Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος

Για όσους έλαχαν το ιερατικό αξίωμα, μαρτυρίες και ορθές κατευθύνσεις είναι οι επιταγές των κανονικών διατάξεων· και, δεχόμενοι αυτές με χαρά, ψάλλουμε μαζί με τον θεοφάντορα Δαβίδ προς τον Δεσπότη Θεό, λέγοντας: «Εν τη οδώ των μαρτυρίων σου ετέρφθην, ως επί παντί πλούτω»· και: «Ενετείλω δικαιοσύνην, τα μαρτύριά σου εις τον αιώνα· συνέτισόν με και ζήσομαι». Και για πάντα η προφητική φωνή μάς εντέλλεται να φυλάγουμε τις μαρτυρίες του Θεού και να ζούμε μέσα σε αυτές, οι οποίες προφανώς μένουν ακράδαντες και ασάλευτες· επειδή και ο θεόπτης Μωυσής έτσι λέει: «Εν αυτοίς ουκ έστι προσθείναι, και απ’ αυτών ουκ έστιν αφελείν». Και ο θείος Απόστολος Πέτρος, καυχώμενος γι’ αυτές, βοά: «Εις α επιθυμούσιν άγγελοι παρακύψαι». Και ο Παύλος λέει: «Καν ημείς, ή άγγελος εξ ουρανού ευαγγελίζηται υμίν, παρ’ ο ευηγγελισάμεθα υμίν, ανάθεμα έστω». Αφού λοιπόν έτσι έχουν αυτά και μας μαρτυρούνται επίσημα, αγαλλόμενοι γι’ αυτά σαν κάποιος που βρίσκει πολλά λάφυρα, ενστερνιζόμαστε με χαρά τους θείους κανόνες και κρατούμε ολόκληρη και ασάλευτη τη διάταξή τους, εκείνων που εκτέθηκαν από τις άγιες σάλπιγγες του Πνεύματος, τους πανεύφημους Αποστόλους, και από τις έξι άγιες οικουμενικές συνόδους, και από όσες συγκεντρώθηκαν τοπικά για την έκδοση τέτοιων διαταγμάτων, και από τους αγίους Πατέρες μας. Διότι όλοι αυτοί, φωτισμένοι από ένα και το ίδιο Πνεύμα, όρισαν τα ωφέλιμα. Και όσους εκείνοι παραπέμπουν στο ανάθεμα, και εμείς τους αναθεματίζουμε· όσους στην καθαίρεση, και εμείς τους καθαιρούμε· όσους στον αφορισμό, και εμείς τους αφορίζουμε· και όσους παραδίδουν σε επιτίμιο, και εμείς ομοίως τους υποβάλλουμε σε αυτό. Διότι: «Αφιλάργυρος ο τρόπος, αρκούμενοι τοις παρούσιν»· έτσι βοά διαρρήδην εκείνος που ανέβηκε στον τρίτο ουρανό και άκουσε άρρητα ρήματα, ο θείος Απόστολος Παύλος.

Επειδή, ψάλλοντας, δεσμευόμαστε προς τον Θεό: «Εν τοις δικαιώμασί σου μελετήσω, ουκ επιλήσομαι των λόγων σου», είναι σωτήριο να το φυλάγουν αυτό όλοι μεν οι Χριστιανοί, κατ’ εξοχήν όμως όσοι έχουν περιβληθεί το ιερατικό αξίωμα. Γι’ αυτό ορίζουμε καθένας που πρόκειται να προαχθεί στον βαθμό της επισκοπής να γνωρίζει οπωσδήποτε το Ψαλτήρι, ώστε, ως εκ τούτου, να νουθετεί και όλο τον κλήρο που υπάγεται σε αυτόν να μυείται με τον ίδιο τρόπο. Και να εξετάζεται αυστηρά από τον μητροπολίτη, αν έχει προθυμία να διαβάζει ερευνητικά, και όχι επιφανειακά, τους ιερούς κανόνες και το άγιο Ευαγγέλιο και το βιβλίο του θείου Αποστόλου και όλη τη θεία Γραφή· και να ζει σύμφωνα με τις θείες εντολές, και να διδάσκει τον λαό που υπάγεται σε αυτόν. Διότι ουσία της δικής μας ιεραρχίας είναι τα θεοπαράδοτα λόγια, δηλαδή η αληθινή γνώση των θείων Γραφών, όπως απεφάνθη ο μέγας Διονύσιος. Αν όμως διστάζει και δεν δέχεται με χαρά να πράττει και να διδάσκει έτσι, να μη χειροτονείται. Διότι ο Θεός είπε προφητικά: «Συ επίγνωσιν απώσω, καγώ απώσομαί σε του μη ιερατεύειν μοι».

