας τον λόγον του Θεού, διακονείν τραπέζαις. Επισκέψασθε ουν, αδελφοί, άνδρας εξ υμών μαρτυρουμένους επτά, πλήρεις Πνεύματος αγίου και σοφίας, ους καταστήσωμεν, επί της χρείας ταύτης· ημείς δε τη προσευχή και τη διακονία του λόγου προσκαρτερήσομεν· και ήρεσεν ο λόγος ενώπιον παντός του πλήθους· και εξελέξαντο Στέφανον, άνδρα πλήρη πίστεως και Πνεύματος αγίου, και Φίλιππον, και Πρόχορον, και Νικάνορα, και Τίμωνα, και Παρμενάν, και Νικόλαον, προσήλυτον Αντιοχέα, ους έστησαν ενώπιον των Αποστόλων» (Πράξ. 6, 1-6). Ερμηνεύοντας αυτά ο διδάσκαλος της Εκκλησίας Ιωάννης ο Χρυσόστομος τα διεξέρχεται ως εξής: Αξίζει να θαυμάσει κανείς πώς δεν διχάστηκε το πλήθος στην εκλογή των ανδρών, πώς δεν αποδοκιμάστηκαν από αυτούς οι Απόστολοι. Ποιο όμως αξίωμα είχαν αυτοί και ποια χειροτονία δέχθηκαν, είναι αναγκαίο να μάθουμε. Άραγε εκείνη των διακόνων; Και όμως αυτό δεν είναι έτσι στις εκκλησίες. Αλλά είναι των πρεσβυτέρων η οικονομία; Και όμως δεν υπήρχε ακόμη κανένας επίσκοπος, αλλά μόνο οι Απόστολοι. Γι’ αυτό νομίζω ότι είναι δήλο και φανερό ότι το όνομα δεν ήταν ούτε των διακόνων ούτε των πρεσβυτέρων. Με βάση αυτά λοιπόν κηρύσσουμε και εμείς ότι οι προαναφερθέντες επτά διάκονοι δεν πρέπει να εκλαμβάνονται ως εκείνοι που διακονούν τα μυστήρια, κατά τη διδασκαλία που ερμηνεύθηκε παραπάνω, αλλά ότι ήταν εκείνοι στους οποίους ανατέθηκε η οικονομία της κοινής ανάγκης όσων ήταν τότε συγκεντρωμένοι· αυτοί έγιναν για εμάς και σε αυτό τύπος φιλανθρωπίας και σπουδής προς όσους έχουν ανάγκη.

Επειδή κληρικοί διαφόρων εκκλησιών, αφού εγκατέλειψαν τις δικές τους εκκλησίες, στις οποίες χειροτονήθηκαν, κατέφυγαν σε άλλους επισκόπους και χωρίς τη γνώμη του δικού τους επισκόπου κατατάχθηκαν στις ξένες εκκλησίες, και από αυτό συνέβη να γίνουν ανυπότακτοι, ορίζουμε ότι, από τον μήνα Ιανουάριο της παρελθούσας τέταρτης επινεμήσεως, κανείς απολύτως από τους κληρικούς, σε οποιονδήποτε βαθμό και αν βρίσκεται, δεν έχει άδεια να κατατάσσεται σε άλλη εκκλησία χωρίς το έγγραφο απολυτήριο του δικού του επισκόπου· διαφορετικά, όποιος δεν το τηρεί αυτό από τώρα και στο εξής, αλλά ντροπιάζει, όσο εξαρτάται από αυτόν, εκείνον που τον χειροτόνησε, να καθαιρείται και ο ίδιος και εκείνος που τον δέχθηκε παράλογα.

Στους κληρικούς που έγιναν μετανάστες εξαιτίας βαρβαρικής επιδρομής ή με κάποιον άλλο τρόπο από περίσταση προστάζουμε, όταν παύσει γι’ αυτούς η αφορμή ή οι επιδρομές των βαρβάρων, για τις οποίες έκαναν την αναχώρηση, να επανέρχονται πάλι στις εκκλησίες τους και να μην τις εγκαταλείπουν για πολύ χωρίς δικαιολογία. Αν δε κάποιος δεν συμπεριφέρεται σύμφωνα με τον παρόντα κανόνα, να αφορίζεται, ωσότου επιστρέψει στην εκκλησία του. Το ίδιο δε να γίνεται και για τον επίσκοπο που τον κατακρατεί.

Ότι οι προεστώτες των εκκλησιών πρέπει κάθε ημέρα, και ιδιαίτερα τις Κυριακές, να διδάσκουν όλο τον κλήρο και τον λαό τους λόγους της ευσέβειας, συλλέγοντας από τη θεία Γραφή τα νοήματα και τα κρίματα της αλήθειας, και χωρίς να παραβαίνουν τους όρους που έχουν ήδη τεθεί ή την παράδοση των θεοφόρων Πατέρων. Αλλά και αν ανακινηθεί κάποιος λόγος της Γραφής, να μην τον ερμηνεύουν διαφορετικά παρά όπως τον εξέθεσαν οι φωστήρες και διδάσκαλοι της Εκκλησίας με τα δικά τους συγγράμματα· και να ευδοκιμούν περισσότερο σε αυτά παρά συντάσσοντας δικούς τους λόγους, για να μην αποκλίνουν ενίοτε από το πρέπον, επειδή βρίσκονται σε αμηχανία ως προς αυτό. Διότι μέσω της διδασκαλίας των προαναφερθέντων Πατέρων οι λαοί, αποκτώντας γνώση των σπουδαίων και αξιοπροτίμητων και των ασύμφορων και απορριπτέων, μεταρρυθμίζουν τον βίο τους προς το καλύτερο και δεν αιχμαλωτίζονται από το πάθος της άγνοιας, αλλά, προσέχοντας στη διδασκαλία, παρακινούν τον εαυτό τους ώστε να μην πάθουν κακό, και με τον φόβο των τιμωριών που επικρέμονται κατεργάζονται τη σωτηρία τους.

Να μην επιτρέπεται σε επίσκοπο να διδάσκει δημόσια σε άλλη πόλη που δεν του ανήκει· αν δε κάποιος αποκαλυφθεί ότι το κάνει αυτό, να παύεται από την επισκοπή και να ενεργεί τα του πρεσβυτέρου.

Όσοι γίνονται υπεύθυνοι για κανονικά εγκλήματα και γι’ αυτό υποβάλλονται σε ολοκληρωτική και διαρκή καθαίρεση και απωθούνται στον τόπο των λαϊκών, αν μεν, στρεφόμενοι εκούσια προς την επιστροφή, απαρνούνται την αμαρτία για την οποία εξέπεσαν από τη χάρη και καθιστούν τον εαυτό τους εντελώς ξένο προς αυτήν, να κείρονται κατά το σχήμα του κλήρου· αν δε δεν το επιλέξουν αυτό με τη δική τους προαίρεση, να αφήνουν τα μαλλιά τους να μακραίνουν όπως οι λαϊκοί, επειδή προτίμησαν τον τρόπο ζωής στον κόσμο από την ουράνια ζωή.

Όσους χειροτονούνται για χρήματα, είτε επισκόπους είτε οποιουσδήποτε κληρικούς, και όχι σύμφωνα με τη δοκιμασία και την εκλογή του βίου τους, προστάζουμε να καθαιρούνται· αλλά και εκείνους που τους χειροτόνησαν.

Σχετικά με το ότι κανείς από τους επισκόπους ή πρεσβυτέρους ή διακόνους, όταν μεταδίδει την άχραντη κοινωνία, δεν πρέπει να εισπράττει από εκείνον που μετέχει, για χάρη αυτής της μεταλήψεως, οβολούς ή οποιοδήποτε είδος. Διότι ούτε η χάρη πωλείται ούτε μεταδίδουμε με χρήματα τον αγιασμό του Πνεύματος, αλλά πρέπει να μεταδίδεται χωρίς πανουργία σε όσους είναι άξιοι του δώρου. Αν δε φανεί κάποιος από όσους κατατάσσονται στον κλήρο να απαιτεί οποιοδήποτε είδος από εκείνον στον οποίο μεταδίδει την άχραντη κοινωνία, να καθαιρείται, ως ζηλωτής της πλάνης και της κακουργίας του Σίμωνα.

Να μην επιτρέπεται σε κανέναν από όσους κατατάσσονται στο ιερατικό τάγμα ή από τους μοναχούς να ανεβαίνει στις ιπποδρομίες ή να ανέχεται θεατρικά παιχνίδια· αλλά και αν κάποιος κληρικός προσκληθεί σε γάμο, όταν εισέλθουν τα παιχνίδια που αποβλέπουν στην απάτη, να σηκώνεται και να αναχωρεί αμέσως, διότι έτσι μας προστάζει η διδασκαλία των Πατέρων. Αν δε κάποιος συλληφθεί σε αυτό, ή να παύσει ή να καθαιρείται.

Εκτός από τα άλλα, ανανεώνουμε και τον κανόνα που διαγορεύει ότι οι αγροτικές ή εγχώριες ενορίες κάθε εκκλησίας μένουν ακλόνητες στους επισκόπους που τις κατέχουν, και μάλιστα αν τις κατείχαν χωρίς βία και τις διοίκησαν για διάστημα τριάντα ετών. Αν δε μέσα στα τριάντα έτη έχει γίνει ή γίνει κάποια αμφισβήτηση γι’ αυτές, να επιτρέπεται σε όσους λένε ότι αδικούνται να κινούν το ζήτημα ενώπιον της συνόδου της επαρχίας.

Ο πρεσβύτερος που από άγνοια περιπλέχθηκε σε αθέμιτο γάμο να μετέχει μεν στην καθέδρα, σύμφωνα με όσα μας νομοθέτησε ο ιερός κανόνας, να απέχει δε από τις υπόλοιπες ενέργειες· διότι αρκεί για αυτόν η συγγνώμη. Είναι δε ασυνεπές να ευλογεί άλλον εκείνος που οφείλει να περιποιείται τα δικά του τραύματα· διότι η ευλογία είναι μετάδοση αγιασμού· και εκείνος που δεν τον έχει, εξαιτίας του παραπτώματος από άγνοια, πώς θα τον μεταδώσει σε άλλον; Ούτε λοιπόν δημόσια ούτε ιδιωτικά να ευλογεί· ούτε να διανέμει σε άλλους το σώμα του Κυρίου ούτε να τελεί καμία άλλη λειτουργική πράξη· αλλά, αρκούμενος στην προεδρία, να κλαίει ενώπιον του Κυρίου για να του συγχωρηθεί το ανόμημα που έγινε από άγνοια. Διότι είναι πρόδηλο ότι ένας τέτοιος αθέμιτος γάμος θα διαλυθεί και ότι ο άνδρας δεν θα έχει καθόλου κοινωνία με εκείνη εξαιτίας της οποίας στερήθηκε την ιερά ενέργεια.