Κάθε εκλογή που γίνεται από άρχοντες, επισκόπου ή πρεσβυτέρου ή διακόνου, να μένει άκυρη, σύμφωνα με τον κανόνα που λέει: «Αν κάποιος επίσκοπος, χρησιμοποιώντας κοσμικούς άρχοντες, αποκτήσει μέσω αυτών εκκλησία, να καθαιρείται και να αφορίζεται, και όλοι όσοι κοινωνούν μαζί του». Διότι εκείνος που πρόκειται να προβιβαστεί σε επισκοπή πρέπει να εκλέγεται από επισκόπους, όπως έχει οριστεί από τους αγίους Πατέρες της Νίκαιας στον κανόνα που λέει: «Αρμόζει ο επίσκοπος να καθίσταται πρωτίστως από όλους όσους είναι στην επαρχία· αν όμως αυτό είναι δύσκολο, είτε λόγω επείγουσας ανάγκης είτε λόγω του μήκους του δρόμου, αφού συγκεντρωθούν οπωσδήποτε τρεις στο ίδιο μέρος (ενώ και οι απόντες ψηφίζουν μαζί τους και συναινούν με γράμματα), τότε να γίνεται η χειροτονία. Η επικύρωση όμως όσων γίνονται να δίνεται σε κάθε επαρχία στον μητροπολίτη».

Ο κήρυκας της αλήθειας, ο θείος Απόστολος Παύλος, σαν να έθετε κανόνα στους πρεσβυτέρους των Εφεσίων, μάλλον δε και σε όλο το ιερατικό πλήρωμα, μίλησε έτσι με παρρησία λέγοντας: «Αργυρίου, ή χρυσίου, ή ιματισμού, ουδενός επεθύμησα· πάντα υπέδειξα υμίν, ότι ούτω κοπιώντας δει αντιλαμβάνεσθαι των ασθενούντων, μακάριον ηγουμένους το διδόναι, ή λαμβάνειν». Γι’ αυτό και εμείς, διδαγμένοι από αυτόν, ορίζουμε ο επίσκοπος να μην επινοεί καθόλου από αισχροκέρδεια, προφασιζόμενος προφάσεις εν αμαρτίαις, να απαιτεί χρυσό ή άργυρο ή άλλο είδος από τους επισκόπους ή κληρικούς ή μοναχούς που τελούν υπ’ αυτόν. Διότι λέει ο Απόστολος: «Άδικοι βασιλείαν Θεού ου κληρονομήσουσι»· και: «Ουκ οφείλει τα τέκνα τοις γονεύσι θησαυρίζειν, αλλ’ οι γονείς τοις τέκνοις». Αν λοιπόν κάποιος βρεθεί, για απαίτηση χρυσού ή κάποιου άλλου είδους, ή εξαιτίας κάποιου δικού του πάθους, να αποκλείει από τη λειτουργία και να αφορίζει κάποιον από τους κληρικούς που είναι υπ’ αυτόν, ή να κλείνει σεπτό ναό, ώστε να μη γίνονται σε αυτόν οι λειτουργίες του Θεού, και να στρέφει τη μανία του σε κάτι αναίσθητο, αυτός είναι πράγματι ο ίδιος αναίσθητος, και θα υπόκειται στο ίδιο πάθημα, και θα επιστρέψει ο κόπος του στην κεφαλή του, ως παραβάτης της εντολής του Θεού και των αποστολικών διατάξεων. Διότι και ο Πέτρος, η ανώτατη κορυφή των Αποστόλων, παραγγέλλει: «Ποιμαίνετε το εν υμίν ποίμνιον του Θεού, επισκοπούντες μη αναγκαστώς, αλλ’ εκουσίως, κατά Θεόν· μη αισχροκερδώς, αλλά προθύμως· μη ως κατακυριεύοντες των κλήρων, αλλά τύποι γινόμενοι του ποιμνίου· και φανερωθέντος του Αρχιποίμενος, κομιείσθε τον αμαράντινον της δόξης στέφανον».

Αμαρτία προς θάνατον είναι, όταν κάποιοι, αμαρτάνοντας, μένουν αδιόρθωτοι. Και χειρότερο από αυτό, αν επιπλέον, σκληροτράχηλοι, εξεγείρονται κατά της ευσέβειας και της αλήθειας, προτιμώντας τον Μαμωνά από την υπακοή στον Θεό, και δεν κρατούν τις κανονικές του διατάξεις. Σε αυτούς δεν είναι ο Κύριος ο Θεός, εκτός αν ίσως, αφού ταπεινωθούν, ανανήψουν από το δικό τους σφάλμα· διότι πρέπει μάλλον να προσέρχονται στον Θεό και με συντετριμμένη καρδιά να ζητούν την άφεση αυτού του αμαρτήματος και τη συγχώρηση, και όχι να υπερηφανεύονται για την άθεσμη καταβολή. Διότι «εγγύς Κύριος τοις συντετριμμένοις τη καρδία». Όσοι λοιπόν καυχώνται ότι με καταβολή χρυσίου τάχθηκαν στην Εκκλησία, και στηρίζουν την ελπίδα τους σε αυτή την πονηρή συνήθεια, που αποξενώνει από τον Θεό και από κάθε ιερωσύνη, και εξαιτίας αυτού, με αναιδές πρόσωπο και ανοιχτό στόμα, ατιμάζουν με ονειδιστικά λόγια εκείνους που για την αρετή του βίου τους εξελέγησαν από το Άγιο Πνεύμα και κατατάχθηκαν χωρίς καταβολή χρυσίου: αυτοί που κάνουν αυτό να λαμβάνουν πρώτα τον κατώτατο βαθμό του δικού τους τάγματος· και αν επιμένουν, να διορθώνονται με επιτίμιο. Αν όμως φανεί ποτέ κάποιος ότι το έχει κάνει αυτό σε χειροτονία, να γίνεται σύμφωνα με τον αποστολικό κανόνα που λέει: «Αν κάποιος επίσκοπος γίνει κάτοχος αυτού του αξιώματος με χρήματα, ή πρεσβύτερος ή διάκονος, να καθαιρείται και αυτός και εκείνος που τον χειροτόνησε, και να αποκόπτονται εντελώς από την κοινωνία, όπως ο Σίμων ο μάγος από εμένα τον Πέτρο». Ομοίως και σύμφωνα με τον δεύτερο κανόνα των οσίων Πατέρων μας της Χαλκηδόνας, που λέει: «Αν κάποιος επίσκοπος κάνει χειροτονία για χρήματα και υποβιβάσει σε πώληση τη χάρη που δεν πωλείται, και χειροτονήσει για χρήματα επίσκοπο ή χωρεπίσκοπο ή πρεσβύτερο ή διάκονο ή κάποιον από όσους είναι καταριθμημένοι στον κλήρο, ή διορίσει για χρήματα οικονόμο ή έκδικο ή παραμονάριο ή γενικά κάποιον από όσους είναι στον κανόνα, για δική του αισχροκέρδεια, αυτός που το επιχείρησε, όταν αποδειχθεί ένοχος, να κινδυνεύει ως προς τον δικό του βαθμό· και αυτός που χειροτονείται να μην ωφελείται σε τίποτε από τη χειροτονία ή τον διορισμό που έγινε με εμπόριο, αλλά να είναι αλλότριος του αξιώματος ή της αρμοδιότητας που απέκτησε με χρήματα. Αν όμως κάποιος φανεί ακόμη και ως μεσάζων σε τέτοια αισχρά και αθέμιτα κέρδη, και αυτός, αν είναι κληρικός, να εκπίπτει από τον δικό του βαθμό· αν όμως είναι λαϊκός ή μοναχός, να αφορίζεται».

Επειδή υπάρχει κανόνας που λέει: «Δύο φορές τον χρόνο σε κάθε επαρχία πρέπει να γίνονται με συνάθροιση επισκόπων οι κανονικές εξετάσεις», εξαιτίας της θλίψης και επειδή όσοι συγκεντρώνονται δεν έχουν τα αναγκαία για την οδοιπορία, οι όσιοι Πατέρες της έκτης συνόδου όρισαν να γίνεται με κάθε τρόπο και παρά κάθε πρόφαση μία φορά τον χρόνο, και να διορθώνονται τα σφάλματα. Αυτόν λοιπόν τον κανόνα τον ανανεώνουμε και εμείς· και αν βρεθεί κάποιος άρχοντας να το εμποδίζει αυτό, να αφορίζεται. Αν όμως κάποιος από τους μητροπολίτες αμελήσει να γίνεται αυτό, εκτός από ανάγκη και βία και κάποια εύλογη δικαιολογία, να υπόκειται στα κανονικά επιτίμια. Και όταν γίνεται η σύνοδος για κανονικά και ευαγγελικά θέματα, πρέπει οι επίσκοποι που συγκεντρώθηκαν να έχουν μελέτη και φροντίδα για τη φύλαξη των θείων και ζωοποιών εντολών του Θεού. Διότι στη φύλαξή τους υπάρχει πολλή ανταπόδοση· επειδή και «λύχνος η εντολή· νόμος δε, φως, και οδός ζωής έλεγχος και παιδεία»· και: «Η εντολή Κυρίου τηλαυγής φωτίζουσα οφθαλμούς». Και να μην έχει άδεια ο μητροπολίτης να απαιτεί, από όσα φέρνει μαζί του ο επίσκοπος, ούτε ζώο ούτε άλλο είδος. Διότι, αν αποδειχθεί ότι το έκανε αυτό, θα αποδώσει το τετραπλάσιο.