Κανείς από όσους κατατάσσονται στον κλήρο να μη φορεί ανάρμοστη ενδυμασία, ούτε όταν βρίσκεται στην πόλη ούτε όταν βαδίζει στον δρόμο, αλλά να χρησιμοποιεί τις στολές που έχουν ήδη αποδοθεί σε όσους κατατάσσονται στον κλήρο· αν δε κάποιος πράξει κάτι τέτοιο, να αφορίζεται για μία εβδομάδα.

Επειδή πληροφορηθήκαμε ότι σε διάφορες εκκλησίες, καθώς προσφέρεται σταφύλι στο θυσιαστήριο σύμφωνα με κάποιο έθος που επικράτησε, οι λειτουργοί το συνάπτουν με την αναίμακτη θυσία της προσφοράς και έτσι διανέμουν στον λαό και τα δύο μαζί, κρίναμε να μην το κάνει πλέον αυτό κανείς από τους ιερωμένους, αλλά να μεταδίδουν στον λαό μόνο την προσφορά, για ζωοποίηση και άφεση αμαρτιών· και οι ιερείς, λογαριάζοντας την προσκόμιση του σταφυλιού ως απαρχή, να το ευλογούν χωριστά και να μεταδίδουν από αυτό σε όσους το ζητούν, για ευχαριστία προς τον Δοτήρα των καρπών, μέσω των οποίων τα σώματά μας, σύμφωνα με τον θείο όρο, αυξάνονται και τρέφονται. Αν λοιπόν κάποιος κληρικός πράξει αντίθετα προς όσα διατάχθηκαν, να καθαιρείται.

Ο κανόνας εκείνων της Καρθαγένης διαγορεύει ότι τα άγια του θυσιαστηρίου δεν τελούνται παρά μόνο από νηστικούς ανθρώπους, με εξαίρεση μία ημέρα του έτους, κατά την οποία τελείται το Κυριακό δείπνο, αφού ίσως τότε εκείνοι οι θείοι Πατέρες έκαναν χρήση τέτοιας οικονομίας για κάποιους τοπικούς λόγους ωφέλιμους για την Εκκλησία. Επειδή λοιπόν τίποτε δεν μας ωθεί να εγκαταλείψουμε την ακρίβεια, ορίζουμε, ακολουθώντας τις αποστολικές και πατερικές παραδόσεις, ότι δεν πρέπει κατά την Τεσσαρακοστή, στην τελευταία εβδομάδα, να λύεται η νηστεία την Πέμπτη και να ατιμάζεται όλη η Τεσσαρακοστή.

Θέλοντας να πράττουμε τα πάντα για την οικοδομή της Εκκλησίας, αποφασίσαμε να δείξουμε οικονομία και προς τους ιερείς των βαρβαρικών εκκλησιών· ώστε, αν νομίζουν ότι πρέπει να υπερβούν τον αποστολικό κανόνα, εκείνον για το να μη διώχνει κανείς τη σύζυγό του με πρόφαση την ευλάβεια, και να κάνουν περισσότερα από όσα ορίστηκαν, και γι’ αυτό, σε συμφωνία με τις συζύγους τους, απέχουν από τις μεταξύ τους συζυγικές σχέσεις, ορίζουμε αυτοί να μη συνοικούν πλέον με αυτές με κανέναν απολύτως τρόπο, ώστε να μας δώσουν έτσι πλήρη απόδειξη της υποσχέσεώς τους. Αυτό δε τους το παραχωρήσαμε όχι για κάποιον άλλο λόγο, παρά μόνο εξαιτίας της μικροψυχίας του φρονήματός τους και του ξένου και ασταθούς χαρακτήρα των ηθών τους.

Για τους κληρικούς που λειτουργούν ή βαπτίζουν στους ευκτήριους οίκους που βρίσκονται μέσα σε οικίες, ορίζουμε να το πράττουν αυτό με τη γνώμη του τοπικού επισκόπου· ώστε, αν κάποιος κληρικός δεν το τηρήσει έτσι, να καθαιρείται.

Επειδή ήλθε σε γνώση μας ότι στη χώρα των Αρμενίων όσοι τελούν την αναίμακτη θυσία προσφέρουν στην ιερά τράπεζα μόνο οίνο, χωρίς να αναμειγνύουν σε αυτόν νερό, προβάλλοντας τον διδάσκαλο της Εκκλησίας Ιωάννη τον Χρυσόστομο, ο οποίος λέει στην ερμηνεία του κατά Ματθαίον Ευαγγελίου τα εξής: Για ποιον λόγο, αφού αναστήθηκε, δεν ήπιε νερό αλλά οίνο; Ξεριζώνοντας πρόρριζα μια άλλη πονηρή αίρεση. Διότι, επειδή υπάρχουν κάποιοι που χρησιμοποιούν νερό στα μυστήρια, δείχνει ότι και όταν παρέδωσε τα μυστήρια και όταν, αφού αναστήθηκε, παρέθετε απλή τράπεζα χωρίς μυστήρια, χρησιμοποιούσε οίνο «εκ του γεννήματος», λέει, «της αμπέλου»· και η άμπελος γεννά οίνο, όχι νερό· και από αυτό νομίζουν ότι ο διδάσκαλος ανατρέπει την προσφορά του νερού στην ιερά θυσία. Για να μην κατέχονται και από τώρα και στο εξής από την άγνοια, αποκαλύπτουμε ορθοδόξως τη διάνοια του Πατέρα. Διότι, επειδή η πονηρή αίρεση των Υδροπαραστατών είναι παλαιά, οι οποίοι στη δική τους θυσία χρησιμοποιούν μόνο νερό αντί για οίνο, αυτός ο θεοφόρος άνδρας, ανασκευάζοντας την παράνομη διδαχή αυτής της αιρέσεως και δείχνοντας ότι πορεύονται αντίθετα προς την αποστολική παράδοση, συνέταξε τον λόγο που αναφέρθηκε. Διότι και στη δική του εκκλησία, όπου του ανατέθηκε η ποιμαντική ηγεσία, παρέδωσε να αναμειγνύεται νερό με τον οίνο, όποτε έπρεπε να τελεστεί η αναίμακτη θυσία, δείχνοντας την ανάμειξη αίματος και νερού από την τίμια πλευρά του Λυτρωτή και Σωτήρα μας Χριστού του Θεού, η οποία εκχύθηκε για τη ζωοποίηση όλου του κόσμου και την απολύτρωση των αμαρτιών· και σε κάθε εκκλησία, όπου έλαμψαν οι πνευματικοί φωστήρες, επικρατεί αυτή η θεόσδοτη τάξη. Διότι και ο Ιάκωβος, ο κατά σάρκα αδελφός του Χριστού του Θεού μας, στον οποίο ανατέθηκε πρώτο ο θρόνος της εκκλησίας των Ιεροσολυμιτών, και ο Βασίλειος, ο αρχιεπίσκοπος των Καισαρέων, του οποίου η φήμη διέτρεξε όλη την οικουμένη, αφού μας παρέδωσαν εγγράφως τη μυστική ιερουργία, εξέθεσαν ότι έτσι πρέπει να τελειώνεται στη θεία λειτουργία το ιερό ποτήριο, από νερό και οίνο. Και οι όσιοι Πατέρες που συγκεντρώθηκαν στην Καρθαγένη έκαναν ρητά μνεία ως εξής: να μην προσφέρεται στα άγια τίποτε περισσότερο από το σώμα και το αίμα του Κυρίου, όπως τα παρέδωσε και ο ίδιος ο Κύριος, δηλαδή από άρτο και οίνο αναμεμειγμένο με νερό. Αν λοιπόν κάποιος επίσκοπος ή πρεσβύτερος δεν πράττει σύμφωνα με την τάξη που παραδόθηκε από τους Αποστόλους, αναμειγνύοντας νερό με οίνο και προσφέροντας έτσι την άχραντη θυσία, να καθαιρείται, ως αυτός που εξαγγέλλει ατελώς το μυστήριο και καινοτομεί στα παραδεδομένα.

Επειδή μάθαμε ότι στη χώρα των Αρμενίων κατατάσσονται στον κλήρο μόνο όσοι κατάγονται από ιερατικό γένος (όσοι επιχειρούν να το πράττουν αυτό ακολουθούν ιουδαϊκά έθιμα), και ότι μερικοί από αυτούς καθίστανται ιεροψάλτες και αναγνώστες του θείου ναού ακόμη και χωρίς να έχουν καρεί, κρίναμε ότι από τώρα και στο εξής δεν επιτρέπεται σε όσους θέλουν να προάγουν κάποιους στον κλήρο να αποβλέπουν στο γένος εκείνου που προχειρίζεται· αλλά, αφού εξετάσουν αν είναι άξιοι, σύμφωνα με τους όρους που τέθηκαν στους ιερούς κανόνες, να καταταχθούν στον κλήρο, να τους προχειρίζουν ως εκκλησιαστικούς, είτε κατάγονται από προγόνους ιερείς είτε όχι. Αλλά ούτε να επιτρέπουν σε κανέναν απολύτως να εκφωνεί τους θείους λόγους στον λαό από τον άμβωνα, κατά την τάξη όσων κατατάσσονται στον κλήρο, εκτός αν αυτός έχει λάβει την ιερατική κουρά και έχει δεχθεί κανονικά την ευλογία από τον ποιμένα του. Αν δε κάποιος αποκαλυφθεί ότι πράττει αντίθετα προς όσα γράφτηκαν παραπάνω, να αφορίζεται.

Επειδή και ο ιερατικός κανόνας διαγορεύει σαφώς και τούτο, ότι το έγκλημα της συνωμοσίας ή της φατρίας απαγορεύεται εντελώς και από τους νόμους έξω από την Εκκλησία, και πολύ περισσότερο αρμόζει να απαγορεύεται να γίνεται αυτό στην Εκκλησία του Θεού, και εμείς φροντίζουμε να τηρείται ότι, αν κάποιοι κληρικοί ή μοναχοί βρεθούν είτε να συνωμοτούν είτε να σχηματίζουν φατρίες είτε να μηχανεύονται σκευωρίες κατά επισκόπων ή συγκληρικών, να εκπίπτουν εντελώς από τον βαθμό τους.

Να μην επιτρέπεται σε κανέναν απολύτως από τους μητροπολίτες, όταν πεθαίνει επίσκοπος που υπάγεται στον θρόνο του, να αφαιρεί ή να σφετερίζεται τα πράγματα εκείνου ή της εκκλησίας του· αλλά να βρίσκονται υπό τη φύλαξη του κλήρου της εκκλησίας της οποίας ήταν πρόεδρος ο αποθανών, μέχρι την προαγωγή άλλου επισκόπου· εκτός αν δεν απέμειναν κληρικοί στην ίδια εκκλησία· διότι τότε ο μητροπολίτης θα τα φυλάξει ακέραια, αποδίδοντάς τα όλα στον επίσκοπο που θα χειροτονηθεί.

Ανανεώνοντας όσα νομοθέτησαν οι εκατόν πενήντα άγιοι Πατέρες που συνήλθαν σε αυτή τη θεοφύλακτη και βασιλεύουσα πόλη και οι εξακόσιοι τριάντα που συγκεντρώθηκαν στη Χαλκηδόνα, ορίζουμε ο θρόνος της Κωνσταντινουπόλεως να απολαμβάνει ίσα πρεσβεία με τον θρόνο της πρεσβυτέρας Ρώμης και να μεγαλύνεται στα εκκλησιαστικά πράγματα όπως εκείνος, όντας δεύτερος μετά από εκείνον· μετά από αυτόν να αριθμείται ο θρόνος της μεγαλουπόλεως των Αλεξανδρέων, έπειτα εκείνος της Αντιοχείας, και μετά από αυτόν εκείνος της πόλεως των Ιεροσολυμιτών.

Επειδή σε διάφορους καιρούς έγιναν βαρβαρικές έφοδοι, και πάρα πολλές πόλεις έγιναν έτσι υποχείριες στους ανόμους, ώστε ο πρόεδρος μιας τέτοιας πόλεως να μην μπορέσει γι’ αυτό, μετά τη χειροτονία του, να καταλάβει τον θρόνο του και να εδραιωθεί σε αυτόν με ιερατική εγκατάσταση, και έτσι, κατά το έθος που επικράτησε, να πράττει και να διαχειρίζεται τις χειροτονίες και όλα όσα ανήκουν στον επίσκοπο· εμείς, φυλάσσοντας για την ιερωσύνη την τιμή και τον σεβασμό της, και μη θέλοντας καθόλου να ασκείται η βία των εθνικών προς βλάβη των εκκλησιαστικών δικαίων, κρίναμε να τηρείται το απροκριμάτιστο για όσους χειροτονήθηκαν έτσι και για τον λόγο που εκτέθηκε δεν εγκαταστάθηκαν στους θρόνους τους, ώστε και να κάνουν κανονικά χειροτονίες διαφόρων κληρικών, και να χρησιμοποιούν την αυθεντία της προεδρίας σύμφωνα με το δικό της όριο, και να είναι βέβαιη και νόμιμη κάθε διοίκηση που προέρχεται από αυτούς. Διότι, όταν η ακρίβεια περιοριστεί από τον καιρό της ανάγκης, δεν θα περιοριστεί το όριο της οικονομίας.

Τηρούμε και εμείς τον κανόνα που έθεσαν οι Πατέρες μας, ο οποίος διαγορεύει τα εξής: Αν κάποια πόλη ανανεώθηκε με βασιλική εξουσία ή ανανεωθεί στο εξής, να ακολουθεί και η τάξη των εκκλησιαστικών πραγμάτων τις πολιτικές και δημόσιες διατάξεις.

Επειδή ο αδελφός και συλλειτουργός μας Ιωάννης, ο πρόεδρος της νήσου των Κυπρίων, μαζί με τον λαό του, μετανάστευσε από την εν λόγω νήσο στην επαρχία του Ελλησπόντου, και εξαιτίας των βαρβαρικών εφόδων και για να ελευθερωθεί από τη δουλεία των εθνικών και να υποταχθεί καθαρά στα σκήπτρα του χριστιανικότατου κράτους, με την πρόνοια του φιλάνθρωπου Θεού και τον μόχθο του φιλόχριστου και ευσεβούς βασιλέα μας, κρίνουμε να διαφυλαχθούν ακαινοτόμητα τα προνόμια που παραχωρήθηκαν στον θρόνο του προαναφερθέντος ανδρός από τους θεοφόρους Πατέρες που συνήλθαν παλαιότερα στην Έφεσο, ώστε η Νέα Ιουστινιανούπολη να έχει το δίκαιο της Κωνσταντινουπόλεως, και ο θεοφιλέστατος επίσκοπος που καθίσταται σε αυτήν να προεδρεύει όλων εκείνων της επαρχίας των Ελλησποντίων και να χειροτονείται από τους δικούς του επισκόπους, κατά την αρχαία συνήθεια. Διότι και οι θεοφόροι Πατέρες μας αποφάσισαν να τηρούνται τα έθιμα κάθε εκκλησίας· με τον επίσκοπο της πόλεως των Κυζικηνών να υπόκειται στον πρόεδρο της εν λόγω Ιουστινιανουπόλεως, κατά μίμηση όλων των υπόλοιπων επισκόπων που είναι υπό τον προαναφερθέντα θεοφιλέστατο πρόεδρο Ιωάννη, από τον οποίο, όταν το καλεί η ανάγκη, θα χειροτονείται και ο επίσκοπος της ίδιας πόλεως των Κυζικηνών.

Επειδή είναι πολύ σωτήριο να προσκολλάται κανείς στον Θεό μέσω της αναχωρήσεως από τους θορύβους του βίου, πρέπει να μη δεχόμαστε χωρίς εξέταση και άκαιρα όσους επιλέγουν τον μονήρη βίο, αλλά να τηρούμε και στην περίπτωσή τους τον όρο που μας παραδόθηκε από τους Πατέρες· ώστε η ομολογία του κατά Θεόν βίου πρέπει να γίνεται δεκτή τότε, ως πλέον βέβαιη και ως γινόμενη από γνώση και κρίση, μετά τη συμπλήρωση του λογικού. Να είναι λοιπόν όποιος πρόκειται να μπει κάτω από τον μοναχικό ζυγό όχι μικρότερος από δέκα ετών, ενώ και η δοκιμασία γι’ αυτό θα εναπόκειται στον πρόεδρο, αν κρίνει ωφελιμότερο να αυξηθεί γι’ αυτόν ο χρόνος για την εισαγωγή και την εγκατάστασή του στον βίο αυτό. Διότι, αν και ο Μέγας Βασίλειος στους ιερούς του κανόνες νομοθετεί να αριθμείται στο τάγμα των παρθένων εκείνη που προσφέρει εκούσια τον εαυτό της στον Θεό και ασπάζεται την παρθενία, όταν διανύει το δέκατο έβδομο έτος της, όμως εμείς, ακολουθώντας το παράδειγμα των χηρών και των διακονισσών, ορίσαμε αναλόγως στον προαναφερθέντα χρόνο όσους επέλεξαν τον μονήρη βίο. Διότι στον θείο Απόστολο είναι γραμμένο ότι η χήρα καταλέγεται στην Εκκλησία όταν είναι εξήντα ετών· οι δε ιεροί κανόνες παρέδωσαν να χειροτονείται η διακόνισσα σαράντα ετών, επειδή είδαν την Εκκλησία να γίνεται με τη θεία χάρη κραταιότερη και να προχωρεί προς τα εμπρός, και τη σταθερότητα και την ασφάλεια των πιστών στην τήρηση των θείων εντολών· πράγμα που κατανοήσαμε άριστα και εμείς και το ορίσαμε τώρα, αποτυπώνοντας γρήγορα, σαν κάποια σφραγίδα, την ευλογία της χάριτος σε εκείνον που πρόκειται να αρχίσει τους κατά Θεόν αγώνες, οδηγώντας τον έτσι ώστε να μη διστάζει και να μην οπισθοχωρεί για πολύ, ή μάλλον και παρακινώντας τον προς την εκλογή και την εδραίωση του αγαθού.

Όσοι σε πόλεις ή χωριά θέλουν να αναχωρήσουν σε έγκλειστρα και να προσέχουν μόνοι τον εαυτό τους, πρέπει πρώτα να εισέλθουν σε μοναστήρι και να ασκηθούν στην αναχωρητική διαγωγή· και επί τρία έτη να υποτάσσονται με φόβο Θεού στον προεστώτα της μονής και να εκπληρώνουν την υπακοή σε όλα, όπως αρμόζει· και έτσι, αφού ομολογήσουν την προαίρεσή τους για έναν τέτοιο βίο και ότι τον ασπάζονται εκούσια και με όλη τους την καρδιά, να εξετάζονται από τον τοπικό πρόεδρο. Έπειτα, κατ’ αυτόν τον τρόπο, για άλλο ένα έτος να καρτερούν έξω από το έγκλειστρο, ώστε να φανερωθεί πληρέστερα ο σκοπός τους. Διότι τότε θα δώσουν πλήρη βεβαίωση ότι επιδιώκουν αυτή την ησυχία όχι θηρεύοντας κενή δόξα, αλλά για χάρη του ίδιου του όντως καλού. Μετά δε τη συμπλήρωση τόσου χρόνου, αν εμμένουν στην ίδια προαίρεση, να εγκλείονται και να μην τους επιτρέπεται πλέον να απομακρύνονται από αυτή τη μόνωση όποτε θέλουν· εκτός αν ελκύονται σε αυτό για κοινό όφελος και ωφέλεια ή από άλλη ανάγκη που τους πιέζει προς τον θάνατο, και τότε με την ευλογία του τοπικού επισκόπου. Όσοι δε επιχειρούν να βγουν από τα καταλύματά τους χωρίς τους λόγους που αναφέρθηκαν, πρώτα μεν να κλείνονται παρά τη θέλησή τους στο εν λόγω έγκλειστρο, έπειτα δε να θεραπεύονται με νηστείες και άλλες σκληραγωγίες, γνωρίζοντας, κατά το γεγραμμένο, ότι «Ουδείς βαλών την χείρα αυτού επ’ άροτρον, και στραφείς εις τα οπίσω, εύθετός εστιν εις την βασιλείαν των ουρανών».