Είπε ο θείος Απόστολος Παύλος: «Τινών ανθρώπων αι αμαρτίαι πρόδηλοί εισι· τισί δε και επακολουθούσιν». Όταν λοιπόν προηγούνται αμαρτίες, ακολουθούν αυτές και άλλες αμαρτίες. Έτσι και την ασεβή αίρεση των χριστιανοκατηγόρων την ακολούθησαν και άλλα ασεβήματα. Διότι, όπως αφαίρεσαν από την Εκκλησία τη θέα των σεπτών εικόνων, έτσι έχουν εγκαταλείψει και κάποια άλλα έθιμα, τα οποία πρέπει να ανανεωθούν και να ισχύουν έτσι σύμφωνα με την έγγραφη και άγραφη νομοθεσία. Όσοι λοιπόν σεπτοί ναοί καθιερώθηκαν χωρίς άγια λείψανα μαρτύρων, ορίζουμε να γίνει σε αυτούς κατάθεση λειψάνων με τη συνήθη ευχή. Και εκείνος που καθιερώνει ναό χωρίς άγια λείψανα να καθαιρείται, ως κάποιος που παρέβη τις εκκλησιαστικές παραδόσεις.

Επειδή κάποιοι από τη θρησκεία των Εβραίων, πλανεμένοι, έκριναν καλό να εμπαίζουν τον Χριστό, τον Θεό μας, προσποιούμενοι μεν ότι είναι Χριστιανοί, αρνούμενοι όμως αυτόν κρυφά, και τηρώντας κρυφά το Σάββατο, και κάνοντας άλλα ιουδαϊκά πράγματα, ορίζουμε αυτοί να μη γίνονται δεκτοί ούτε στην κοινωνία ούτε στην προσευχή ούτε στην εκκλησία, αλλά να είναι φανερά Εβραίοι σύμφωνα με τη δική τους θρησκεία, και ούτε τα παιδιά τους να βαπτίζουν ούτε δούλο να αγοράζουν ή να αποκτούν. Αν όμως κάποιος από αυτούς επιστρέψει από ειλικρινή πίστη και ομολογήσει με όλη του την καρδιά, στηλιτεύοντας δημόσια τα έθιμα και τις πρακτικές τους, ώστε να ελεγχθούν και να διορθωθούν και άλλοι, αυτός να γίνεται δεκτός και να βαπτίζεται, και τα παιδιά του, και να εξασφαλίζεται ότι θα απομακρυνθούν από τις εβραϊκές πρακτικές· αν όμως δεν είναι έτσι διατεθειμένοι, να μη γίνονται καθόλου δεκτοί.

Όλα τα παιδαριώδη αθύρματα και τα μανιώδη βακχικά παραληρήματα, τα ψευδοσυγγράμματα που γράφτηκαν κατά των σεπτών εικόνων, πρέπει να παραδοθούν στο επισκοπείο της Κωνσταντινουπόλεως, για να αποτεθούν μαζί με τα υπόλοιπα αιρετικά βιβλία. Αν όμως βρεθεί κάποιος να τα κρύβει: αν μεν είναι επίσκοπος ή πρεσβύτερος ή διάκονος, να καθαιρείται· αν δε είναι λαϊκός ή μοναχός, να αφορίζεται.

Επειδή κάποιοι από τους κληρικούς, παρακάμπτοντας την κανονική διάταξη, εγκαταλείπουν τη δική τους παροικία και τρέχουν σε άλλη παροικία, κυρίως δε σε αυτή τη θεοφύλακτη και βασιλεύουσα πόλη, και παραμένουν στην υπηρεσία αρχόντων, τελώντας τις λειτουργίες στους ευκτήριους οίκους τους: αυτοί δεν επιτρέπεται να γίνονται δεκτοί, χωρίς τη γνώμη του δικού τους επισκόπου και του επισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, σε οποιονδήποτε οίκο ή εκκλησία· και αν κάποιος το κάνει αυτό επιμένοντας, να καθαιρείται. Όσοι όμως το κάνουν αυτό με τη γνώση των προαναφερθέντων ιερέων, δεν τους επιτρέπεται να αναλαμβάνουν κοσμικές και βιοτικές φροντίδες, ως κάποιοι στους οποίους απαγορεύεται να το κάνουν αυτό από τους θείους κανόνες. Και αν φωραθεί κάποιος να ασκεί τη φροντίδα των λεγόμενων μειζοτέρων, ή να παύσει ή να καθαιρείται. Μάλλον λοιπόν να στρέφεται στη διδασκαλία των παιδιών και των οικετών, διαβάζοντάς τους τις θείες Γραφές· διότι γι’ αυτό του έλαχε και η ιερωσύνη.