Για τους λεγόμενους ερημίτες, οι οποίοι, ντυμένοι στα μαύρα και με μακριά μαλλιά στο κεφάλι, περιφέρονται στις πόλεις, συναναστρεφόμενοι λαϊκούς άνδρες και γυναίκες και καθυβρίζοντας το δικό τους επάγγελμα, ορίζουμε, αν μεν επιλέγουν, αφού κουρέψουν τα μαλλιά τους, να αναλάβουν το σχήμα των υπόλοιπων μοναχών, να εγκαθίστανται σε μοναστήρι και να κατατάσσονται μαζί με τους αδελφούς. Αν δε δεν το προτιμήσουν αυτό, να διώχνονται εντελώς από τις πόλεις και να κατοικούν στις ερήμους, από τις οποίες και έπλασαν για τον εαυτό τους τις επωνυμίες τους.

Επιτρέπεται σε Χριστιανό να επιλέξει τον ασκητικό βίο και, αφού αποθέσει την πολυτάραχη ζάλη των βιοτικών πραγμάτων, να εισέλθει σε μοναστήρι και να καρεί κατά το μοναχικό σχήμα, ακόμη και αν έχει συλληφθεί σε οποιοδήποτε πταίσμα. Διότι ο Σωτήρας μας Θεός είπε: «Τον ερχόμενον προς με ου μη εκβάλω έξω». Επειδή λοιπόν η μοναχική πολιτεία μάς στηλογραφεί τη ζωή εν μετανοία, δίνουμε τη συναίνεσή μας σε εκείνον που προσχωρεί γνήσια σε αυτήν· και κανένας τρόπος δεν θα τον εμποδίσει από την εκπλήρωση του σκοπού του.

Μοναχός που συλλαμβάνεται σε πορνεία ή που παίρνει γυναίκα για κοινωνία γάμου και συμβίωση θα υποβάλλεται στα επιτίμια των πορνευόντων σύμφωνα με τους κανόνες.

Επειδή πληροφορηθήκαμε ότι σε κάποια γυναικεία μοναστήρια όσες πρόκειται να αξιωθούν εκείνου του ιερού σχήματος ντύνονται πρώτα, από όσους τις προσάγουν, με μεταξωτά και κάθε είδους ενδύματα, αλλά και με κοσμήματα στολισμένα με χρυσάφι και πολύτιμους λίθους, και έτσι, όταν προσέρχονται στο θυσιαστήριο, απεκδύονται τόση υλική περιβολή, και αμέσως γίνεται σε αυτές η ευλογία του σχήματος και ντύνονται το μαύρο ένδυμα, ορίζουμε να μη γίνεται πλέον αυτό από τώρα και στο εξής. Διότι δεν είναι ευαγές εκείνη που ήδη με τη δική της προαίρεση απέθεσε όλη την τερπνότητα του βίου και ασπάστηκε την κατά Θεόν πολιτεία και τη βεβαίωσε με ακλόνητους λογισμούς και έτσι προσήλθε στο μοναστήρι, να έρθει πάλι, μέσω ενός τέτοιου φθαρτού και ρευστού στολισμού, σε ανάμνηση εκείνων που ήδη είχε λησμονήσει· και από αυτό να γίνει αμφιταλαντευόμενη και να ταραχθεί στην ψυχή, σαν από κύματα που την κατακλύζουν και τη στριφογυρίζουν εδώ κι εκεί, ώστε ενίοτε να μην αφήνει πλέον ούτε δάκρυ και να μη δείχνει μέσω του σώματος την κατάνυξη που έχει στην καρδιά. Αλλά και αν, όπως είναι φυσικό, αναπηδήσει κάποιο μικρό δάκρυ, λογαριάζεται από όσους το βλέπουν ότι βγήκε όχι τόσο χάρη της διαθέσεως για τον ασκητικό αγώνα όσο επειδή εγκαταλείπει τον κόσμο και όσα είναι στον κόσμο.

Όσες επιλέγουν τον ασκητικό βίο και κατατάσσονται σε μοναστήρι να μη βγαίνουν καθόλου. Αν δε κάποια αναπόφευκτη ανάγκη τις ελκύει σε αυτό, να το κάνουν με την ευλογία και την άδεια της προεστώσας· και τότε όχι μόνες τους, αλλά μαζί με κάποιες ηλικιωμένες που πρωτεύουν στο μοναστήρι, με εντολή της καθηγουμένης· δεν τους επιτρέπεται δε καθόλου να διανυκτερεύουν έξω. Αλλά και οι άνδρες που ακολουθούν τον μονήρη βίο, όταν πιέζει η ανάγκη, να βγαίνουν και αυτοί με την ευλογία εκείνου στον οποίο έχει ανατεθεί η ηγουμενία· ώστε όσοι παραβαίνουν τον όρο που ορίσαμε τώρα, είτε άνδρες είναι είτε γυναίκες, να υποβάλλονται στα κατάλληλα επιτίμια.

Ούτε γυναίκα να κοιμάται σε ανδρικό μοναστήρι ούτε άνδρας σε γυναικείο· διότι οι πιστοί πρέπει να είναι έξω από κάθε πρόσκομμα και σκάνδαλο και να ρυθμίζουν τον βίο τους προς το ευπρεπές και ευπρόσδεκτο στον Κύριο. Αν δε κάποιος το πράξει αυτό, είτε κληρικός είναι είτε λαϊκός, να αφορίζεται.

Η γυναίκα εκείνου που αναβιβάζεται στην προεδρία της επισκοπής, αφού χωριστεί προηγουμένως από τον άνδρα της με κοινή συμφωνία, μετά τη χειροτονία του σε επίσκοπο να εισέρχεται σε μοναστήρι χτισμένο μακριά από την κατοικία του επισκόπου, και να απολαμβάνει την πρόνοια του επισκόπου· αν δε φανεί και άξια, να αναβιβάζεται και στο αξίωμα της διακονίας.

Ανανεώνοντας και αυτόν τον ιερό κανόνα, ορίζουμε τα μοναστήρια που καθιερώθηκαν μία φορά με τη γνώμη επισκόπου να μένουν για πάντα μοναστήρια, και τα πράγματα που ανήκουν σε αυτά να φυλάσσονται για το μοναστήρι, και να μην μπορούν πλέον να γίνουν κοσμικά καταλύματα ούτε να παραδίδονται από οποιονδήποτε σε κοσμικούς άνδρες· και αν ακόμη έγινε αυτό μέχρι τώρα, ορίζουμε να μην ισχύει καθόλου. Όσοι δε επιχειρούν από τώρα να το πράττουν αυτό, να υπόκεινται στα επιτίμια των κανόνων.

Κανείς απολύτως, είτε λαϊκός είτε κληρικός, να μην παίζει ζάρια από τώρα και στο εξής· αν δε κάποιος αποκαλυφθεί ότι πράττει κάτι τέτοιο, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Η αγία αυτή και οικουμενική Σύνοδος απαγορεύει εντελώς να τελούνται οι λεγόμενοι μίμοι και οι παραστάσεις τους, και ακόμη τα θεάματα των κυνηγίων και οι χοροί επί σκηνής. Αν δε κάποιος καταφρονήσει τον παρόντα κανόνα και παραδοθεί σε κάποιο από αυτά τα απαγορευμένα, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται, αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Σε όλες τις ημέρες των νηστειών της αγίας Τεσσαρακοστής, εκτός από το Σάββατο και την Κυριακή και την αγία ημέρα του Ευαγγελισμού, να τελείται η ιερά λειτουργία των Προηγιασμένων.

Επειδή η συγγένεια κατά το πνεύμα είναι μεγαλύτερη από την ένωση των σωμάτων, και πληροφορηθήκαμε ότι σε μερικούς τόπους ορισμένοι, που αναδέχονται παιδιά από το άγιο και σωτήριο βάπτισμα, συνάπτουν έπειτα γαμική συμβίωση με τις χήρες μητέρες των παιδιών εκείνων, ορίζουμε να μη γίνεται από τώρα τίποτε τέτοιο. Και αν, μετά τον παρόντα κανόνα, αποκαλυφθεί ότι κάποιοι το κάνουν αυτό, πρώτα οι άνθρωποι αυτοί να απομακρυνθούν από αυτή την παράνομη συμβίωση και έπειτα να υποβληθούν και στα επιτίμια των πορνευόντων.

Αφού η θεία Γραφή μάς διδάσκει έτσι καθαρά: «Ουκ εισελεύση προς πάντα οικείον σαρκός σου, αποκαλύψαι ασχημοσύνην αυτού», ο θεοφόρος Βασίλειος απαρίθμησε στους δικούς του κανόνες μερικούς από τους απαγορευμένους γάμους, προσπερνώντας σιωπηλά τους περισσότερους και εξασφαλίζοντας για εμάς το ωφέλιμο και με τους δύο τρόπους. Γιατί, αποποιούμενος το πλήθος των αισχρών ονομασιών, για να μη λερώσει τον λόγο του με τις λέξεις, περιέλαβε τις ακαθαρσίες σε γενικά ονόματα· μέσω αυτών μας υπέδειξε περιεκτικά τους παράνομους γάμους. Επειδή όμως, με μια τέτοια σιωπή και με την ασάφεια της απαγόρευσης των άθεσμων γάμων, η φύση συνέχεε τον εαυτό της, κρίναμε καλό να εκθέσουμε πιο γυμνά όσα αφορούν αυτό, ορίζοντας από τώρα και στο εξής ότι όποιος συνάπτεται σε κοινωνία γάμου με την πρώτη εξαδέλφη του, ή πατέρας και γιος με μητέρα και κόρη, ή πατέρας και γιος με δύο κοπέλες αδελφές, ή μητέρα και κόρη με δύο αδελφούς, ή δύο αδελφοί με δύο αδελφές, υποπίπτουν στον κανόνα της επταετίας, εφόσον απομακρύνονται φανερά από την παράνομη συμβίωση.

Επειδή μάθαμε ότι όσοι βρίσκονται στην πόλη των Ρωμαίων, κατά τις άγιες νηστείες της Τεσσαρακοστής, νηστεύουν τα Σάββατά της, αντίθετα με την εκκλησιαστική τάξη που έχει παραδοθεί, φάνηκε καλό στην αγία σύνοδο να ισχύει απαρασάλευτα και στην Εκκλησία των Ρωμαίων ο κανόνας που λέει: Αν κάποιος κληρικός βρεθεί να νηστεύει την αγία Κυριακή ή το Σάββατο, εκτός από το ένα και μοναδικό, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Επίσης μάθαμε ότι στη χώρα των Αρμενίων και σε άλλους τόπους, τα Σάββατα και τις Κυριακές της αγίας Τεσσαρακοστής, μερικοί τρώνε αυγά και τυρί. Φάνηκε λοιπόν καλό και τούτο: η Εκκλησία του Θεού σε όλη την οικουμένη, ακολουθώντας μία τάξη, να τηρεί τη νηστεία και να απέχει, όπως από κάθε είδους σφάγιο, έτσι και από αυγό και τυρί, που είναι καρπός και γεννήματα εκείνων από τα οποία απέχουμε. Και αν δεν το τηρούν αυτό, αν μεν είναι κληρικοί, να καθαιρούνται· αν δε λαϊκοί, να αφορίζονται.

Ότι δεν πρέπει να προσφέρονται στα θυσιαστήρια μέλι και γάλα.

Κανείς από όσους είναι τεταγμένοι στους λαϊκούς να μη μεταδίδει στον εαυτό του από τα θεία μυστήρια, όταν είναι παρών επίσκοπος ή πρεσβύτερος ή διάκονος. Και όποιος τολμά κάτι τέτοιο, ως κάποιος που ενεργεί αντίθετα με όσα έχουν διαταχθεί, να αφορίζεται για μία εβδομάδα, διδασκόμενος έτσι να μη φρονεί πέρα από ό,τι πρέπει να φρονεί.

Σε καμία περίπτωση να μην τελείται βάπτισμα σε ευκτήριο οίκο που βρίσκεται μέσα σε οικία· αλλά όσοι πρόκειται να αξιωθούν του άχραντου φωτίσματος να προσέρχονται στις καθολικές εκκλησίες και εκεί να απολαμβάνουν αυτή τη δωρεά. Και αν κάποιος συλληφθεί να μην τηρεί όσα ορίστηκαν από εμάς, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Αφού ο Απόστολος διακηρύσσει ότι «ο κολλώμενος τω Κυρίω έν πνεύμά εστι», είναι φανερό ότι και όποιος οικειώνεται με τον αντίπαλο γίνεται ένα με αυτόν μέσω της ένωσης μαζί του. Για όσους λοιπόν υποκρίνονται ότι είναι δαιμονισμένοι και, με τη φαυλότητα των τρόπων τους, υποδύονται προσποιητά τη συμπεριφορά εκείνων, φάνηκε καλό να τιμωρούνται με κάθε τρόπο και να υποβάλλονται σε τέτοιες σκληραγωγίες και κόπους, σαν εκείνους στους οποίους θα υποβάλλονταν επάξια οι αληθινά δαιμονισμένοι για την απαλλαγή από την ενέργεια του δαίμονα.

Όσοι παραδίνουν τον εαυτό τους σε μάντεις ή στους λεγόμενους εκατόνταρχους ή σε κάποιους τέτοιους, για να μάθουν από εκείνους ό,τι θα ήθελαν να τους αποκαλυφθεί, σύμφωνα με όσα ορίστηκαν παλαιότερα γι’ αυτούς από τους Πατέρες, να υποπίπτουν στον κανόνα της εξαετίας. Στο ίδιο αυτό επιτίμιο πρέπει να υποβάλλονται και όσοι σέρνουν μαζί τους αρκούδες ή τέτοια ζώα, για παιχνίδι και βλάβη των απλούστερων, και διαλαλούν τύχη και ειμαρμένη και γενεαλογία και ένα πλήθος από τέτοια λόγια, σύμφωνα με τους λήρους της πλάνης, καθώς και οι λεγόμενοι νεφοδιώκτες και γητευτές και φυλακτοποιοί και μάντεις. Και όσους επιμένουν σε αυτά και δεν μεταστρέφονται και δεν αποφεύγουν αυτά τα ολέθρια και ειδωλολατρικά επιτηδεύματα, ορίζουμε να αποβάλλονται εντελώς από την Εκκλησία, όπως διαγορεύουν και οι ιεροί κανόνες. «Τίς γαρ κοινωνία φωτί προς σκότος;», όπως λέει ο Απόστολος, «ή τίς συγκατάθεσις ναώ Θεού μετά ειδώλων; ή τίς μερίς πιστώ μετά απίστου; τίς δε συμφώνησις Χριστώ προς Βελίαρ;»

Τις λεγόμενες Καλάνδες και τα λεγόμενα Βοτά και τα καλούμενα Βρουμάλια και το πανηγύρι που γίνεται την πρώτη ημέρα του μηνός Μαρτίου θέλουμε να αφαιρεθούν μια για πάντα από την πολιτεία των πιστών. Επίσης και τους δημόσιους χορούς των γυναικών, ως άσεμνους και ικανούς να προξενήσουν πολλή φθορά και βλάβη, ακόμη και τους χορούς και τις τελετές που γίνονται, είτε από άνδρες είτε από γυναίκες, στο όνομα των θεών που ψευδώς ονομάστηκαν έτσι από τους Έλληνες, σύμφωνα με κάποιο έθιμο παλαιό και ξένο προς τον βίο των Χριστιανών, τους απορρίπτουμε, ορίζοντας να μη ντύνεται κανένας άνδρας με γυναικεία ενδυμασία ούτε γυναίκα με την ενδυμασία που αρμόζει στους άνδρες. Αλλά ούτε να φορούν προσωπεία κωμικά ή σατυρικά ή τραγικά· ούτε να φωνάζουν το όνομα του βδελυκτού Διονύσου, όταν πατούν το σταφύλι στα πατητήρια· ούτε, όταν χύνουν το κρασί στα πιθάρια, να προκαλούν γέλιο, με άγνοια ή ματαιότητα, πράττοντας τα έργα της δαιμονικής πλάνης. Όσους λοιπόν από τώρα και στο εξής επιχειρούν να κάνουν κάτι από τα προαναφερθέντα, έχοντας γνώση αυτών, αυτούς, αν μεν είναι κληρικοί, διατάσσουμε να καθαιρούνται· αν δε λαϊκοί, να αφορίζονται.

Τα μαρτυρολόγια που κατασκευάστηκαν ψευδώς από τους εχθρούς της αλήθειας, για να ατιμάσουν τους μάρτυρες του Χριστού και να οδηγήσουν σε απιστία όσους τα ακούν, διατάσσουμε να μη δημοσιεύονται στις εκκλησίες, αλλά να παραδίδονται στη φωτιά. Και όσους τα αποδέχονται ή προσέχουν σε αυτά ως αληθινά, τους αναθεματίζουμε.

Ότι ο λαϊκός δεν πρέπει να κινεί λόγο ή να διδάσκει δημόσια, αποκτώντας έτσι για τον εαυτό του αξίωμα διδασκάλου, αλλά να υποχωρεί στη διάταξη που παραδόθηκε από τον Κύριο και να ανοίγει το αυτί του σε όσους έλαβαν τη χάρη του διδασκαλικού λόγου και να διδάσκεται από αυτούς τα θεία. Γιατί μέσα στη μία Εκκλησία ο Θεός έκανε διάφορα μέλη, σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου· και ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, ερμηνεύοντας αυτόν τον λόγο, παρουσιάζει καθαρά την τάξη σε αυτά, λέγοντας: Αυτή την τάξη ας σεβόμαστε, αδελφοί, αυτήν ας φυλάγουμε. Ο ένας ας είναι ακοή, ο άλλος γλώσσα, ο άλλος χέρι, ο άλλος κάτι άλλο· ο ένας ας διδάσκει, ο άλλος ας μαθαίνει. Και λίγο παρακάτω: Και όποιος μαθαίνει, με ευπείθεια· και όποιος χορηγεί, με ιλαρότητα· και όποιος υπηρετεί, με προθυμία· ας μην είμαστε όλοι γλώσσα, το πιο πρόχειρο· όχι όλοι απόστολοι· όχι όλοι προφήτες· ας μη διερμηνεύουμε όλοι. Και ύστερα από μερικά λόγια: Γιατί κάνεις τον εαυτό σου ποιμένα, ενώ είσαι πρόβατο; Γιατί γίνεσαι κεφαλή, ενώ είσαι πόδι; Γιατί επιχειρείς να είσαι στρατηγός, ενώ έχεις ταχθεί ανάμεσα στους στρατιώτες; Και αλλού: Η Σοφία παραγγέλλει: Μην είσαι γρήγορος στα λόγια· μην απλώνεσαι πλάι στον πλούσιο, ενώ είσαι φτωχός· ούτε να ζητάς να είσαι σοφότερος από τους σοφούς. Και αν κάποιος συλληφθεί να παραβαίνει τον παρόντα κανόνα, να αφορίζεται για σαράντα ημέρες.

Τις φωτιές που ανάβονται στις νουμηνίες από μερικούς μπροστά στα εργαστήριά τους ή στα σπίτια τους, πάνω από τις οποίες μερικοί επιχειρούν και να πηδήσουν σύμφωνα με κάποιο αρχαίο έθιμο, διατάσσουμε να καταργηθούν από τώρα. Όποιος λοιπόν κάνει κάτι τέτοιο, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται. Γιατί είναι γραμμένο στο τέταρτο βιβλίο των Βασιλειών: «Και ωκοδόμησε Μανασσής θυσιαστήριον πάση τη στρατιά του ουρανού, εν ταις δύο αυλαίς οίκου Κυρίου, και διήγαγε τα τέκνα αυτού εν πυρί, και εκληδονίζετο, και οιωνίζετο, και εποίησεν εγγαστριμύθους, και γνώστας επλήθυνε, και επλήθυνε του ποιήσαι το πονηρόν ενώπιον Κυρίου, του παροργίσαι αυτόν» (Δ΄ Βασ. 21, 5-6).

Από την αγία αναστάσιμη ημέρα του Χριστού του Θεού μας μέχρι την Καινή Κυριακή, όλη την εβδομάδα οι πιστοί πρέπει να ασχολούνται ανελλιπώς στις άγιες εκκλησίες με ψαλμούς και ύμνους και ωδές πνευματικές, ευφραινόμενοι εν Χριστώ και εορτάζοντας και προσέχοντας την ανάγνωση των θείων Γραφών και εντρυφώντας στα άγια μυστήρια. Γιατί έτσι θα ανασταινόμαστε μαζί με τον Χριστό και θα υψωνόμαστε μαζί του. Κατά τις προαναφερθείσες ημέρες λοιπόν να μη γίνονται καθόλου ιπποδρομίες ή άλλο δημόσιο θέαμα.