Αφού είμαστε όλοι υποχρεωμένοι να φυλάγουμε τους θείους κανόνες, οφείλουμε να διατηρούμε με κάθε τρόπο απαραβίαστο και εκείνον που λέει να υπάρχουν οικονόμοι σε κάθε εκκλησία. Και αν μεν κάθε μητροπολίτης καθιστά οικονόμο στην εκκλησία του, θα ήταν καλά· αν όμως όχι, ο επίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως έχει άδεια, με δική του εξουσία, να διορίζει οικονόμο στην εκκλησία του μητροπολίτη αυτού. Ομοίως έχουν άδεια και οι μητροπολίτες, αν οι επίσκοποι που υπάγονται σε αυτούς δεν επιλέγουν να εγκαταστήσουν οικονόμους στις δικές τους εκκλησίες. Και το ίδιο να τηρείται και για τα μοναστήρια.

Αν βρεθεί κάποιος επίσκοπος ή ηγούμενος να εκποιεί κάποια από τα ιδιοκαλλιεργούμενα κτήματα του επισκοπείου ή του μοναστηριού σε χέρια άρχοντα, ή να τα εκχωρεί σε άλλο πρόσωπο, η εκχώρηση να είναι άκυρη, σύμφωνα με τον κανόνα των αγίων Αποστόλων που λέει: «Ο επίσκοπος να έχει τη φροντίδα όλης της εκκλησιαστικής περιουσίας, και να τη διαχειρίζεται ως υπό την εποπτεία του Θεού· να μην του επιτρέπεται όμως να σφετερίζεται κάτι από αυτήν ή να χαρίζει στους δικούς του συγγενείς τα του Θεού· αν όμως είναι φτωχοί, να τους ενισχύει ως φτωχούς, αλλά να μην εκποιεί με αυτή την πρόφαση τα της Εκκλησίας». Αν όμως προφασίζονται ότι ο αγρός προκαλεί ζημία και δεν αποφέρει καμία ωφέλεια, ούτε και έτσι να παραχωρούν τον τόπο στους τοπικούς άρχοντες, αλλά σε κληρικούς ή γεωργούς. Αν όμως μεταχειριστούν πονηρή πανουργία, και αγοράσει άρχοντας τον αγρό από τον κληρικό ή τον γεωργό, και πάλι η πώληση να είναι άκυρη, και ο αγρός να αποκαθίσταται στο επισκοπείο ή στο μοναστήρι· και ο επίσκοπος ή ο ηγούμενος που το κάνει αυτό να εκδιωχθεί: ο μεν επίσκοπος από το επισκοπείο, ο δε ηγούμενος από το μοναστήρι, ως κάποιοι που σκορπίζουν κακώς όσα δεν συγκέντρωσαν.

Επειδή, εξαιτίας της συμφοράς που έπληξε τις εκκλησίες λόγω των αμαρτιών μας, κάποιοι ευαγείς οίκοι αρπάχτηκαν από κάποιους άνδρες, και επισκοπεία και μοναστήρια, και έγιναν κοινά καταλύματα: αν μεν όσοι τα κατέχουν επιλέγουν να τα αποδώσουν, ώστε να αποκατασταθούν όπως ήταν παλαιά, είναι καλό και σωστό· αν όμως όχι, αν μεν ανήκουν στον ιερατικό κατάλογο, προστάζουμε αυτοί να καθαιρούνται· αν δε είναι μοναχοί ή λαϊκοί, να αφορίζονται, ως κατάκριτοι από τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα· και να ταχθούν εκεί «όπου ο σκώληξ ου τελευτά, και το πυρ ου σβέννυται», επειδή εναντιώνονται στη φωνή του Κυρίου που λέει: «Μη ποιείτε τον οίκον του Πατρός μου οίκον εμπορίου».

Ότι η ιερωσύνη διέπεται από τάξη, είναι ολοφάνερο σε όλους. Και το να διατηρούνται με ακρίβεια τα λειτουργήματα της ιερωσύνης είναι ευάρεστο στον Θεό. Επειδή λοιπόν βλέπουμε κάποιους να λαμβάνουν από νηπιακή ηλικία την κουρά του κλήρου χωρίς χειροθεσία, και να μην έχουν λάβει ακόμη χειροθεσία από επισκόπους, και να διαβάζουν στη σύναξη από τον άμβωνα, αλλά να το κάνουν αυτό αντικανονικά, παραγγέλλουμε από τώρα και στο εξής να μη γίνεται αυτό· και το ίδιο να τηρείται και για τους μοναχούς. Χειροθεσία όμως αναγνώστη έχει άδεια να κάνει κάθε ηγούμενος στο δικό του μοναστήρι και μόνο σε αυτό, εφόσον στον ίδιο τον ηγούμενο δόθηκε χειροθεσία από επίσκοπο για την προεδρία ηγουμένου, όντας δηλαδή ο ίδιος πρεσβύτερος. Ομοίως και κατά το αρχαίο έθος, οι χωρεπίσκοποι πρέπει να διορίζουν αναγνώστες με την άδεια του επισκόπου.

Κληρικός από τώρα και στο εξής να μην κατατάσσεται σε δύο εκκλησίες· διότι αυτό είναι ίδιον του εμπορίου και της αισχροκέρδειας, και ξένο προς την εκκλησιαστική συνήθεια. Διότι ακούσαμε από την ίδια τη φωνή του Κυρίου ότι «ου δύναταί τις δυσί κυρίοις δουλεύειν· ή γαρ τον ένα μισήσει, και τον έτερον αγαπήσει, ή του ενός ανθέξεται, και του ετέρου καταφρονήσει». Καθένας λοιπόν, σύμφωνα με την αποστολική φωνή, σε εκείνο στο οποίο κλήθηκε, σε αυτό οφείλει να μένει, και να υπηρετεί σε μία εκκλησία. Διότι όσα γίνονται από αισχροκέρδεια στα εκκλησιαστικά πράγματα είναι ξένα προς τον Θεό. Και για την ανάγκη αυτής της ζωής υπάρχουν διάφορα επαγγέλματα. Από αυτά λοιπόν, αν θέλει κάποιος, να πορίζεται τα αναγκαία του σώματος· διότι είπε ο Απόστολος: «Ταις χρείαις μου, και τοις ούσι μετ’ εμού, υπηρέτησαν αι χείρες αύται». Και αυτά μεν ισχύουν σε αυτή τη θεοφύλακτη πόλη· στα χωριά όμως έξω από αυτήν, εξαιτίας της έλλειψης ανθρώπων, να επιτρέπεται.

Κάθε φιλαρέσκεια και σωματικός στολισμός είναι ξένα προς την ιερατική τάξη και κατάσταση. Όσοι λοιπόν επίσκοποι ή κληρικοί στολίζουν τον εαυτό τους με λαμπρά και φανταχτερά ενδύματα, αυτοί πρέπει να διορθώνονται· και αν επιμένουν, να παραδίδονται σε επιτίμιο· ομοίως και όσοι αλείφονται με αρώματα. Και επειδή ρίζα πικρίας που αναφύεται έχει γίνει μίασμα για την καθολική Εκκλησία, η αίρεση των χριστιανοκατηγόρων, και όσοι τη δέχτηκαν όχι μόνο βδελύχθηκαν τις εικονικές απεικονίσεις, αλλά και απώθησαν κάθε ευλάβεια, δυσανασχετώντας με όσους ζουν σεμνά και ευσεβώς, και έχει εκπληρωθεί σε αυτούς αυτό που είναι γραμμένο: «Βδέλυγμα αμαρτωλώ θεοσέβεια»· αν λοιπόν βρεθούν κάποιοι να περιγελούν όσους φορούν λιτή και σεμνή ενδυμασία, να διορθώνονται με επιτίμιο. Διότι από τους παλαιότατους χρόνους κάθε ιερατικός άνδρας ζούσε με μετρημένη και σεμνή ενδυμασία. Διότι καθετί που χρησιμοποιείται όχι για ανάγκη αλλά για καλλωπισμό επισύρει την κατηγορία της επίδειξης, όπως είπε ο Μέγας Βασίλειος. Αλλά ούτε ντύνονταν με κεντημένο ένδυμα από μεταξωτά υφάσματα, ούτε πρόσθεταν κάποια ετερόχρωμα ρέλια στις άκρες των ενδυμάτων τους. Διότι είχαν ακούσει από τη θεόφθογγη γλώσσα ότι «οι τα μαλακά φορούντες εν τοις οίκοις των βασιλέων εισίν».