Η θεία Γραφή μάς έδωσε εντολή να απέχουμε από αίμα και πνικτό και πορνεία. Όσους λοιπόν, για χάρη της λαίμαργης κοιλιάς, κάνουν με κάποια τέχνη βρώσιμο το αίμα οποιουδήποτε ζώου και έτσι το τρώνε, τους επιτιμούμε δεόντως. Αν λοιπόν κάποιος από τώρα και στο εξής επιχειρήσει να φάει αίμα ζώου με οποιονδήποτε τρόπο, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Σχετικά με το ότι δεν επιτρέπεται σε κανέναν απολύτως να καταστρέφει ή να κατακόβει τα βιβλία της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και των αγίων και εγκρίτων κηρύκων και διδασκάλων μας, ή να τα παραδίδει για αφανισμό στους βιβλιεμπόρους ή στους λεγόμενους μυρεψούς ή σε οποιονδήποτε άλλον· εκτός αν ίσως κάποιο έχει αχρηστευθεί εντελώς, είτε από σκόρους είτε από νερό είτε με άλλον τρόπο. Και όποιος από τώρα και στο εξής συλλαμβάνεται να κάνει κάτι τέτοιο, να αφορίζεται για ένα έτος. Όμοια και όποιος αγοράζει τέτοια βιβλία: αν ούτε ο ίδιος τα κρατά για δική του ωφέλεια ούτε τα δίνει σε άλλον για ευεργεσία και για διανομή, αλλά επιχειρεί να τα καταστρέψει, να αφορίζεται.

Να μην επιτρέπεται σε κανέναν απολύτως από όσους συγκαταλέγονται στους λαϊκούς να εισέρχεται μέσα στο ιερό θυσιαστήριο· χωρίς να αποκλείεται καθόλου από αυτό η αυτοκρατορική εξουσία και αυθεντία, όποτε θελήσει να προσφέρει δώρα στον Πλάστη, σύμφωνα με κάποια πανάρχαια παράδοση.

Να μην επιτρέπεται στις γυναίκες να μιλούν την ώρα της θείας λειτουργίας· αλλά, σύμφωνα με τον λόγο του Αποστόλου Παύλου, «σιγάτωσαν· ου γαρ επιτέτραπται αυταίς λαλείν, αλλ’ υποτάττεσθαι, καθώς και ο νόμος λέγει· ει δε τι μαθείν θέλουσιν, εν οίκω τους ιδίους άνδρας επερωτάτωσαν».

Όσοι διδάσκονται τους πολιτικούς νόμους δεν πρέπει να χρησιμοποιούν τα ειδωλολατρικά έθιμα, ούτε βέβαια να παρασύρονται στα θέατρα ή να τελούν τις λεγόμενες κυλίστρες ή να ντύνονται με ενδύματα αντίθετα προς την κοινή χρήση: ούτε κατά τον καιρό που αρχίζουν τα μαθήματα ούτε όταν φτάνουν στο τέλος τους ούτε, για να το πούμε γενικά, στη διάρκεια αυτής της εκπαίδευσης. Και αν κάποιος από τώρα και στο εξής τολμήσει να κάνει αυτό, να αφορίζεται.

Να μην επιτρέπεται σε Ορθόδοξο άνδρα να συνάπτεται με αιρετική γυναίκα, ούτε βέβαια σε Ορθόδοξη γυναίκα να συζεύγνυται με αιρετικό άνδρα· αλλά, αν φανεί ότι έγινε κάτι τέτοιο από οποιονδήποτε, ο γάμος να θεωρείται άκυρος και η άθεσμη συμβίωση να διαλύεται· γιατί δεν πρέπει να αναμειγνύεται ό,τι δεν αναμειγνύεται, ούτε να συμπλέκεται ο λύκος με το πρόβατο και ο κλήρος των αμαρτωλών με τη μερίδα του Χριστού. Και αν κάποιος παραβεί όσα ορίστηκαν από εμάς, να αφορίζεται. Αν όμως κάποιοι, ενώ βρίσκονταν ακόμη στην απιστία και δεν είχαν ακόμη καταταχθεί στο ποίμνιο των Ορθοδόξων, ενώθηκαν μεταξύ τους με νόμιμο γάμο, και έπειτα ο ένας, αφού διάλεξε το καλό, έτρεξε στο φως της αλήθειας, ενώ ο άλλος κρατήθηκε από τον δεσμό της πλάνης, χωρίς να προτιμήσει να ατενίσει τις θείες ακτίνες (και η άπιστη ευδοκεί να συζεί με τον πιστό, ή, αντίστροφα, ο άπιστος με την πιστή), να μη χωρίζονται, σύμφωνα με τον θείο Απόστολο· «ηγίασται γαρ ο άπιστος ανήρ εν τη γυναικί, και ηγίασται η άπιστος γυνή εν τω ανδρί».

Αφού ο ζωοποιός Σταυρός μάς έδειξε τη σωτηρία, πρέπει να καταβάλλουμε κάθε φροντίδα, ώστε να αποδίδουμε την τιμή που αξίζει σε εκείνον μέσω του οποίου έχουμε σωθεί από την παλαιά πτώση. Γι’ αυτό, αποδίδοντας σε αυτόν την προσκύνηση και με τον νου και με τον λόγο και με την αίσθηση, διατάσσουμε να εξαφανίζονται με κάθε τρόπο οι τύποι του σταυρού που κατασκευάζονται από μερικούς στο έδαφος, ώστε να μην εξυβρίζεται το τρόπαιο της νίκης μας με το καταπάτημα όσων βαδίζουν. Όσους λοιπόν από τώρα και στο εξής κατασκευάζουν τύπο του σταυρού πάνω στο έδαφος, ορίζουμε να αφορίζονται.

Ότι δεν πρέπει να γίνονται οι λεγόμενες αγάπες στους οίκους του Κυρίου ή στις εκκλησίες, ούτε να τρώνε μέσα στον οίκο ούτε να στρώνουν ανάκλιντρα. Και όσοι τολμούν να το κάνουν αυτό, ή να σταματήσουν ή να αφορίζονται.

Όσοι έρχονται στις εκκλησίες για να ψάλλουν, θέλουμε ούτε να χρησιμοποιούν άτακτες φωνές και να εκβιάζουν τη φύση σε κραυγή, ούτε να προσθέτουν τίποτε από όσα δεν αρμόζουν και δεν ταιριάζουν στην εκκλησία· αλλά να προσφέρουν τις ψαλμωδίες με πολλή προσοχή και κατάνυξη στον Θεό, τον επόπτη των κρυφών. Γιατί το ιερό λόγιο δίδαξε ότι οι υιοί Ισραήλ θα είναι ευλαβείς.

Ότι δεν πρέπει μέσα στους ιερούς περιβόλους να στήνουν καπηλειό ή να εκθέτουν είδη τροφίμων ή να κάνουν άλλες πωλήσεις, διαφυλάσσοντας το σεβάσμιο της εκκλησίας. Γιατί ο Σωτήρας και Θεός μας, παιδαγωγώντας μας με την εν σαρκί πολιτεία του, παρήγγειλε να μην κάνουμε τον οίκο του Πατέρα του οίκο εμπορίου· ο οποίος και έχυσε τα κέρματα των κολλυβιστών και έδιωξε όσους έκαναν κοινό το ιερό. Αν λοιπόν κάποιος συλληφθεί στο προκείμενο παράπτωμα, να αφορίζεται.

Ότι δεν πρέπει όσοι είναι ιερατικού βαθμού ή οι κληρικοί ή οι ασκητές να λούζονται σε λουτρό μαζί με γυναίκες· ούτε κανένας λαϊκός Χριστιανός· γιατί αυτή είναι η πρώτη μομφή ανάμεσα στους εθνικούς. Και αν κάποιος συλληφθεί σε αυτό, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Ότι οι φωτιζόμενοι πρέπει να μαθαίνουν καλά την πίστη και την πέμπτη ημέρα της εβδομάδας να την απαγγέλλουν στον επίσκοπο ή στους πρεσβυτέρους.

Ομολογώντας ότι ο θείος τόκος από την Παρθένο είναι αλόχευτος, αφού και σχηματίστηκε χωρίς σπορά, και κηρύσσοντάς το σε όλο το ποίμνιο, όσους από άγνοια κάνουν κάτι από όσα δεν πρέπει, τους υποβάλλουμε σε διόρθωση. Γι’ αυτό, επειδή βλέπουμε μερικούς, μετά την ημέρα της αγίας Γέννησης του Χριστού του Θεού μας, να βράζουν σεμίδαλη και να τη μοιράζονται μεταξύ τους, με πρόφαση δήθεν την τιμή της λοχείας της άχραντης Παρθενομήτορος, ορίζουμε να μη γίνεται τίποτε τέτοιο από τους πιστούς. Γιατί δεν είναι βέβαια τιμή για την Παρθένο, που γέννησε κατά σάρκα, υπεράνω νου και λόγου, τον αχώρητο Λόγο, να ορίζουμε και να σκιαγραφούμε όσα αφορούν τον άφραστο τόκο της με βάση τα κοινά και όσα αφορούν εμάς. Αν λοιπόν κάποιος από τώρα και στο εξής συλληφθεί να κάνει κάτι τέτοιο, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Αν κάποιος επίσκοπος ή πρεσβύτερος ή διάκονος ή κάποιος από όσους συγκαταλέγονται στον κλήρο ή λαϊκός, χωρίς να έχει καμία σοβαρότερη ανάγκη ή δύσκολη υπόθεση, ώστε να λείπει για πάρα πολύ καιρό από την εκκλησία του, αλλά ενώ διαμένει στην πόλη, δεν έρχεται στη σύναξη τρεις Κυριακές μέσα σε τρεις εβδομάδες, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να απομακρύνεται από την κοινωνία.

Επειδή μάθαμε ότι σε μερικές χώρες, στον Τρισάγιο ύμνο, εκφωνείται ως προσθήκη μετά το «Άγιος αθάνατος» το «Ο σταυρωθείς δι’ ημάς, ελέησον ημάς»· και αυτό αποβλήθηκε από τον ύμνο αυτό από τους παλαιούς αγίους Πατέρες, ως ξένο προς την ευσέβεια, μαζί με τον παράνομο αιρετικό που επινόησε μια τέτοια φράση· και εμείς, επικυρώνοντας όσα θεσπίστηκαν ευσεβώς παλαιότερα από τους αγίους Πατέρες μας, αναθεματίζουμε όσους, μετά τον παρόντα όρο, αποδέχονται ακόμη μια τέτοια φράση στις εκκλησίες ή με οποιονδήποτε άλλον τρόπο τη συνάπτουν στον Τρισάγιο ύμνο. Και αν μεν ο παραβάτης όσων ορίστηκαν είναι ιερατικού βαθμού, διατάσσουμε να απογυμνώνεται από το ιερατικό αξίωμα· αν δε είναι λαϊκός ή μοναχός, να αφορίζεται.