Κάποιοι από τους μοναχούς, εγκαταλείποντας τα μοναστήριά τους, ως επιθυμώντας να άρχουν και απαξιώντας να υπακούουν, επιχειρούν να κτίζουν ευκτήριους οίκους, χωρίς να έχουν τα αναγκαία για την ολοκλήρωσή τους. Αν λοιπόν κάποιος επιχειρήσει να το κάνει αυτό, να εμποδίζεται από τον επίσκοπο του τόπου· αν όμως έχει τα αναγκαία για την ολοκλήρωση, όσα σχεδίασε να φέρονται σε πέρας. Και το ίδιο να τηρείται και για τους λαϊκούς και τους κληρικούς.

«Απρόσκοποι γίνεσθε και τοις έξωθεν», λέει ο θείος Απόστολος. Το να διαμένουν όμως γυναίκες σε επισκοπεία ή μοναστήρια είναι αιτία κάθε προσκόμματος. Αν λοιπόν κάποιος φωραθεί να έχει δούλη ή ελεύθερη γυναίκα σε επισκοπείο ή σε μοναστήρι για να αναλάβει κάποια υπηρεσία, να υποβάλλεται σε επιτίμιο· και αν επιμένει, να καθαιρείται. Αν όμως συμβεί να υπάρχουν γυναίκες στα προαστιακά κτήματα, και θελήσει επίσκοπος ή ηγούμενος να κάνει το ταξίδι εκεί, όσο είναι παρών ο επίσκοπος ή ο ηγούμενος, καμία γυναίκα να μην αναλαμβάνει καθόλου υπηρεσία εκείνον τον καιρό, αλλά να μένει χωριστά σε άλλο μέρος, ώσπου να κάνει ο επίσκοπος την επιστροφή του, για χάρη του ανεπίληπτου.

Τόσο πολύ εξαπλώθηκε το μίασμα της φιλαργυρίας στους ηγέτες των εκκλησιών, ώστε και κάποιοι από τους λεγόμενους ευλαβείς, άνδρες και γυναίκες, λησμονώντας την εντολή του Κυρίου, να εξαπατηθούν και να κάνουν έναντι χρυσίου τις εισδοχές όσων προσέρχονται στο ιερατικό τάγμα και στον μονήρη βίο. Και συμβαίνει, όπου η αρχή είναι αδόκιμη, να είναι απόβλητο και το σύνολο, όπως λέει ο Μέγας Βασίλειος· διότι δεν επιτρέπεται να δουλεύει κανείς στον Θεό και στον μαμωνά. Αν λοιπόν βρεθεί κάποιος να το κάνει αυτό, αν μεν είναι επίσκοπος ή ηγούμενος ή κάποιος από το ιερατικό τάγμα, ή να παύσει ή να καθαιρείται, σύμφωνα με τον δεύτερο κανόνα της αγίας συνόδου της Χαλκηδόνας· αν δε είναι ηγουμένη, να εκδιωχθεί από το μοναστήρι και να παραδοθεί σε άλλο μοναστήρι για υποταγή· ομοίως και ηγούμενος που δεν έχει χειροτονία πρεσβυτέρου. Για όσα όμως έχουν δοθεί από γονείς στα παιδιά τους ως προικώα, ή για τα ιδιόκτητα πράγματά τους, που προσφέρονται, ενώ όσοι τα προσφέρουν ομολογούν ότι αυτά είναι αφιερωμένα στον Θεό, ορίσαμε, είτε μείνει είτε φύγει, να μένουν αυτά στο μοναστήρι σύμφωνα με την υπόσχεσή του, εκτός αν αίτιος είναι ο προεστώς.

Από τώρα και στο εξής ορίζουμε να μη γίνεται διπλό μοναστήρι, επειδή αυτό γίνεται σκάνδαλο και πρόσκομμα στους πολλούς. Αν όμως κάποιοι επιλέγουν να αποταχθούν μαζί με συγγενείς και να ακολουθήσουν τον μονήρη βίο, οι μεν άνδρες πρέπει να πηγαίνουν σε ανδρικό μοναστήρι, οι δε γυναίκες να εισέρχονται σε γυναικείο μοναστήρι· διότι σε αυτό ευαρεστείται ο Θεός. Όσα όμως είναι διπλά μέχρι τώρα, να εξακολουθούν σύμφωνα με τον κανόνα του αγίου Πατέρα μας Βασιλείου, και σύμφωνα με τη διάταξή του να ρυθμίζονται έτσι: Να μη διαμένουν σε ένα μοναστήρι μοναχοί και μοναχές· διότι η μοιχεία παρεμβαίνει στη συμβίωση. Να μην έχει μοναχός την ελευθερία να συνομιλεί ιδιαιτέρως με μοναχή, ή μοναχή με μοναχό· ούτε να κοιμάται μοναχός σε γυναικείο μοναστήρι· ούτε να τρώει μοναχή μαζί του κατά μόνας. Και όταν τα αναγκαία της ζωής μεταφέρονται από το ανδρικό τμήμα στις κανονικές μοναχές, να τα παραλαμβάνει έξω από την πύλη η ηγουμένη του γυναικείου μοναστηριού μαζί με κάποια γηραιά μοναχή. Αν όμως συμβεί να θέλει ένας μοναχός να δει κάποια συγγενή, με την παρουσία της ηγουμένης να συνομιλεί μαζί της με λίγα και σύντομα λόγια, και να αποχωρεί γρήγορα από κοντά της.