Σε ορισμένες αγιογραφίες των σεπτών εικόνων απεικονίζεται ένας αμνός που δείχνεται με το δάχτυλο του Προδρόμου, ο οποίος έγινε δεκτός ως τύπος της χάριτος, προδηλώνοντας σε εμάς μέσω του νόμου τον αληθινό Αμνό, τον Χριστό τον Θεό μας. Ασπαζόμενοι λοιπόν τους παλαιούς τύπους και τις σκιές, που παραδόθηκαν στην Εκκλησία ως σύμβολα και προτυπώσεις της αλήθειας, προτιμούμε τη χάρη και την αλήθεια, αφού την υποδεχθήκαμε ως πλήρωμα του νόμου. Για να σκιαγραφείται λοιπόν το τέλειο και στις χρωματουργίες, μπροστά στα μάτια όλων, ορίζουμε να αναστηλώνεται από τώρα και στο εξής και στις εικόνες, αντί του παλαιού αμνού, ο Αμνός που αίρει την αμαρτία του κόσμου, ο Χριστός ο Θεός μας, κατά την ανθρώπινη μορφή του· κατανοώντας μέσω αυτού το ύψος της ταπείνωσης του Θεού Λόγου και χειραγωγούμενοι στη μνήμη της εν σαρκί πολιτείας του, του πάθους του και του σωτήριου θανάτου του, και της απολύτρωσης που από εκεί ήρθε στον κόσμο.

Κανείς να μη μεταδίδει από την Ευχαριστία στα σώματα των αποθανόντων. Γιατί είναι γραμμένο: «Λάβετε, φάγετε»· τα σώματα όμως των νεκρών ούτε να λάβουν μπορούν ούτε να φάνε.

Ακολουθώντας τις κανονικές διατάξεις των Πατέρων, ορίζουμε και για τα νήπια: όποτε δεν βρίσκονται αξιόπιστοι μάρτυρες που να λένε ότι αυτά βαπτίστηκαν αναμφίβολα, και ούτε τα ίδια, λόγω της ηλικίας τους, είναι σε θέση να αποκριθούν για τη μυσταγωγία που τους παραδόθηκε, πρέπει να βαπτίζονται χωρίς κανένα πρόσκομμα· για να μην τα στερήσει ο δισταγμός αυτός από μια τέτοια κάθαρση του αγιασμού.

Ότι κάθε λόγος βεβαιώνεται με δύο ή τρεις μάρτυρες, το παραλάβαμε από τη Γραφή. Καθορίζουμε λοιπόν ότι οι δούλοι που ελευθερώνονται από τους κυρίους τους θα απολαμβάνουν αυτή την τιμή ενώπιον τριών μαρτύρων, οι οποίοι, με την παρουσία τους, θα προσδίδουν κύρος στην ελευθερία και θα παρέχουν οι ίδιοι αξιοπιστία σε όσα έγιναν.

Όσους, για την πτώση των ψυχών, συγκεντρώνουν και συντηρούν πόρνες, αν μεν είναι κληρικοί, ορίζουμε να αφορίζονται και να καθαιρούνται· αν δε λαϊκοί, να αφορίζονται.

Η γυναίκα που εγκατέλειψε τον άνδρα της είναι μοιχαλίδα, αν πήγε σε άλλον, σύμφωνα με τον ιερό και θείο Βασίλειο, που άριστα το συνέλεξε αυτό από την προφητεία του Ιερεμία, ότι «Εάν γένηται γυνή ανδρί ετέρω, ουκ επιστρέψει προς τον άνδρα αυτής, αλλά μιαινομένη μιανθήσεται» (Ιερ. 3, 1)· και πάλι: «Ο έχων μοιχαλίδα, άφρων και ασεβής». Αν λοιπόν φανεί ότι αναχώρησε από τον άνδρα της χωρίς λόγο, αυτός μεν είναι άξιος συγγνώμης, αυτή δε επιτιμίων. Και η συγγνώμη θα του δοθεί ώστε να βρίσκεται σε κοινωνία με την Εκκλησία. Εκείνος όμως που εγκαταλείπει τη γυναίκα που νόμιμα ενώθηκε μαζί του και παίρνει άλλη, σύμφωνα με την απόφαση του Κυρίου, υπόκειται στο κρίμα της μοιχείας. Και έχει οριστεί κανονικά από τους Πατέρες μας να βρίσκονται αυτοί ένα έτος στους προσκλαίοντες, δύο έτη στους ακροωμένους, τρία έτη στους υποπίπτοντες, και το έβδομο έτος να στέκονται μαζί με τους πιστούς και έτσι να αξιώνονται της προσφοράς, εφόσον βέβαια μετανοήσουν με δάκρυα.

Κανείς να μην εισάγει οποιοδήποτε κτήνος μέσα σε ιερό ναό· εκτός αν κάποιος οδοιπόρος, όταν τον καταλάβει μέγιστη ανάγκη, χωρίς να έχει καλύβι και κατάλυμα, καταλύσει σε έναν τέτοιο ναό. Γιατί, αν το κτήνος δεν εισαχθεί μέσα, αυτό μεν μερικές φορές θα χαθεί, εκείνος δε, με την απώλεια του υποζυγίου και επειδή έτσι θα βρεθεί χωρίς μέσο για να ξεκινήσει την οδοιπορία του, θα παραδοθεί σε κίνδυνο θανάτου· γιατί διδασκόμαστε ότι το σάββατο έγινε για τον άνθρωπο· ώστε η διάσωση και η αβλάβεια του ανθρώπου να θεωρείται σε όλα προτιμότερη. Αν όμως κάποιος συλληφθεί να εισάγει κτήνος σε ιερό τόπο χωρίς ανάγκη, όπως ειπώθηκε, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Οι πιστοί, περνώντας τις ημέρες του σωτήριου Πάθους με νηστεία και προσευχή και κατάνυξη καρδιάς, πρέπει να λύνουν τη νηστεία γύρω στις μέσες ώρες της νύχτας του Μεγάλου Σαββάτου, αφού οι θείοι Ευαγγελιστές Ματθαίος και Λουκάς υποδηλώνουν την προχωρημένη ώρα της νύχτας, ο μεν με τη φράση «Οψέ σαββάτων» (Ματθ. 28, 1), ο δε με το «Όρθρου βαθέος» (Λουκ. 24, 1).

Από τους θεοφόρους Πατέρες μας παραλάβαμε κανονικά να μην κλίνουμε γόνυ τις Κυριακές, τιμώντας την ανάσταση του Χριστού. Για να μην αγνοούμε λοιπόν το ακριβές αυτής της τήρησης, καθιστούμε φανερό στους πιστούς ότι, μετά την εσπερινή είσοδο των ιερωμένων στο θυσιαστήριο το Σάββατο, σύμφωνα με το έθος που επικρατεί, κανείς δεν πρέπει να κλίνει γόνυ μέχρι την επόμενη εσπέρα, της Κυριακής, κατά την οποία, μετά την είσοδο στο λυχνικό, κάμπτουμε πάλι τα γόνατα και έτσι προσφέρουμε τις ευχές στον Κύριο. Γιατί, θεωρώντας τη νύχτα μετά το Σάββατο πρόδρομο της έγερσης του Σωτήρα μας, αρχίζουμε από τότε πνευματικά τους ύμνους, φέρνοντας την εορτή από το σκότος στο φως, ώστε από τότε να πανηγυρίζουμε την ανάσταση σε ολόκληρη νύχτα και ημέρα.

Τις γυναίκες που δίνουν τα αμβλωτικά φάρμακα και εκείνες που δέχονται τα εμβρυοκτόνα δηλητήρια, τις υποβάλλουμε στο επιτίμιο του φονέα.

Όσοι αρπάζουν γυναίκες με το όνομα του γάμου, ή συμπράττουν ή βοηθούν εκείνους που τις αρπάζουν, η αγία σύνοδος όρισε, αν είναι κληρικοί, να εκπίπτουν από τον δικό τους βαθμό· αν όμως είναι λαϊκοί, να αναθεματίζονται.

Η γυναίκα που, ενώ ο άνδρας της έφυγε και αγνοείται, συζεί με άλλον πριν βεβαιωθεί για τον θάνατό του, διαπράττει μοιχεία. Ομοίως και οι γυναίκες των στρατιωτών που παντρεύτηκαν ενώ οι άνδρες τους αγνοούνταν υπόκεινται στην ίδια ρύθμιση· όπως και όσες, λόγω της αποδημίας του άνδρα τους, δεν περίμεναν την επιστροφή του. Εδώ όμως το πράγμα επιδέχεται κάποια συγγνώμη, επειδή η υπόνοια κλίνει μάλλον προς τον θάνατο. Και εκείνη που από άγνοια παντρεύτηκε τον άνδρα που είχε εγκαταλειφθεί προσωρινά από τη γυναίκα του, και έπειτα αφέθηκε, επειδή η προηγούμενη επέστρεψε σε αυτόν, διέπραξε μεν πορνεία, αλλά εν αγνοία· δεν θα αποκλειστεί λοιπόν από τον γάμο· είναι όμως καλύτερο, αν μείνει έτσι. Αν όμως επιστρέψει κάποτε με τον καιρό ο στρατιώτης, του οποίου η γυναίκα, εξαιτίας της μακροχρόνιας απουσίας του, ενώθηκε με άλλον άνδρα, αυτός, αν το προτιμά, να πάρει πάλι πίσω τη γυναίκα του, αφού δίνεται συγγνώμη για την άγνοια και σε αυτήν και στον άνδρα που την πήρε στο σπίτι του με δεύτερο γάμο.

Όσους ορκίζονται ειδωλολατρικούς όρκους, ο κανόνας τους υποβάλλει σε επιτίμια· και εμείς ορίζουμε γι’ αυτούς αφορισμό.

Όσοι από τους αιρετικούς προστίθενται στην Ορθοδοξία και στη μερίδα των σωζομένων, τους δεχόμαστε σύμφωνα με την τάξη και τη συνήθεια που εκτίθεται παρακάτω. Τους Αρειανούς και τους Μακεδονιανούς και τους Ναυατιανούς, που αποκαλούν τους εαυτούς τους Καθαρούς και Αριστερούς, και τους Τεσσαρεσκαιδεκατίτες, δηλαδή Τετραδίτες, και τους Απολλιναριστές, τους δεχόμαστε όταν δίνουν έγγραφες δηλώσεις και αναθεματίζουν κάθε αίρεση που δεν φρονεί όπως φρονεί η αγία του Θεού καθολική και αποστολική Εκκλησία, και σφραγίζονται, δηλαδή χρίονται πρώτα με το άγιο μύρο στο μέτωπο και στα μάτια και στους ρώθωνες και στο στόμα και στα αυτιά· και, σφραγίζοντάς τους, λέμε: «Σφραγίς δωρεάς Πνεύματος Αγίου». Και σχετικά με όσους έγιναν Παυλιανιστές και έπειτα κατέφυγαν στην καθολική Εκκλησία, έχει τεθεί όρος να αναβαπτίζονται οπωσδήποτε. Τους Ευνομιανούς όμως, που βαπτίζονται με μία κατάδυση, και τους Μοντανιστές, που εδώ ονομάζονται Φρύγες, και τους Σαβελλιανούς, που πρεσβεύουν την υιοπατορία και διαπράττουν και κάποια άλλα βαριά πράγματα, και όλες τις άλλες αιρέσεις (επειδή είναι πολλοί εδώ, μάλιστα όσοι έρχονται από τη χώρα των Γαλατών), όλους όσοι από αυτούς θέλουν να προστεθούν στην Ορθοδοξία τους δεχόμαστε ως ειδωλολάτρες· και την πρώτη ημέρα τους κάνουμε Χριστιανούς, τη δεύτερη κατηχουμένους· έπειτα την τρίτη τους εξορκίζουμε, εμφυσώντας τρεις φορές στο πρόσωπο και στα αυτιά, και έτσι τους κατηχούμε και τους κάνουμε να περνούν χρόνο στην εκκλησία και να ακούν τις Γραφές, και τότε τους βαπτίζουμε. Και τους Μανιχαίους επίσης και τους Ουαλεντινιανούς και τους Μαρκιωνιστές και όσους προσέρχονται από όμοιες αιρέσεις, δεχόμενοί τους ως ειδωλολάτρες, τους αναβαπτίζουμε. Οι Νεστοριανοί όμως και οι Ευτυχιανιστές και οι Σεβηριανοί και όσοι προέρχονται από όμοιες αιρέσεις πρέπει να κάνουν έγγραφες δηλώσεις και να αναθεματίζουν την αίρεσή τους και τον Νεστόριο και τον Ευτυχή και τον Διόσκορο και τον Σεβήρο, και τους λοιπούς αρχηγέτες αυτών των αιρέσεων και όσους φρονούν τα δικά τους, και όλες τις αιρέσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω, και έτσι να μεταλαμβάνουν της αγίας κοινωνίας.

Όσοι ντύθηκαν τον Χριστό με το βάπτισμα, ομολόγησαν ότι θα μιμούνται την εν σαρκί πολιτεία του. Όσους λοιπόν, προς βλάβη εκείνων που τους βλέπουν, διευθετούν και διασκευάζουν τις τρίχες της κεφαλής με επινοήσεις πλεξίματος και έτσι προβάλλουν δέλεαρ στις αστήρικτες ψυχές, τους θεραπεύουμε πατρικά με κατάλληλο επιτίμιο, παιδαγωγώντας τους και διδάσκοντάς τους να ζουν με σωφροσύνη, ώστε, αφήνοντας την απάτη και τη ματαιότητα που προέρχονται από την ύλη, να μεταφέρουν διαρκώς τον νου τους στην ανώλεθρη και μακάρια ζωή, και να έχουν αγνή αναστροφή με φόβο, και να πλησιάζουν τον Θεό, όσο είναι εφικτό, με την καθαρότητα της ζωής, και να στολίζουν τον έσω άνθρωπο μάλλον παρά τον έξω με αρετές και με χρηστά και άμωμα ήθη· ώστε να μη φέρουν μέσα τους κανένα υπόλειμμα της σκαιότητας του αντιπάλου. Και αν κάποιος ζει αντίθετα προς τον παρόντα κανόνα, να αφορίζεται.

Όσους είτε συζούν με σύζυγο είτε κατά άλλον τρόπο κάνουν χωρίς διάκριση κοινούς τους ιερούς τόπους και φέρονται περιφρονητικά προς αυτούς και έτσι παραμένουν μέσα σε αυτούς, διατάσσουμε να εκδιώκονται ακόμη και από τα κατηχούμενα των σεβάσμιων ναών. Και αν κάποιος δεν το τηρήσει αυτό, αν μεν είναι κληρικός, να καθαιρείται· αν δε λαϊκός, να αφορίζεται.

Όποιος παίρνει σε κοινωνία γάμου γυναίκα μνηστευμένη με άλλον, ενώ ζει ακόμη εκείνος που τη μνηστεύθηκε, να υπόκειται στην κατηγορία της μοιχείας.

Και αυτό επίσης μάθαμε ότι γίνεται στη χώρα των Αρμενίων: ότι μερικοί βράζουν κομμάτια κρέατος μέσα στα ιερά θυσιαστήρια και τα προσφέρουν, απονέμοντας μερίδες στους ιερείς κατά τον ιουδαϊκό τρόπο. Γι’ αυτό, φυλάγοντας την Εκκλησία ακηλίδωτη, ορίζουμε να μην επιτρέπεται σε κανέναν από τους ιερείς να παίρνει ξεχωρισμένα κομμάτια κρέατος από εκείνους που τα προσφέρουν, αλλά να αρκούνται σε όσα αρέσουν στον προσφέροντα, με την προσφορά αυτή να γίνεται έξω από την εκκλησία. Και αν κάποιος δεν το κάνει έτσι, να αφορίζεται.

«Οι οφθαλμοί σου ορθά βλεπέτωσαν», και «Πάση φυλακή τήρει σην καρδίαν», παραγγέλλει η Σοφία· γιατί οι αισθήσεις του σώματος εισάγουν εύκολα στην ψυχή τα δικά τους. Τις ζωγραφιές λοιπόν που καταγοητεύουν την όραση, είτε σε πίνακες είτε αναρτημένες κατά κάποιον άλλον τρόπο, και διαφθείρουν τον νου και τον κινούν προς τα προσανάμματα των αισχρών ηδονών, διατάσσουμε να μην απεικονίζονται καθόλου από τώρα και στο εξής, με οποιονδήποτε τρόπο. Και αν κάποιος επιχειρήσει να κάνει αυτό, να αφορίζεται.

Σώμα Χριστού και ναό αποκαλεί μεγαλόφωνα ο θείος Απόστολος τον άνθρωπο, που κτίστηκε κατ’ εικόνα Θεού. Βρισκόμενος λοιπόν πάνω από κάθε αισθητή κτίση, εκείνος που μέσω του σωτήριου Πάθους έλαβε το ουράνιο αξίωμα, τρώγοντας και πίνοντας τον Χριστό, αναπλάθεται διαρκώς για την αιώνια ζωή, αγιαζόμενος στην ψυχή και στο σώμα με τη μέθεξη της θείας χάριτος· ώστε, αν κάποιος θελήσει να μετάσχει στο άχραντο σώμα κατά τον καιρό της σύναξης και να γίνει ένα με αυτό με τη μετουσία, σχηματίζοντας τα χέρια του σε τύπο σταυρού, έτσι να προσέρχεται και να δέχεται την κοινωνία της χάριτος. Γιατί όσους κατασκευάζουν κάποια δοχεία από χρυσό ή από άλλο υλικό, αντί για το χέρι, για την υποδοχή του θείου δώρου, και μέσω αυτών αξιώνονται της άχραντης κοινωνίας, δεν τους αποδεχόμαστε καθόλου, επειδή προτιμούν από την εικόνα του Θεού την άψυχη και υποχείρια ύλη. Και αν κάποιος συλληφθεί να μεταδίδει από την άχραντη κοινωνία σε όσους προσκομίζουν τέτοια δοχεία, να αφορίζεται και αυτός και εκείνος που τα φέρνει.

Όσοι έλαβαν από τον Θεό την εξουσία να λύνουν και να δένουν πρέπει να εξετάζουν την ποιότητα της αμαρτίας και την ετοιμότητα εκείνου που αμάρτησε για επιστροφή, και έτσι να προσφέρουν την κατάλληλη θεραπεία στην αρρώστια, ώστε να μην αποτύχει ως προς τη σωτηρία του ασθενούς, χρησιμοποιώντας την αμετρία προς τη μία ή την άλλη πλευρά. Γιατί η νόσος της αμαρτίας δεν είναι απλή, αλλά ποικίλη και πολύμορφη, και βλασταίνει πολλές παραφυάδες βλάβης, από τις οποίες το κακό απλώνεται πολύ και προχωρεί, μέχρι να σταματήσει με τη δύναμη εκείνου που θεραπεύει. Γι’ αυτό, όποιος επιδεικνύει την ιατρική επιστήμη εν Πνεύματι πρέπει πρώτα να εξετάζει τη διάθεση εκείνου που αμάρτησε και να παρατηρεί αν κλίνει προς την υγεία ή, αντίθετα, με τους δικούς του τρόπους προσκαλεί την αρρώστια εναντίον του εαυτού του, και πώς φροντίζει για τη διαγωγή του στο μεταξύ, και μήπως αντιπαλεύει τον τεχνίτη και μεγαλώνει την πληγή της ψυχής με την προσαγωγή των φαρμάκων που τοποθετούνται επάνω της· και έτσι να επιμετρά το έλεος κατ’ αξίαν. Γιατί όλη η φροντίδα του Θεού και εκείνου στον οποίο ανατέθηκε η ποιμαντική ηγεσία είναι να επαναφέρει το πλανώμενο πρόβατο και να γιατρέψει εκείνο που πληγώθηκε από τον όφη, και ούτε να το σπρώξει στους κρημνούς της απόγνωσης ούτε να χαλαρώσει το χαλινάρι προς την έκλυση και την περιφρόνηση της ζωής· αλλά με τον έναν ή τον άλλο τρόπο οπωσδήποτε, είτε με τα αυστηρότερα και στυφά είτε με τα απαλότερα και πραότερα φάρμακα, να σταθεί κατά του πάθους και να αγωνιστεί για τη συνούλωση της πληγής, καθώς δοκιμάζει τους καρπούς της μετάνοιας και οικονομεί σοφά τον άνθρωπο που καλείται στην άνω λαμπροφορία. Πρέπει λοιπόν να γνωρίζουμε και τα δύο, και όσα ανήκουν στην ακρίβεια και όσα ανήκουν στη συνήθεια· και να ακολουθούμε, στις περιπτώσεις όσων δεν δέχονται την άκρα αυστηρότητα, τον τύπο που έχει παραδοθεί, όπως μας διδάσκει ο ιερός Βασίλειος.