Δεν πρέπει μοναχός ή μοναχή να εγκαταλείπει τη δική του μονή και να πηγαίνει σε άλλη. Αν όμως συμβεί αυτό, είναι αναγκαίο να του παρέχεται φιλοξενία· δεν αρμόζει όμως να γίνεται δεκτός χωρίς τη γνώμη του ηγουμένου του.

Το να αναθέτει κανείς τα πάντα στον Θεό, και να μη δουλώνεται στα δικά του θελήματα, είναι μεγάλο πράγμα. Διότι «είτε εσθίετε, είτε πίνετε», λέει ο θείος Απόστολος, «πάντα εις δόξαν Θεού ποιείτε». Και ο Χριστός, ο Θεός μας, στα Ευαγγέλιά του έχει προστάξει να αποκόπτονται οι αρχές των αμαρτημάτων· διότι δεν τιμωρείται από αυτόν μόνο η μοιχεία, αλλά έχει καταδικαστεί και η κίνηση του λογισμού προς το εγχείρημα της μοιχείας, καθώς λέει: «Ο εμβλέψας γυναίκα προς το επιθυμήσαι αυτής, ήδη εμοίχευσεν αυτήν εν τη καρδία αυτού». Διδαγμένοι λοιπόν από εδώ, οφείλουμε να καταρρίπτουμε τους λογισμούς. Διότι, «ει και πάντα έξεστιν, αλλ’ ου πάντα συμφέρει», όπως διδασκόμαστε από την αποστολική φωνή. Είναι λοιπόν αναγκαίο για κάθε άνθρωπο να τρώει για να ζει. Και για όσους μεν ο βίος είναι βίος γάμου και τέκνων και λαϊκής κατάστασης, το να τρώνε μαζί άνδρες και γυναίκες είναι από τα αδιάβλητα, αρκεί να προσφέρουν την ευχαριστία σε εκείνον που δίνει την τροφή· όχι με κάποιες θεατρικές πρακτικές, δηλαδή σατανικά άσματα και κιθάρες και πορνικά λυγίσματα, εναντίον των οποίων έρχεται η προφητική κατάρα που λέει έτσι: «Ουαί οι μετά κιθάρας, και ψαλτηρίου, τον οίνον πίνοντες, τα δε έργα Κυρίου ουκ εμβλέπουσι, και τα έργα των χειρών αυτού ου κατανοούσι». Και αν ποτέ υπάρξουν τέτοιοι ανάμεσα στους Χριστιανούς, να διορθώνονται· αν όμως όχι, να ισχύουν γι’ αυτούς όσα εκτέθηκαν κανονικά από εκείνους που ήταν πριν από εμάς. Για όσους όμως ο βίος είναι ησύχιος και μοναχικός, εκείνος που δεσμεύτηκε στον Κύριο τον Θεό να σηκώσει μονήρη ζυγό θα καθίσει κατά μόνας και θα σιωπήσει. Αλλά και για όσους διάλεξαν τον ιερατικό βίο, δεν επιτρέπεται καθόλου να τρώνε κατ’ ιδίαν μαζί με γυναίκες, εκτός ίσως μαζί με κάποιους θεοφοβούμενους και ευλαβείς άνδρες και γυναίκες, ώστε και η ίδια η συνεστίαση να οδηγεί σε πνευματική οικοδομή. Και το ίδιο να κάνει και με τους συγγενείς. Αν όμως πάλι συμβεί σε οδοιπορία μοναχός ή ιερατικός άνδρας να μην έχει μαζί του τα αναγκαία για τις ανάγκες του, και θέλει, λόγω της ανάγκης, να καταλύσει είτε σε πανδοχείο είτε στο σπίτι κάποιου, να έχει άδεια να το κάνει αυτό, αφού η ανάγκη πιέζει, μόνο με ευλάβεια.